Сорав – жавап

– Эртенги намазда имам къунут деген дуаны охумагъа унутгъан буса яда эртенги намазда шафиит ханафитни артындан намаз къыла буса не этмеге тарыкъ?

– Эртенги намазда имам къунут деген дуаны (магьдина) охумагъа унутгъан гезикде маъмум (имамны артындан намаз къылагъан гиши) бу дуаны оьзю охумагъа бола, эгер имамны артындан биринчи сужда этилгенче шону охуп битдире буса.

Эгер ол шо дуаны имам биринчи сужда этгенче охуп битдирмеге болмай буса, магьдинаны айрыча оьзю охумакъ деген мурат булан, имамдан айрылмакъны негетин эте яда имамны артындан намазын узата ва салам бергенче ону булан бирче саджа-сахви эте. Эгер имам саджа-сахви этмеген буса, имам намаз къылып битгенде, маъмум салам бергенче саджи-сахвимни оьзю этсе яхшы.

Къунут деген дуаны охумайгъан ханафит мазгьаплы имамны артындан эртенги намазны къылагъан шафиит, имам биринчи сужда этгенче магьдинаны охуп битдирме бола буса, шону оьзю охуса яхшы болур. Нечик алай да, шафиит мазгьапдагъы адам къунут дуаны оьзю охуп болса да, болмаса да, салам бергенче саджа-сахви этсе яхшы болур.

(«Нихаят аль-Мугьтаж», «Ианат ат-Талибин», «Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Сатылгъан малны гери къайтарагъанда сатывчу берилген гьакъны башындан оьзюне бир пай къоймагъа ихтиярлымы?

– Низамлы гьалда, сатыв-алывну дыгъары толу кюйде кютюлген заманда алывчу есине алгъанын къайтармагъа бола шону учун бир-бир шартлар бар буса. Шо шартланы арасына шулар гире:

1) сатыв-алыв дыгъар байланагъанда, эки де якъ шо дыгъарны уьч гюнню ичинде бузмагъа бола деп сёйлешинген буса;

2) сатыв-алыв дыгъар байлангъан ерден я сатывчу, я алывчу тайып гетип битмеген буса, оланы къайсы да янгы этилип турагъан дыгъарны бузмагъа ихтиярлы;

3) сатып алынгъан малда ону багьасын шайлы кемитме болагъан не йимик буса да пелен нукъсанлыкъ арагъа чыкъса.

Оьрде эсгерилген гезиклерде алывчу сатывчугъа алгъан малын гери къайтармагъа ихтиярлы. Шону булан бирче, сатывчу сатыв-алыв дыгъар бузулгъан деп оьзюне аз-кёп болсун акъча къоймакъны хабарын чыгъарма герекмей, ону шогъар бир ихтияры да ёкъ.

Эгер алывчу алгъан малын сатывугъа бир себепсиз къайтармагъа сюе буса, сатывчу шогъар рази болмаса, ол бир зат да этип болмай. Алывчу алгъан малын себепсиз кюйде гери къайтармагъа сюе буса, сатывчу шону алмай къоймагъа толу ихтиярлы. Амма сатывчу алывчудан сав-саламат малын гери къайтарма рази болса, ол шо саялы алывчудан бир зат да талап этмеге болмай, алгъан акъчасын толу кюйде къайтарма герек.

 («Минхадж ат-Талибин»)

– Сыйлы ерлеге баргъан гиши Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ къабуруну уьстюне къача барса яхшы: гьаж (умра) къылып битгендеми яда башлагъанчамы?

– «Тухфат аль-Мугьтаж» деген китабында ибн Гьажар аль-Хайтами булай яза: «Авур тартагъан пикругъа гёре, гьаж (умра) къылагъанлар яда сапар этегенлер, ерли ва йыракъдан гелген гьар ким учун да Пайхаммарны ﷺ къабуруну уьстюне бармакъ – бек агьамиятлы сюннет ишлерден санала.

Башгъа пикругъа гёре, Пайхаммарны ﷺ къабуруну уьстюне бармакъ борч деп санала. Бу иш этмеге яхшы дегенни инкар эте буса, оьзю де адашгъан, башгъаланы да адашдырмагъа къарайгъанлардан.

Токъташгъан гьадисде булай айтыла: “Мени уьстюме гелген гиши мени шапагьатымны алмай къоймас”.

