Сорав – жавап

– Борч намаздан къайры оьзге не гезиклерде намазгъа чакъырмагъа, азан бермеге яхшы санала? Шолай гезиклерде огъар жавап бермеге тарыкъмы?

– «Тухфат аль-Мугьтаж» деген китабында имам Ибн Гьажар аль-Хайтами язагъан кюйде, азан шу гезиклерде охумакъ яхшыдыр:

1) тувгъан яшны къулагъына

2) къайгъы басгъан адамгъа

3) жинлер бийлеген адамгъа

4) бек ачуву чыгъып гьалекленген адамгъа

5) турушу-юрюшю бузукъ болгъан адамгъа яда гьайвангъа

6) давну къызгъын вакътисинде

7) от тюшгенде

8) жинлер арагъа кёп чыгъагъан вакътиде

9) ёлавчуну арты булан.

Янгы тувгъан яшгъа ва ёлавчугъа къошум гьисапда къамат да охуса яхшы.

Намазгъа чакъырмайгъан азан эшитилсе, шогъар жавап бермекни, бермей къоймакъны гьакъында алимлер бир пикругъа гелмеген.

Намазгъа чакъырмайгъан азан охуйгъанда къыблагъа бакъмагъа гереги яда борч тюгюлю гьакъда Жамалутдин аль-Ахдал оьзюню «Умдат аль-Муфти ва аль-Мустафти» деген китабында язагъан кюйде, «къыблагъа бакъмакъ яхшы болар (желательно) янгыз намазгъа чакъырагъан азан охулагъанда».

(«Бугят аль-Мустаршидин», «Хашия аш-Шабрамаллиси», «Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Борчун тёлемек учун секет акъчадан кёмек гёрген гиши, шо акъчаны борч тёлемекден къайры башгъа муратлар учун харжлама боламы?

– Борчну тюбюндеги адамлар (альгъаримун) – Ислам дин гёрсетеген кюйде, секет акъчадан пайдаланмагъа болагъанланы арасына гире. Пакъыр яшайгъанлар секет акъчаны оьзлер сюеген кюйде харжлама бола. Борчун тёлемек учун секет акъчаны алгъанлар буса, шо акъчаны янгыз борчун тёлемек учун харжлама герек. Оьзге къуллукъларына олар секет акъчаны харжлама ихтиярлы тюгюл.

Эгер бойнунда борчу бар гиши секет акъчаны борчун тёлемек учун харжламаса яда огъар борчун гечсе, яда ону орнунда башгъа адам шо борчну тёлеп тайдырса, шолай гезиклерде секет акъча гери къайтарыла.

(«Аль-Маджму» – «Шарх аль-Мухаззаб»)

– Грипп булан авруйгъан адамгъа шо себепден жума намазны къутгъармагъа яраймы?

– Грипп яда оьзге югъагъан аврув булан авруйгъан адам ва шо аврув оьзгелеге де яйылмагъа бола буса, жума намазны къутгъарып къоймагъа ихтиярлы.

Кёбюсю алимлер гьисап этеген кюйде, шолай авруйгъан адамгъа жума ва жамият оьзге намазлагъа бармагъа, олай да ортакъ булакълардан сув ичмеге, адамлар жыйылагъан ерлерде болмагъа гери урмагъа тарыкълы.

Амма шо аврув межитде жамиятдан айры яда къыр якъда намаз къыла буса, огъар шонда болувда пуршавлукъ этмеге ярамай.

– Аякъдагъы тырнакълар гесилмей туруп, къолдагъы бармакъланы тырнакъларын гесмекде яхшы тюгюллюк бармы? Олай да, терсине гёре этсе нечикдир?

– Аякъдагъы тырнакълар гесилмей туруп къолдагъыларын гесмекде этмесе яхшы тюгюллюк ёкъ, терсине этилсе де – шо кюйде. Амма бир къолундагъы яда бир аягъындагъы тырнакъланы гесип, башгъа янын гесмей къоймакъ – этмесе яхшы ишлерден санала. Лап шо кюйде, бир аякъгийимни яда бир къолгъапны гийип, башгъасын гиймей къоймакъ – этмесе яхшы (эгер шону учун уьзюрю себеп ёкъ буса).

