Тынглавсуз къатынлар
Гьалиги заманда къатынлары агьлю яшавда тынглавсуз деп кант этегенни эргишилерден эшитмеге боласан. Эркинликге уьйренген тиштайпалар эрлерине таби болмагъа сюймей, шо саялы оланы арасында къавгъалар кёп бола ва сонг айрылывгъа гелтире. Агьлю тозулувну шо аслу себеби. Агьлю бузувгъа гелтиреген не зат буса да – токътатмагъа герекли яманлыкъ.
Не себепден тиштайпалар оьзюн шолай тутагъанны гьакъында бугюн бираз ойлашмагъа сюебиз. Бу масъалада агьлюдеги тарбиялавгъа агьамият берсек тюз болур, неге десе инсан гележекде нечик болажагъы шондан гьасил бола. «Къуш балалар уясында гёргенни, уллу болгъанда эте». Гьай аман, гьалиги къызьяшлагъа эрлерине тынглавлу болмакъны сингдирмеге къарамай. Терсине, къызланы башгъача оьсдюре: олар биревге де ошамайгъан асил жанлар, шо саялы айланадагъылар олагъа даим абур этип, баш ийип турмагъа герек. Бу ойгъа рази тюгюл гьар ким де душман бола. Инг башлап шолай биринчи душман эри бола, неге десе «пача къыздан» ол гьар тюрлю къуллукълар ва оьзюне тынглавлу болмакъны талап эте.
Атасы къызын тынглавлу этмеге къарайгъанда эр-къатынны арасында тюртюшювлер башлана. Анасы къызына «пачасына» йимик айрыча янашып, агьлюню башы булан айрылывгъа етмеге де рази болагъаны тамаша тие. Натижада олар Аллагь ﷻ яратылгъан ишлерден лап лап сюймейгени – айрылывгъа геле. Терс тарбияны бу бир яны. Агьлю бузулувну экинчи себеби де бютюнлей къатынгишилени айыбындан. Аналар къызларына гёрсетеген бек яман уьлгю – эрлерине тынгламайгъанлыкъ, айтгъанын этмейгенлик. Къызлар анасы агьлюдеги янашувун, эрин пешемейгенин, оьз айтгъанын этдирмеге къарайгъанын кёп арив эс эте ва шолайлыкъны тюз гёрмеге башлай, башгъа къайданы билмей. Оьз агьлюсю къурулгъанда буса, шолайлыкъны гёре туруп оьсген къыз, бу терс янашывну эрине бакъдыра. Озокъда, шолайлыкъ агьлюге яхшы таъсир этмеге болмас. Болажакъ къатынланы ва аналаны – къызларыбызны тарбиялав муна шулай гьалда. Шо гертиден де, пашманлыкъны тувдура.
Агьлюню, ону беклешдиривню, айрылывдан сакъланмакъны, бир-бирин англавну гьакъында кёп айтылмагъа герек деп эсиме геле. Неге тюгюл, жамиятыбызны кюрчюсю саналагъан агьлю бек агьамиятлы масъала. Бу ишде тюзелсек, яшавну къалгъан янлары да эпге гелер деп айма ярар. Агьлю бузулуву янгыз огъар къуршалгъанлагъа тюгюл, савлай жамият учун уллу къайгъы болмагъа герекдир. Есибиз Аллагьгъа ﷻ инанмакъдан, Пайхаммарны ﷺ сюювден сонг, бу дюньяда агьлю лап къыйматлы байлыгъыбыз. Шо саялы мен бары да ата-анагъа авлетлерин тарбиялавда оьтесиз агьамиятлы болмагъа чакъыраман. Динибиз уьйретеген кюйде яшланы арив къылыкълы оьсдюрмеге тарыкъ, оьз уьлгюбюз де шо ишде аслу кёмекчи. Сёзлеримни гертилемек учун айлана якъгъа къарагъыз деп айтар эдим, нечесе-нечесе уланларыбыз, къызларыбыз янгызлыкъда яшай. Шулайлыкъны сюеми дагъы ата-ана оьз «пачасы» учун?! Сюймей буса, ёнкюме яшыны гьар айтгъан-айтгъан этмесдир. Уьйленмек – яшны гезикли «оюну» тюгюл чю. Демек, гелишип яшап къалса – яхшы, къыйышмаса – къайырмас, ожагъына къайтар. Бажарылмай гери къайтмакъда бир къыз учун да яхшылыкъ ёкъ дегени булан барыбыз да рази болабыздыр.
Озокъда, къайсы авлетине де уьюнде сююне, тек гьар кимни де айрыча оьз ожагъы болмагъа тийишли. Ата-анасыны уьюне гелмек яхшы ва багъыйлы болур, эгер оланы гёрмеге, гьалын билип, сююндюрмеге деп къонакълай геле буса. Къалгъан гезиклерде яшагъан ерине гери къайтмакъ – яманлыкъ ва питне. Шолай болмагъа къоймай, агьлюню беклешдирмек ва татувлу этмек учун гьарибиз гьаракат этмеге герекбиз. Шолай этип болсакъ, бусурман агьлюлер дагъыдан-дагъы къатты болур. Ахырда ата-анагъа багъып бирдагъы керен тутдуруп айтар эдим. Тилеймен сизге, къызларыгъызны тынглавлу ва эдепли этип оьсдюрюгюз. Агьлюге абур этип болагъан болса, яшаву онгаяр, талайлы болур. Ата-ана бир-бири булан къыйышып, абур этип яшай буса, агьлюдеги яшлар да оьсгенде шолай болажакъ.
Есибиз Аллагь ﷻ авлетлерибизни агьлюню сакълап болардай, лап яхшы къайдада тарбияламагъа имканлыкъ берсин бизге. Амин!
РАЯ АКАВОВА