Пайхаммарны ﷺ къабуруну уьстюне къачан барса яхшы деген масъалагъа гёре алимлени арасында хилаплыкъ бар. Пайхаммарны ﷺ къабуруну уьстюне къачан бармакъ яхшы: гьаж (умра) къылма башлагъанчамы яда битген сонгму – шо гьакъда бир пикру ёкъ.

Пикруланы дурус деп саналагъанысы айтагъан кюйде, эгер адам гьаж (умра) къылмагъа Мадинадан оьтюп бара яда Маккагъа эртерек гелип, Мадинагъа бармагъа чакъы заманы бар буса, олай адамлар башлап Мадинагъа барып, Пайхаммарны ﷺ къабуруну уьстюне барса яхшы. Эгер де заман ёкъ буса, Пайхаммарны ﷺ къабуруну уьстюне гьаж (умра) къылып битген сонг бармагъа яхшы болур».

(«Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Бусурмангъа эрге чыкъгъан ва ону булан яшагъан заманда айлы болуп оьлген имансыз тиштайпаны къайда гёмсе яхшы?

– Бусурманны оьлген имансыз къатынын (яшгъа токътамагъан буса) имансызланы къабурларында гёме. Эгер ол яшгъа токътагъан гьалында оьлсе, ону бусурман къабурланы ва имансыз къабурланы арасында аркъасын къыблагъа бакъдырып гёме.

(«Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Къалкъыдан агъагъан янгур сув булан намаз жувунмагъа яраймы? Къалкъыда къушланы насы болмагъа болагъан саялы булай сорав тувулуна.

– Шафии мазгьапда белгили «Хашияту къальюби» деген китапда шо гьакъда булай язылгъан: «Сувда къуш полукъ яратыла, гьатта шо юзмейген журасындан буса да».

Шолай болгъанда, намаз жувунагъан сувда аз-маз къуш полукъ яратыла болгъан сонг, къалкъыдан агъагъан янгур сув да намаз жувунувгъа къыйыша, айрокъда нас къалкъыда белгили тюгюл ва шолай болмагъа бола деген янгыз шеклик баргъа гёре.

– Бир-биревлер къабурлагъа яшыл от чача. Шону не учун эте ва пайдасы бармы?

– Ибн Аббас етишдирген гьадисде айтылагъан кюйде, Пайхаммар ﷺ эки къабурну къырыйындан оьтюп барагъанда булай айтгъан болгъан: «Шуланы ичиндегилени авур гюнагь ишлер саялы азапгъа тутгъан, сиз буса оланы аз-маз санайсыз. Оланы бириси сувъяравундан тазаланмай, башгъасы буса айтды-къуйтду юрюте болгъан». Шолай да айтып, Расулуллагь ﷺ пальма терекни бутагъын гелтирте ва шону эки ярып, гьарисин эки де къабургъа чанча. Огъар: «Гьей Аллагьны Элчиси ﷺ неге сен шолай этдинг?» – деп сорай. Пайхаммар ﷺ: «Бутакълар къуругъанча шолар шулагъа кёмек этер деп умут этемен», – деп англатгъан (аль-Бухари).

«Тухфат аль-Мугьтаж» деген китабында белгили алим ибн Гьажар шо гьакъда булай яза: «Пайхаммарны ﷺ гьакъ герти гьадисине гёре, къабургъа яшыл бутакъны чачса яхшы, неге десе шону тасбигьи (Аллагьны ﷻ эсгерив) булан оьлюню азаплары енгил болажакъ. Яшыл бутакъны тасбигьи къуругъан бутакъны тасбигьинден эсе яхшы, неге тюгюл биринчисинде сав экенини шартлары бар. Булайлыкъны къабурну уьстюне чечек салыв булан тенглешдирмеге ярай». Арты булан ибн Гьажар булай эсгере: «Пикру алышдырывдан сонг болгъан ойгъа гёре, къабурну уьстюнден яшыл бутакъны тайдырмагъа гери урула, неге тюгюл оьлюге сансымай янашагъанлыкъ санала. Амма дагъы да бек токъташгъан пикругъа гёре, къабурну уьстюнден къуругъан бутакъланы тайдырмагъа яратыла, неге десе оьлюню ихтияры бутакъ къуругъаны булан бите. Шо саялы къабурну уьстюне яшыл бутакъны салмакъ эсгериле, неге тюгюл Пайхаммар ﷺ азапланы енгил болуву шо бутакъ яшыл кюйде къалгъан чакъы болажакъ булан байлавлу экенин англатгъан».