Сорав – жавап
– Кютюлген фарз саялы болагъан шабагъат сюннет ишлерден артыкъ болагъаны гертими?
– Есибиз Аллагь ﷻ къулуну лап яхшы ишлери деп – кютюлен борчну санай. Шолар инсанны Яратгъаныбызгъа инг бек ювукъ этегенлеринден. Шолайлыкъ булан, фарз учун болагъан шабагъат сюннетден эсе (70 керенге) артыкъ.
Биринчилей, иманы бар адам борч ибадатын камиллешдирмеге герек, сонг сюннетлени кютмеге бола. Фарзны къоюп яда шону оьр даражада кютмей, сюннет ишлерден пайда болажакъ деп ойлашмагъа тарыкъ тюгюл. Шолай адам сюннетге заманын йибермей, инг башлап бары да агьамиятын фарзны тёлемек учун багъышламагъа герек.
Алимлени бириси шо гьакъда булай айтгъан: «Сюннет ишлер саялы фарздан айрылмайгъан гиши – дурус этегенлерден. Сюннет ишлер саялы фарздан айрылагъан гиши буса – алдангъан». Сюннет ишлени кютмеге къаст къылып, борчланы артгъа тебереген адам (сюннет ишлерден пайда артыкъ болажакъ деп ойлашып) дурус этмейген бола.
Масала, кёплер сагь (закят уль-фитр) чыгъарывгъа уьстденсув къарай, тек байрам тепсилеге артыкъ харжлар чыгъара. Сагь – борч, байрам тепсилер ва савгъатлар буса, этилмеге яхшы ишлерден (садагъа) экенни билмеге герек. Сагь учун харжлангъан гьар манат савгъатлагъа ва тепси къурувгъа этилген чыгъышлардан эсе 70 керенге артыкъ!
(«Тухфат аль-Мугьтаж», «Фатх аль-Бари»)
Опурагъын аявлап юрюте буса да, эри къатынына заманда бир янгы гийим сатып алмагъа герекми?
– Эри къатынына опуракъ алагъанда яшайгъан ериндеги мердешге, адатлангъан гьалгъа гёре этмеге герек. Демек, шолар турагъан якъларда опуракъны, масала, гьар ярым йыл яда йылда бир керен янгыртагъан адат бар буса, эри де шо адатны юрютмеге тарыкъ деп санала, гьатта къатынны опурагъы эсги болуп битмеген буса да.
(«Хашия аль-Бужайрами»)
– Янгызлыкъда къылмагъа яхшы сюннет намазланы (ратибатлар, тагьажжут намаз ва шолай оьзгелени) жамият булан бирче къылмагъа яраймы? Сонг да, сюннет намазланы къайтарып къылмагъа яраймы?
– Сюннет намазлар эки тюрлю бола:
1) жамият булан бирче къылмагъа яхшылары (таравих намаз, гюн яда ай тутулса къыланагъан намаз, байрам намаз ва шолай башгъалары)
2) гьар ким айрыча къылмагъа яхшылары (ратибат намаз, аввабин намаз, тагьажжут намаз ва шолай башгъалары)
Янгыз къылагъан бары да сюннет намазланы жамият булан да къылмагъа ярай ва шо саялы сюннет иш этгенге гёре толу шабагъат алажакъ, тек шо саялы жамият булан къылынагъан намазны шабагъаты гёрсетилмеген. Амма бу намазланы янгызлыкъда къылмакъ къолай деп санала.
Жамият булан къылынагъан сюннет намазланы къайтарып къылмагъа яхшы деп санала, тек бир керен ва янгыдан жамият булан. Масала, пеленче адам таравих яда витр намаз къылгъан буса (айрыча яда жамият булан болсун) шону янгыдан жамият булан къылса, яхшы санала.
(«Тухфат аль-Мугьтаж»)
– Гебин къыймакъ учун айрыча яхшы, гёрсетилген заман бармы?
– Гебин къыймакъ учун шаввал яда сафар айлар яхшы, неге десе Мугьаммат Пайхамммар ﷻ Айшат ﷺ булан шаввал ай гебин къыйгъан, сафар айда буса, къызын Фатиманы ﷺ Алиге эрге берген болгъан.
Гебинни межитде къыймакъ яхшы санала, неге тюгюл шолайлыкъны гьакъында имам ат-Табарани етишдирген гьадисде айтыла.
Гебин къыймакъ учун жумагюн яхшы, неге десе, жуманы ичинде шо – лап абурлу ва яхшы гюн.
