Сорав – жавап
– Намаз къылагъанда «Аль-Фатигьа» сурада «аляйгьим» деген сёзню «е» гьарп булан «алейгьим» деп охуса намаз саналамы?
– «Шарх ибн Касим» деген китапгъа язгъан баянлыгъында Ибрагьим аль-Байжури булай эсгере: «Янгылыш, масала, “наъбуду” деген сёзню экинчи бувунунда (слог) “и” аваз яда “а” аваз булан айтмакъ, демек “наъбиду” яда “наъбаду” – намазны бузмай. Амма булай хатаны этмеге ярамайгъанны биле-биле туруп иш этип йибермеге яратылмай».
Гьасили:
Соравда эсгерилген янгылыш оьрде гёрсетилген хаталардан санала, шо саялы авазны биле туруп иш этип терс айтмакъ гери урула. Амма шогъар да къарамайлы намаз бузулмай.
– Намаз къылагъанда не вакътилеринде къолланы оьрге гётермеге гёрсетиле?
– «Мажмуъ» деген китабында имам ан-Навави булай яза: «Имам аш-Шафиини китапларындан алынгъан сёзлеге гёре, токъташгъан пикру булан намаз къылагъанда шулай гезиклерде къоллана гётермек яхшы (шо пикру булан мазгьапдагъы алимлени аслу яны рази):
- Намаз башлайгъанда биринчи айтылагъан такбир булан.
- Рукугьгъа чыгъагъан вакътиде.
- Рукугьдан чыгъып, къаркъараны алдагъы гьалына гелтиреген вакътиде.
- Биринчи ташагьгьутдан (ат-тагьийят) эретурагъанда.
– Намаз къылагъанда эргишиге къолланы (кисть) ва аякъны тюп янларын (стопа) ачыкъ этмек яхшы саналамы?
– «Тухфат аль-Мугьтаж» деген китабында ибн Гьажар аль-Хайтами булай яза: «Намаз къылагъанда къолланы (кисти) ва аякъны тюп янларын (стопы) ачыкъ къойма яхшы (сюннет), тек тобукъланы ачмагъа яхшы тюгюл».
Шо сёзлеге баянлыкъ эте туруп, имам аш-Ширвани булай эсгере: «Ибн Гьажар аль-Хайтами «Убаб» деген китапгъа этген баянлыгъында булай айта: “Къолланы (кисти) не булан буса да япмакъ яхшы тюгюл, неге десе шолай этив гери урула дегенни айланасында хилаплыкъ бар. Имам аш-Шафии шогъар тувра гёрсетген. Ону пикрусуна гёре, окъ урагъанда баш бармакъгъа тагъагъан юзюк бар туруп, намаз къылмакъ яхшы тюгюл”».
Оьрде айтылгъандан англашылагъан кюйде, намаз къылагъанда эргиши къолларын (кисти) ва аякъны тюп янларын (стопы) ачыкъ кюйде къойса яхшы. Амма тобукъларын ачмакъ яда къолланы ябагъан зат такъмакъ яхшы тюгюл, аякъны тюп янларын япмагъа буса ярай.
– Экев жамият намаз къылагъанда олар бир-бирини къырыйында нечик токътама герек?
– «Тухфат аль-Мугьтаж» деген китабында ибн Гьажар аль-Хайтами шо гьакъда булай яза: «Маъмумгъа (имамны артындан намаз къылагъан гиши) намаз къылагъан имамны алдындагъы гьыздан алгъа чыкъма ярамай. Эгер де маъмум имамдан (иш этип) алгъа чыкъса, шону (маъмумну) намазы бузула, алгъа чыгъыв намазны башында яда намазны барышында болса да».
«Имам булан бир гьызда токътамакъ маъмумну намазын бузмай. Амма имам булан бир гьызда турмакъ этмесе яхшы ишлерден (макрух) ва шолай турув жамият намазны толу шабагъатындан къыркъа. Намаз къылагъанда имамдан бираз ариде турмакъ яхшы: имамны табанларындан маъмумну бармакълары артда болагъан кюйде».
Гьасили:
Экев жамият намаз къылагъанда, маъмумну бармакълары имамны табанларындан артда болмакъ яхшы санала.
– Тиштайпаны чачына тиймек намазны бузамы?
– «Тухфат аль-Мугьтаж» деген китабында ибн Гьажар аль-Хайтами шо гьакъда булай яза: «Эргиши къатынгишини яда къатынгиши эргишини чачына тийген булан намаз жувунгъаны бузулмай».
