Сорав – жавап

Сорав – жавап

– Оьлген адамны тутмагъан оразаларын оьлюню варисине тёлеп тутмагъа яраймы?

– Бу масъалада ораза не себепден тутулмагъаны къарала ва шулар гьисапгъа алына:

1) эгер инсан рамазан айдагъы оразаны уьзюрю себеп болуп (авругъан ва ш.б.) тутмагъан ва шону тёлемей туруп оьлген буса, шолай ораза тёлеп тутулмай, шону учун къоду тёлене ва ол адамгъа Есибизни алдында гюнагь язылмай;

2) эгер инсан ораза тутмагъан буса (себеп болуп яда себепсиз) ва шону тёлеп тутмакъ учун имканлыгъы ва заманы бар туруп гелеген рамазан ай болгъанча тутмагъан гьалда оьлсе, шону вариси (яда ону вариси ихтияр берген гиши) шо оразаны тёлеп тутмагъа бола;

3) эгер инсан ораза тутмагъан ва шону тёлеп де тутмагъан буса (ораза тутмагъа имканлыгъы бар туруп) ва гелеген рамазан ай гелгенче оьлсе, шолай заманда да ону вариси шо тутулмагъан оразаны тёлеп тутмагъа бола. Олай да, тутулмагъан ораза саялы ва шоланы къутгъарып заманында тёлемеген саялы да, оьлюню малындан гьар гюнюне муд чыгъарма тарыкъ

Баянлыкъ:

Алимлени авур тартагъан пиркусуна гёре, эгер отуз адам бир гюн оьлюню бир айлыкъ оразаларын тёлеп тута буса (варис ихтияр берип), бары да отуз ораза къабул этиле деп санала.

(«Мингьаж ат-Талибин», «Аль-мажму, шарх аль-Мухаззаб», «Мугни аль-Мугьтаж»)

– Ташагьгьуд (ат-тагьийят) охуйгъан заманда бармагъын гётерегенде не затгъа агьамият бермеге тарыкъ?

Ташагьгьуд (ат-тагьийят) охуйгъанда бармакъ гётергенде шу затлагъа агьамият бермеге тарыкъ:

1) «илла ллагь» деп айтагъанда онг къолундагъы иман бармакъны (указательный) бираз оьрге гётермеге ва аз къайтармагъа яхшы, учун къыблагъа бакъгъанындан ари бурмай;

2) бармакъны гётергенде тавхидге (Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъгъа) ва игьласгъа (ибадат этивдеги гьакъ юрекликге) негет тутмакъ яхшы болур;

3) эки де къолдагъы иман бармакъланы гётермек яхшы тюгюл;

4) эгер онг къолунда иман бармакъ ёкъ буса, сол къолундагъы иман бармакъны гётермек яхшы болар деп саналмай;

5) биринчи (этмеге яхшы) ташагьгьуддан тургъанча ва ахырынчы ташагьгьудну саламларын бергенче, гётерилген бармакъгъа къарав бакъдырмакъ.

(«Аль-мажму, шарх аль-Мухаззаб», «Фатх аль-Муин», Хашия «Ианат ат-Талибин»)

– Уьстю нажжас булан батгъан опуракъ булан межитге гирмеге яраймы?

– Опуракъны уьстюнде нажжас бар буса, шо кюйде межитден оьтюп чыкъмагъа ярай, эгер шолайлыкъ булан межит батажакъгъа къоркъунчлукъ ёкъ буса. Межитден оьтюп чыкъмагъа гьажатлыкъ бармы-ёкъму деп къаралмай.

Опурагъы нажжас булан батгъан гишиге межитде турмагъа яда токътамагъа гери урула, шу эки гезикден къайры: межит нажжас балун батмасгъа къоркъунчлукъ ёкъ буса ва гьажатлыкъ саялы токътамагъа тюше буса. Масала, уьст опурагъы нажжас булан батгъан гиши намазгъа алданокъ гелип, жамият жыйылгъанча къарай буса (нас опурагъын чечип, намаз къылагъанда уьстю таза болуп). Олай да, межитге ону-муну ярышдырма гирген яда имамгъа сорав бермеге гелген адамны уьстю нажжасгъа батгъан болса да, гирмеге ярай. Башгъача айтгъанда, батмасгъа къоркъунчлукъ ёкъ буса да, нажжасгъа батгъан опуракъ булан межитге маънасыз гирмеге ярамай.

Намаз къылмагъа ярамайгъан вакътиси гелген къатынгишилеге, гьажатлыкъ себепден межитде къалмагъа яратылмай. Шолайлыкъ яратыла эгер, къатынгишини шо вакътиси ол межитдеги заманында башланып, межитден чыкъма сююп, ону эшиклери ябылгъан буса яда къырда бек сувукъ болуп, огъар исинмеге дагъы ер ёкъ буса.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж» «Хашия аш-Ширвани» булан)

– Денгиз яда оьзен къуруп, шонда арагъа чыкъгъан янгы топуракъны оьзюне алмагъа, уьй тизмеге яраймы?

– Ислам дин шолай топуракъны алмагъа ва оьзюне къоймагъа гери ура (харим). Оьзенни агъагъан агъымы алышынып яда бираз къуруп, топуракъ гёрюнсе, шо ерни алмагъа ва нени буса да тизмеге яратыла деп англама тюшмей. Эгер къурулуш башлангъан буса, шону токътатмагъа тарыкъ.

Эгер пеленчени топурагъын сув ютгъан ва биразлардан топуракъ янгыдан къуру болгъан буса, шо ер алдагъы есини ихтиярында къала.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж» «Хашия аш-Ширвани» булан)

– Къардашланы арасындан варислер деп ким санала? Бары да къардшлар варислени арасына гиреми, сав буса, барысы да варислик пай аламы?

– Эгер эр-къатанны бириси оьлген ва оьлюню бары да варислери сав буса, варисликни (ирс) оьлюню атасы, анасы, яшлары ва эр-къатындан ким къалгъан буса, шо ала.

Эргиши варислер – уланы, уланыны уланы ва тёбен багъып, атасы, атасыны атасы ва шолай оьрге багъып, агъасы-иниси (туврасы, ата якъдан, ана якъдан), агъасыны-инисини уланы (туврасы, ата янындагъысы), агъайы (туврасы, ата янындагъысы), шолай агъайны уланы, эри.

Къатынгиши варислер – къызы, уланыны къызы, анасы, къатыны, улланасы, къызардашы (туврасы, бир атадан тувгъаны, бир анадан тувгъаны).

(«Ар-Рахабия фи ильм аль-Фараид»)

– Тойгъа гелмей къалмакъ учун, йыракъ ёл уьзюрю себеп саналамы? Сонг да, ким-кимни тоюна бармагъа борчлу?

– Той этилеген ерде яшайгъанлар тойгъа чакъырыв алсалса, бармагъа борчлу.

Тойдан ариде яшайгъанлар, тойгъа гелмес учун, ёлну йыракълыгъы нечакъы уллу болмагъа гереклиги гьакъда алимлени арасында бир пикру ёкъ. Амма алимлени кёбюсю айтагъан кюйде, гьар ерни адатларын гьисапгъа алмагъа тарыкъ. Масала, пелен якъларда ёлну йыракълыгъы гьисапгъа алынып, шолай йыракъ тойлагъа бармагъа борч тюгюл деп санала буса, барма герек деген борч тая.

(«Бугят аль-Мустаршидин»)