Янгы агьлю къурмакъ учун гебин къыягъанда шо мюгьлетде болгъан чакъы кёп адам ортакъчылыкъ этсе яхшы. Гюнню эртерек вакътисинде (тюш намазны вакътиси гелгенче) булай яхшы ишлени этсе арив болур, неге десе Расулуллагь ﷺ бу вакътини уьммет учун берекетли этсин деп Есибиз Аллагьдан ﷻ тилеген болгъан.
Йылны къалгъан вакътилеринде гебин къыймакъ учун артыкъ гёрюнеген заман ёкъ. Шону булан бирче бусурманлар билмеге герек кюйде, гебин къыймагъа «къыйышмайгъан, «яман» вакътилер болмай.
(«Тухфат аль-Мугьтаж», «Нихая аль-Мугьтаж»)
– Насвайдан сонг авзун чаймагъан яда шону кисесинде сакълайгъан адамны намазы саналамы?
– Тамакю тартыв (шоны арасында насвай ва шогъар ошайгъан оьзгелери) адамны савлугъуна зарал гелтире ва шариат булан гюнагь санала. Амма инсан бу яман хасиятгъа бек уьйренчикли болуп, шону ташламагъа болмай буса, намаз къылгъанча ол авзун яхшы кюйде жувмагъа герек, неге десе насвай этегенде тавукъ, тюе яда гёгюрчюн къый (нажжас) къоллана. Дагъы ёгъесе намаз къабул этилмей.
Киседе де шолай затлар барлыкъ намазны герти этмей, неге тюгюл намаз къабул болмакъны шарты – намаз къылагъан гишини къаркъарасы ва опурагъы нажжасдан таза болмакъ.
(«Мугни аль-Мугьтаж»)
– Межитде жума намазны жамият къылып битгенче алдын уьйде тюш намазны къылмагъа яраймы, эгер уьзюрю себеп болуп жума намазгъа бармагъа бажарылмагъан буса?
– Эгер уьзюрю себеп болуп (масала, авруп къалгъанда) пеленче адам межитге барып жума намаз къылмагъа болмай буса, ол тюш намазны уьйде къылмагъа бола, гьатта жамият шо жума намазын битдирмеген буса да. Амма аврувундан сав болуп, имам экинчи ракаатны рукугьундан чыкъгъанча межитге барып, жума намазны къылмакъ учун шогъар етишмеге имканлыкъ бар буса, тюш намазны къылмай токътап, имам шо рукугьну битдиргенче къарамакъ яхшы болур. Эгер сав болажакъгъа умут ёкъ, тек шо адам ёкъ ерден сав болуп къалса, межитге бармагъа негет тута буса, шо заманда да намазын артгъа теберсе яхшы болур. Амма сав болажакъгъа бир шарт да ёкъ буса, ол тюш намазны шону биринчи вакътисинде къылмагъа яхшы.
Баянлыкъ:
Эгер авруйгъан адам тюш намазын къылып, жума намаз къылынгъанча сав болса, ол жума намазгъа бармагъа борчлу тюгюл, тек барса яхшы. Эгер жума намаз уьзюрю себепсиз къутгъарылгъан буса, жума намаз битмей туруп къылынгъан тюш намаз саналмай ва ол адам шону жума намаз битген сонг тёлеп къылмагъа тарыкъ. Къатынгишилер жумагюн тюш намазны шону биринчи вакътисинде къылса яхшы болур.
(«Тухфат аль-Мугьтаж»)
– Гелин къайнанасыны атасына (ана якъдан эрини уллатасы) тийген булан ону намаз жувунгъаны бузуламы?
– Гебин къыйылгъан сонг эрини атасы, уллатасы, ону да атасы ва шолай уллулар къатынгъа магьрам саналмагъа башлай (шолар ата якъданмы, ана якъданмы башгъа тюгюл). О кюйде, эри учун къатыныны анасы, улланасы ва шолай уллу къатынлар огъар магьрам саналмагъа башлай (атасыны яда анасыны янынданмы башгъа тюгюл). Шолайлыкъ булан, эсгерилген шо къайынлагъа тийип гетген булан намаз жувунгъанлыкъ бузулмай.
Баянлыкъ:
Оьрде эсгерилген адамлар гебин къыйылгъан сонг агьлю къургъанлагъа магьрам саналмагъа башлай, гьатта эр-къатынны арасында ювукълукъ болмагъан буса да.
(«Тухфат аль-Мугьтаж»)