(«Тухфат аль-Мугьтаж» – Хашия аш-Ширвани)

– Жамият намаз къылагъанда бары да ишлени имам булан бир тенг эте буса, намаз бузулагъаны гертими?

– Жамият булан намаз къылагъан гиши намазын имамны арты булан, ондан озмай къылма герек. Шолайлыкъ булан, маъмум (имамны арты булан намаз къылагъан гиши) бары да рукнуларын (рукугь, сужда ва оьзгелери) имам булан бир вакътиде, тек ондан озмай кюте буса, ону намазы бузулмай. Амма шолай этмек яхшы тюгюл, неге десе олай къылынгъан намаз саялы жамият намазны зувабы болмай.

Намаз башланагъанда айтылагъан биринчи такбир булангъы масъала бираз башгъа. Демек, маъмум шону янгыз имамдан сонг айтма герек. Эгер де имам биринчи такбирни толу кюйде айтып битгенче яда шо толу кюйде айтылгъангъа шеклик бар туруп, шондан сонг намазын башлагъанына-башламагъанына маъмум мекенли билмей буса, шолай къылынгъан намаз къабул этилмей.

Мунда бирдагъы бир затны англатмагъа тарыкъ. «Аль-Фатигьа» яда оьзге сураланы охуйгъанда имамны арты булан шоланы охумакъ борч тюгюл, этилмеге яхшы ишлерден (желательно).

(«Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Иманы ёкълагъа садагъа оьлешмеге яраймы ва шо саялы бусурман адам шабагъат аламы?

– Ислам динде садагъа оьлешив – Пайхаммарны ﷺ сюннетинден. Шону асил ва гьажатлы адамлагъа бермек яхшы санала. Амма, бай адамлагъа бермеге де ярай, тек олар шону алмай къойса яхшы. Садагъаны иманы ёкълагъа ва фасикълагъа (нечестивец) бермек – сюннет ишлерден ва шо саялы да шабагъат бола.

Шолайлыкъгъа Абу Гьурайра етишдирген Пайхаммарны ﷺ бу гьадиси далил санала: «Пеленче адам ёл булан бара ва сувсапдан яна болгъан. Къую гёргенде, ол шону ичине тюше ва сув ичип тоя. Гери чыкъгъанда итни гёре. Тилин чыгъартып, ит дым къайыр ашай. Ол адам: “Бу ит де мени йимик сувсапдан янып бара”, – деп ойлаша. Ол янгыдан къуюгъа тюшюп, этигине сув толтуруп, шону авзу булан тутуп, къыргъа чыгъа ва итни сув булан тойдурта. Есибиз шо адамны шабагъатлап, гюнагьларындан гече. Асгьабалар: “Гьей, Расулуллагь ﷺ, олай буса, бизге бу жанларда да (олагъа кёмек этивде) шабагъат бармы?” – деп сорай. Пайхаммар ﷺ: “Гьар дымлы бавурда (жанлыда) шабагъат бар”, – деген» (аль-Бухари, Муслим).

(«Тухфат аль-Мугьтаж», шарх «Хашия аш-Ширвани», «Аль-Мажму шарх аль-Мухаззаб»)

– Уланъяшлагъа не чагъында сюннет этмеге яхшы болур?

– «Фатх аль-Муин» деген китабында имам Зайн ад-Дин аль-Малибари булай яза: «Артгъа салмайлы, алгъасап сюннет адатны яш тувгъан сонг еттинчи гюн этмеге яхшы болур, неге десе шо Пайхаммарны ﷺ сююнети. Эгер бир-тюрлю себеплеге гёре еттинчи гюн сюннет этилмеген буса, шону 40-нчы гюн этмеге ярар. Дагъы да артгъа салынгъан буса, сюннетни яш етти йыллыкъ чагъына гиргенде эте».

Айтылгъан китапда булай англатыв да бар: «Имам аль-Харамайнини сёзлеринден имам аль-Ардабили етишдирген кюйде, тувгъан яшны савлугъу къоркъунчлукъ тувдурардай шонча да осал буса, сюннет этивню адатын ол яш къатты болгъанча ва къоркъунчлукъ тайгъанча къарала».