Гьасили:
Чачгъа тийив, масала, эри къатыныны чачына яда къатын эрини чачына тийген булан оланы намаз жувунгъаны бузулмай.
– Мен бираз акъча тапгъан эдим, шону оьзюме къоймагъа боламанымы?
– Шариат ихтияр бере, уьстевюне яхшы да гьисаплай тапгъан затны гётерип алмагъа, эгер де шону тапгъан гиши шариатгъа гёре этежек буса.
Тапгъан акъчагъыз увакъ затлар буса, шоланы тас этген адам шолар саялы къайгъырмажакъ ва излеп айланмажакъ оьлчевде буса – оланы оьзюне къоймагъа ярар. Амма табылгъан акъча аслам буса, шо гьакъда оланы тапгъан адам халкъ жыйылагъан ерлерде (базарлар, межитлер ва оьзге ерлер) билдирив этмеге борчлу. Гьалиги заманда буса телевидениени къолламагъа да бола. Билдиривню де гьар эртен ва ахшам этмеге тарыкъ, сонг жумада бир керен, сонг айда бир керен, шо кюйде йыл битгенче. Олай да табылгъан акъчаны ерли имамгъа тапшурмагъа да ярай, акъчаны есин ол излеп бойнуна алсын учун.
– Зем-зем сувгъа башгъа сув къошгъан булан ону гьайранлыгъы таямы ва шолай сувну берекети бармы?
– Зем-зем сувгъа башгъа сув къошмагъа яратыла. Амма сувланы къошгъан булан алдатыв ёкъ буса. Мисал учун, къошулгъан сувланы таза зем-зем сув деп сатмагъа яратылмай. Зем-зем сувну оьлчевюн артдырмакъ деген мурат булан, шогъар башгъа сув къошгъанда ону башлапгъы гьайранлыгъы тас болмай.
Талха ибн Али етишдирген Пайхаммарны ﷺ бир гьадиси шогъар далил деп санала. Бу гьадисде айтылагъан кюйде, Расулуллагь ﷺ бир пелен адамлагъа намаз жувунгъан сувун берип, шо сувну алда килиса болгъан ерге сепдирген ва сонг шону межитге айландыргъан болгъан. Адамлар шо сув артда да битежек дегенде, Пайхаммар ﷺ: «Бу сувгъа оьзге сувдан къошугъуз, шолайлыкъ булан ону сыйлылыгъы артажакъ», – деген (ан-Насаи).
Ханафи мазгьапны Мулла Али Кари дейген абурлу алими «Миркат аль-Мафатих» деген китабында шо гьадисге баянлыкъ эте туруп, ибн Гьажар аль-Аскалани айтгъан бу сёзлени гелтире: «Бу гьадисден англашылагъан кюйде, Пайхаммар ﷺ намаз жувунгъан сувдан берекет алмагъа бола ва ол бу сувну тюрлю шагьарлагъа йибере болгъан. Олай да, зем-зем булан да. Мадина шагьардагъылар да, башгъалар да шондан берекет алсын учун, Пайхаммар ﷺ Макканы эмиринден савгъат гьисапда бу сувдан бермеге тилей болгъан».
– Ислам динге гёре оьзюне ва оьзю сакълайгъанлагъа артыкъ харжлар чыгъармагъа яратыламы?
– «Мекенли токъташгъан пикругъа гёре, нечакъы кёп бар буса да оьзюню малын рагьмулукъ ишлеге, ашгъа, опуракъгъа, савгъатлагъа адам арадагъы оьзюню гьалына да къарамайлы харжламакъ исрапчылыкъгъа (гьакъылсыз кюйде барлыгъын харжлавгъа) саналмай.
Рагьмулукъну гьакъында айта буса, онда не йимик буса да мурат бола, шо да – Яратгъаныбыз Аллагьдан ﷻ шабагъат къазаныв. Шо саялы яхшы иш этивде исрапчылыкъ болмас, исрапчылыкъ этивде буса – яхшылыкъ ёкъ.
Оьзюне ва оьзюню табилигиндегилеге харжламакъда буса гери урув ёкъ, шо яратыла, неге десе мал-матагь адамгъа пайда ва кеп чекмек учун берилген» («Мугни аль-Мугьтаж).
«Амма малын ажайып артыкъ кюйде оьзюне харжлав буса яхшы ишлерден тюгюл, шо да ачыкъ» («Хашия аш-Ширвани»).
