Сорав – жавап
– Юкге къоюлгъан (залог) ва кредитни къайтарма болмагъанда банк оьзюне алгъан машинни банкдан сатып алмагъа яраймы?
– Асламчылыкъ булан байлавлу ишлеге къошулма ярамайгъаны белгили, процентге берме ва алма гьарам. Бу лап авур гюнагьлардан санала.
Амма банк берген акъчасын процентсиз ва къоду (пеня) къошмай оьзюне къайтармакъны талап этмеге ихтиярлы.
Шо саялы банкдан юкге къоюп (залог берип) акъча алмагъа гери урула деген пикру хилаплы масъаладан санала. Банкдан юкге къоюп процентсиз акъча алмагъа ярай эгер тёбендеги шу шартлар сакъалана буса:
- Юкге къоюлгъан мал борч къайтарма заман гелген сонг сатыла буса.
- Юкге къоюлгъан мал оьз багьасына гёре, адатлангъан багьасына сатыла буса.
- Юкге къоюлгъан мал алынгъан акъчаны багьасын басылта буса, процентлер ва къоду (пеня) гьисапгъа алынмай.
Оьрде эсгерилген шартлар къатты кюйде сакълана буса да, банкдан юкге къоюлуп къалгъан малны сатып алмакъ яхшы тюгюл (нежелательно), неге десе банкны акъчасы гьалаллыгъына гёре шекли – банкны маялары аслу гьалда гери урулагъан ишлер булан байлавлу.
(«Тухфат аль-Мугьтаж»)
– Къуръанны сумкада, намаз жувунмагъан гьалымда юрютмеге яраймы?
– Къуръанны сумкада, портфельде ва шолай оьзгени ичинде намаз жувунмагъан гьалында юрютмеге ярай, эгер янгыз Къуръанны ташыйман деген негет ёкъ буса.
Имам ар-Рамли гьисап этеген кюйде, Къуръанны онда-мунда элтме ярай, эгер мекенли негет ёкъ буса. Амма янгыз Къуръанны о ерге, бу ерге элтемен деген негет болмагъа герекмей.
Баянлыкъ:
Нечик болса да, намаз жувунмагъан гьалда Къуръангъа тиймек къадагъа этиле.
Оьзге затлар булан Къуръанны сумкада элтмеге ярай, тек намаз жувунмагъан гьалда Къуръангъа тиймеге гери урула. Шолай гезиклерде Къуръанны сумканы ичине намаз жувунгъан гьалда салмагъа яда намазы бар гишиге шо гьакъда тилемеге тюше.
(«Фатх аль-Муин», «Бушра аль-Карим»)
– Айрылгъан сонг, эри къатынына не буса да бермеге борчлуму?
– Эри къатынындан айрылгъан яда эрини гюнагьындан (масала, эри динден чыкъгъан себеп болуп) эр-къатынны бир-биринден айыргъан буса, эри къатынына мутъа бермеге герек.
Эрге чыкъгъан тиштайпа булан олар айрылгъанча ювукълукъ болгъан буса, мутъа берилмек борч. Олай да эрге чыкъгъан ва ювукълукъ болмагъан къатынгъа да мутъа бериле, эгер огъар къалынны яртысы берилме герекмей буса.
Мутъаны оьлчевюн гебин къыйгъан эргиши де, къатынгиши де оьзлер токъташдыра. Мутъаны лап аз даражасы – къыйматлыгъы бар зат ва шону оьлчевю 30 дирхамдан (100,8 грам гюмюш яда шону багьасындагъы акъча) кем де болма, адатлангъан къалынны яртысындан артыкъ да болма тюшмей.
Айрылгъан эр-къатынны арасында мутъаны оьлчевюне гёре эришивлюк бар буса, шону оьлчевюн имам токъташдыра. Мунда эргишини байлыгъы ва къатынгишини тухум-тайпасы гьисапгъа алына.
(«Тухфат аль-Мугьтаж»)
– Сатыв-алыв ишлерде есини атындан иш юрютеген гиши, еси айтгъан багьадан малны артыкъ багьадан сатып, шо хайырны оьзюне къоймагъа яраймы?
