СОРАВ – ЖАВАП

СОРАВ – ЖАВАП

– Сари, къызыл яда оьзге тюсдеги опуракъны гиймеге яраймы? Эргиши ва къатынгиши учун опуракъны тюсю гьакъда не йимик буса да гери урувлар бармы?

– Умуми алгъанда Ислам дин тюсню гьакъында гери урувлар этмей ва шо саялы опуракъ не йимик тюслю де болмагъа бола. Янгыз сари-оранжевый (шафран) тюсден сакъланмагъа яхшы. Бир-бир алимлер гьисап этеген кюйде, эргишилер шо тюслю опуракъны гиймесе яхшы. Къатынгишилеге буса, бу ёрав тиймей, демек олар къайсы тюсдеги опуракъны да гиймеге бола.

Эргишилеге олай да сафлор деп айтылагъан затдан боялгъан опуракъны гиймесе яхшы, къызыл тюслю опуракъ да макъталмай. Ондан къайры, алимлер айтагъаны йимик, эргишилеге де, къатынгишилеге де даим къара тюслю опуракъны юрютмесе яхшы. Къайсы тюслю опуракъны гиймеге яхшы деп сорай буса, эргишилер де, къатынгишилер де акъ тюсню сайласа багъыйлы болур. Бир-бир алимлер яшыл тюсню де яхшы айта, неге десе шо женнет агьлюдегилени тюсю. Баянлыкъ:

– тиштайпалар жамият арагъа чыгъагъанда ала тюслю опуракъ гиймесе яхшы, неге десе эргишилени агьамиятын тартмагъа бола; – бир ерде юрюлеген кюйде, эргишилер къатынгишилер гиеген тюсдеги опуракъны, олай да къатынгишилер эргишилер гиеген тюсдеги опуракъны гиймесе яхшы;

– имансызлар оьзлеге хас этген тюсдеги опуракъны да бусурманлагъа гиймесе яхшы. («Тухфат аль-Мугьтаж», «Хашия аль-Жамаль»).

– Сюннет намаз къылагъан адамны артындан борч намаз къылмагъа яраймы?

– Мунда гери урув ёкъ: сюннет намаз къылагъан адамны арты булан борч намаз къылмагъа ярай, олай да борч намаз къылагъанны артында сюннет къылмагъа да ярай. О кюйде намазын тёлеп къылагъан адамны артында заманы гелген намазны къылмагъа да ярай. Амма бир-бир алимлени бу масъалада хилаплыгъы бар саялы, булай гезиклерде намазны жамият булан тюгюл, айрыча къылса яхшы деп санала. («Тухфат аль-Мугьтаж»).

– Тас болгъан затны къайтармагъа кёмек этген гишиге шабагъат токъташдырмагъа яраймы?

– Гьаракат этип, не йимик буса да загьмат тёгюлген сонг, шогъар гьакъ тёлев – гьалал дыгъарлардан санала. Шолай дыгъар герти болмакъ учун бир-нече шарт болмагъа тарыкъ:

1. шабагъат токъташдырагъан адам бар болмакъ (ол адам малны еси болмакъ борч тюгюл);

2. шабагъат берилежек адам бар болмакъ;

3. гьаракат этилмеге герекли иш болмакъ;

4. шабагъат берилежеги гьакъда авзу булан билдирмек. Билдирив этеген адам оьз атындан айланагъан ва малгъа еслик этмеге ихтиярлы болмагъа герек. Шабагъат алмагъа сюеген адам да этилген билдиривдеги шартлагъы къыйышагъан болмагъа герек. Шабагъатны оьзюню гьакъында айта буса, шо не йимик буса да къыйматлы зат болмагъа тарыкъ (масала, шабагъат акъча булан болажакъ деп билдирилген буса, шону оьлчевю эсгерилмеге тийишли).

Шабагъат не зат учун бериле буса, шо къыйын тёгюп этилген загьмат болмагъа тарыкъ. Билдиривню гьакъында айтса, шону болжалы, билдирилеген заманы эсгерилмеге герекмей, демек билдиривню заман дазусу болмагъа тюшмей. Мисал учун, билдирив: «Тас этген затымны кимесе бирев эки гюнню ичинде къайтарса, шабагъат алажакъ…» – деген къалипде этилсе, шо тюз болмас.

