СОРАВ – ЖАВАП
СОРАВ – ЖАВАП
– Аллагьны ﷻ аты язылгъан юзюк булан гьажатханагъа гирмеге яраймы?
– Айтылып сакълангъан кюйде, Пайхаммар ﷺ юзюк тагъа ва ону уьстюнде «Мугьаммат – Аллагьны ﷻ Пайхаммары ﷺ » деп язылгъан болгъан. Гьажатханагъа гирегенде Расулуллагь ﷺ шону чечегени де белгили. Шолай болгъан сонг, гьажатханагъа, гьамамгъа, киринеген оьзге ерге Аллагьны ﷻ, пайхаммарланы, малайиклени, асгьабаланы, сыйлы адамланы атлары яда Къуръан аятлар язылгъан юзюкню ва башгъа нени буса да гийиртмеге яхшы тюгюл. Шолайлыкъ гьатта акъчагъа да тие, эгер оланы уьстюнде эсгерилген язывлар бар буса (масала, сауди риаллар, темир акъча ва шолай башгъалары). Шолар киседе ва чырмалып гёрюнмей буса да. Эгер пеленче бирев иш этип яда унутуп гьажатханагъа шолай юзюк булан гирип къалса, ол шону кисесине тайдырмагъа яда къолу булна яшырса яхшы болур. Эгер шолай язывлары булангъы юзюк сол къолуна тагъылгъан буса, жувунагъанда уьстюне нажжас тиймес учун ону бармагъындан чечмеге герек болур. («Тугьфат аль-мугьтаж»).
– Не зат артыкъдыр: Къуръангъа тынгламакъ яда ону охумакъ?
– Эгер пеленче адам маънасын англамаса да, Къуръанны арап тилде герекли кюйде тюз охумагъа бола буса, башгъа адам охуйгъанда тынгламакъдан эсе, оьзю охумакъ къыйматлы болур. Къуръангъа башгъа адам охуйгъанда тынгламакъ артыкъ болур, эгер охулагъанны маънасын англап, эшитегенине тюшюнюп, ойгъа бата ва юваш гьалгъа тарый буса. («Аль-Мингьаж»).
– Эргишилеге башын юлюмек гьакъда не гьукму бар?
– Эргишилер башын юлюгенликде гери урув ёкъ, неге десе шо этмеге яратылагъан ишлерден. Башын юлюв тёбенде айтылагъан гезиклреде этилмеге яхшы ишлерден санала:
– гьажны ва умраны вакътисинде;
– тувгъан сонг еттинчи гюн;
– имансыз адам Ислам динни кабул этгенде;
– чачы адамны савлугъуна зарал этмеге болагъанда;
– олагъа бакъмакъ, гьайын этмек къыйынлы буса;
– чачын юлюмей юрютмек пасат юрюйген адамланы белгиси болгъан ва шолайлыкъ менлигин тас этивге гелтире буса. («Мугния аль-Мугьтаж»).
– Къатынгишиге къошуп чачын узун этмеге яраймы?
– Чачны къошуп узун этмеге гери урула, эгер шо къошулагъан чач башгъа адамныки яда этин ашамагъа ярамайгъан гьайвандан алынгъан буса. Этин ашамагъа ярайгъан гьайвандан алынгъан тюк, чач олай да гери урула, эгер шолар шариат токъташдырагъан кюйде союлмагъан буса. Эрге бармагъан къызгъа къошуп чачын узун этмеге ярамай, олай да эрдеги къатынгишиге де эри ихтияр бермесе, шолай безенмек гери урула. Амма эрдеги къатынгиши эри ихтияр берсе, къошуп чачын узун этмеге бола. Мунда янгыз синтетический (искусственный) тюк яда этин ашамагъа ярайгъан ва шариат къайдагъа гёре союлгъан гьайвандан алынгъан тюк къолланмагъа бола. Адамдан гесилип алынгъан чач бир кюйде де къолланмагъа болмай, гери урула. Баянлыкъ: Къошулгъан чачланы тиркемек учун къолланагъан клей сувланмагъа, демек киринегенеде чачгъа толу кюйде сув тиймеге болагъан кюйде болмагъа герек.
– Сатывчу айтагъан кюйде, алывчу толу кюйде гьакъ тёлемеген. Алывчу буса, герекли бары да акъчаны бергенмен дей. Кимники тюздюр?
– Сатывчу айтагъаны йимик, алывчу толу кюйде гьакъ тёлемеген деп къабул этиле, эгер сатывчу ант этмеге бола буса. Эгер де сатывчу ант этмеге сюймей буса, ант беривню гезиги алывчугъа геле. Алывчу алынгъан малгъа толу кюйде акъчасын бергенмен деп ант эте буса, ону сёзлери къабул этиле. Амма алывчу да ант этмеге сюймесе, сатывчу айтгъаны тюз деп къабул этиле. Баянлыкъ: Оьрде эсгерилген къайда шагьатлар ёкъ гезикде къоллана. («Тухфат аль-Мугьтаж»).
– Эсиртеген ички ичген сонг къыркъ гюнню узагъында намаз ва яхшы ишлер къабул этилмей деп айтагъаны гертими?
– Мугьаммат Пайхаммар ﷺ шо гьакъда булай айтгъан: «Мени уьмметимдеги кимесе бирев эсиртеген ички ичген сонг Аллагь ﷻ ону намазын къыркъ гюнню узагъында къабул этегенлик болуп болмай» (анНасаи). Башгъа гьадисде Расулуллагь ﷺ булай айтгъан: «Не затдан буса да этилгенге къарамайлы, эсиртеген ички ичген адамгъа намазы саялы Яратгъаныбыз къыркъ гюнню узагъында шабагъатындан къуру къояр» («Аль-Зами ас-Сатир»). Биринчилей, гьадислерде намаз къабул болмайгъанлыкъны гьакъында тюгюл, намаз къылгъан саялы болагъан шабагъатны гьакъында айтыла. Шолай болгъан сонг, эсгерилген адамны намазы къабул этиле ва ол шону къылмагъа борчлу кюйде къала.
Экинчилей, намаз саялы болагъан шабагъатгъа гёре алимлени пикрусу бир-биринден алышына. Бирлер гьисап этеген кюйде, эсирип къылгъан намаз саялы шабагъат къыркъ гюнню узагъында бютюнлей болмай. Башгъаланы пикрусуна гёре, эсгерилген гьадислерде Есибиз Аллагь ﷻ кимге сюйсе береген къошум шабагъатланы гьакъында айтыла. Уьчюнчюлей, бир-бир алимлер токъташдырагъан кюйде, инсан лап агьамиятлы иши – намаз саялы шабагъатдан къуру къалгъан сонг, оьзге ишлерине де шабагъат болмас. Башгъаланы оюна гёре буса, ичген адам янгыз намазлары саялы шабагъатдан къуру къала. Шолайлыкъ булан, оьрде язылгъангъа гёре, гьасилин чыгъартса, ичип эсирген гьалда къылынгъан намаз саялы адам толу яда къошум шабагъатдан къуру къала. Эсирип этилген оьзге яхшы ишлени гьакъында айта буса, мунда бир пикругъа гелгенлик ёкъ. («Миркат аль-мафатил»).