– Есини атындан сатыв-алыв ишлени юрютеген адам, еси тапшургъан малны артыкъ багьа берегенге (еси токъташдыргъан багьадан къолай) алдынлыкъ этип, шогъар сатма герек.
Бу сатыв-алывдан гелген бары да акъча малны есине бара. Шолайлыкъ булан ону ихтияры болмай туруп, артыкъ сатылгъан багьадан къалгъанын оьзюгюзге къойма болмайсыз.
Эгер малны еси: «Юзге сат», – десе, сатыв-алыв ишлени юрютеген адам белгиленген шо багьадан учуз сатмагъа болмай. Амма ол эсгерилген багьадан, тийишли алывчу бар буса, къолай сатмагъа борчлу, неге десе белгиленген багьа – шондан учуз сатма ярамайгъанны англата.
(«Тухфат аль-Мугьтаж»)
– Арап тилде тюгюл, башгъа тилде айтылгъан ант герти саналамы?
– Не тилде айтылса да ант герти санала, эгер бир-бир шартлар сакълана буса. Шоланы арасына пелен тилни грамматикасы ва оьзюне хас башгъалыкълар гире.
Мисал учун, эгер инсан парс тилде уьйге гирмежекмен, деп ант этген буса, шо антына гёре не йимик бинагъа да гирмеге болмай, неге десе парс тилдеги «уьй» демек тизилген биналар бола. Чатырлар, къошлар ва шолай оьзгелер парс тилде уьй деп саналмай, арап тилде буса, санала.
(«Тухфат аль-Мультаж», Хашия аль-Жамал»)
– Къатынгиши махрамсыз (эрге чыкъмагъа гери урулагъан ювукъ къардашлары), оьзге тиштайпалар булан зияратлагъа бармагъа боламы?
– Ёл къоркъунчсуз буса, тиштайпа янгыз яда оьзге къатынгишилер булан оьзю яшайгъан ерден борч ишлени кютмек учун, тышгъа чыкъмагъа бола. Шо борч ишлени арасына гьаж яда умра ва шолай оьзгелери гире.
Этмеге яхшы ишлени гьакъында айта буса (шоланы ичине сюннет гьаж яда умра, оьлгенлени къабуруну уьстюне барыв ва шолай оьзге ишлер), къатынгишиге магьрамсыз, гьатта эри ихтияр берсе де, яшайгъан еринден чыкъмагъа ярамай, гьарам.
(«Тухфат аль-Мугьтаж»)
– Къатынгишиге уьюнден ягъынып, безенип чыкъмагъа яраймы?
– Ят эргишилени агьамиятын тартардай, къаравун бакъдырардай опуракъ гийип, къатынгишиге уьюнден чыкъмагъа къадагъа этиле.
Тиштайпа къаркъарасына сыланагъан, сан-санын белгили этип гёрсетеген ва ичи гёрюнердей къумачдан тигилген опуракъ гийип, эргишилени иштагьына таъсир этеген кюйде юрюмек – уллу гюнагьлардан санала.
Айша булай етишдирген сёзлер бар: «Къызардашым Асма юкъкъа опуракъ гийген гьалда Расулуллагьны ﷺ янына гирген эди. Пайхаммар ﷺ ондан бурулуп: “Гьей Асма, гьакъылбалыкъ чагъына етишген къызьяш шундан къайры бир ерин де гёрсетме герекмей”, – деп бетин ва къолланы аяларын гёрсетди».
Имам аз-Захаби булай айта: «Яратгъаныбызны налатын чыгъарагъан ишлеге шулар гире: алтындан ва къыйматлы ташлардан этилген безенчиклени опурагъыны ичинден гёрюнеген кюйде такъмакъ; уьйден чыгъагъанда атир ийислер сепмек; оьзюн гёзел этип гёрсетеген нени буса да такъмакъ, масала, йыртыллайгъан алтын ва гюмюш безенчиклер, чилле (шёлк) къумачдан тигилген шалбарлар; олай да, узун ва генг енглери булангъы опуракъ гиймек.
Бу бары да ишлер оьзюн гёрсетмек учун безенеген бола ва буланы этмек шу ва герти дюньяда Есибиз Аллагьны ﷻ налатына гелтире».
(«Аз-Заважир»)