Баянлыкъ: Бир-бирде ону-муну тапгъанда адамлар, тас болгъанны еси билдиргенче де шабагъат талап этеген кюй бола. Шолай гезикде тас болгъанны тапгъан адам ону есине шабагъат тилемей къайтармагъа борчлу. Тас болгъанны тапгъан ва шону алгъан адам, тас болгъан саялы шабагъат билдирилмеген буса, тапгъаны саялы жаваплы ва ол шону не этежеги гьакъда ойлашмагъа герек. («Мингьаж ат-Талибин. «Мугни аль-Мугьтаж»).

– Эртенги намазны негетин тёлеп этемен деп этмеге герекми, эгер биринчи ракаатгъа етишип, экинчисине геч къалагъан кюйде гечикген бусанг?

– Эгер адам намаз башлайгъанда ону бир гесегин сама да заманында къылагъан гьалда буса яда шолай деп ойлаша буса, ол негетни гьамангъы (заманында) йимик эте. Шолай болгъан сонг, соравда берилеген гьалдагъы адам биринчи ракаатын къылып, гюн чыкъгъанча экинчи суждадан сонг башын гётерген буса, умуми намаз заманында къылынгъан деп санала ва огъар этилген негет тёлеп деп этилмей. («Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Яш заманында къылынмагъан намазланы нечик тёлемеге тарыкъ, гьакъылбалыкъ болгъандан берли нече намаз къутгъарылгъанны билмей буса?

– Токъташгъан пикругъа гёре, шолай гезикде намазланы тёлеп битдирдим деген инаныв гелгенче тёлеп турмагъа тарыкъ. Эсиндеги мекенли нече намаз къылынмай къалгъан санав булан бу гьалда тамамланмагъа тарыкъ тюгюл. Борч намазланы тёлеп къылмагъа тарыкъ, артыгъы булан да, гьатта эсинге: «Гьали чи тёлеп битдим ва шундан артыгъы чы къалмагъан», – деген пикру юрекде токъташгъанча. Баянлыкъ: Тутулмай къалгъан оразаланы гьукмусу да шулай. («Бугят аль-Мустаршидин»)

– Сивакны орнунда тиш тазалайгъан шёткени къоллав сивак тартгъан йимик саналамы?

– Сивак къоллав – бек агьамиятлы сюннет. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ сивакны кёп къоллагъан, айрокъда намаз жувунгъанча ва намаз къылгъанча алдын. Тишлердеги сари тюсню тайдырмагъа болагъан не йимик де тюйрюмлю ва къабарчыкълы алат сивак деп санала. Сивак гьисапда тюрлю-тюрлю порошокланы къолламагъа да ярай, масала, поташ (ушнан).

Шолайлыкъ булан, тишлени тиш шётке булан тазалав сивак къоллагъангъа тенг, тек мунда шёткени сивак деп къоллайман деп тюз негет болмагъа тийишли, неге десе Расулуллагь ﷺ да айтгъан кюйде: «Бары да ишлер негетине гёре багьалана».

Баянлыкъ: Сивак гьисапда бир-бир тереклени гиччи бутакъларын къолламагъа да ярай. Шолай бутакъланы лап яхшысы – аль-арак терекники, сонг ан-нагьль ва аз-зайтунники. Абу Гьурайра етишдирген гьадисде Пайхаммар ﷺ булай айтгъан деп бар: «Эгер сивакны къоллав уьмметим учун авур болмагъан эди буса, мен шону гьар намазда къолламагъа буюрар эдим» (Бухари, Муслим).

Олай да, сивакны Къуръан ва Пайхаммарны ﷺ гьадислерин охугъанча алдын, Аллагьны ﷻ эсгергенче (зикир), межитге яда уьйге гирегенде, юхлагъанча ва уянгъанда, ашагъанча яда авзундан яман ийис гелегенде къолламакъ яхшы. («Мугни аль-Мугьтаж», «Башра аль-Карим»)