СОРАВ – ЖАВАП

— Жума намазны вакътисинде сатыв-алыв юрютмеге яраймы?

— Жума намазны вакътиси гелгенде сатыв-алыв яда оьзге ишлер юрютмеге гери урув Есибиз Аллагьны ﷻ буйругъу булан байлавлу (маънасы): «Гьей, иманы барлар! Жумагюн намазгъа чакъырагъанда, Аллагьны ﷻ эсгеривге алгъасагъыз (жума намаз къылыгъыз) ва сатыв-алывну къоюгъуз (ва оьзге ишллени де). Сизин учун шо яхшы (сатывдан болагъан гелимден эсе), биле эдигиз буса (намазда болагъан яхшылыкъны англав даимликге алдынлыкъ этмеге болушлукъ)». Шо буйрукъгъа гёре, гери урув яйыла:

1.Имам минмарадан савбол берип, экинчи азандан сонг жума намаз къылынып битгинче эргишилеге (гьакъылбалыкъ чагъына етишген) негер буса да машгъул болмакъ ярамай — олар намаз къылмакъ учун межитге алгъасамагъа герек. Масала, шо вакътиде сатыв-алыв юрютюв булан байлавлу дыгъар байламакъ бютюнлей гери урула.

2. Тюш намазны вакътиси гелгенни белгилейген биринчи азанны да экинчи азанны да арасында сатыв-алыв булан байлавлу ишлени юрютмесе яхшы. Сатыв-алывну этмесе яхшы ва гери урула гьатта сатывчу намазгъа етишер деп эсине геле буса да. Гери урув межитден йыракъда яшайгъан адамгъа да тие, неге десе намазгъа ол алданокъ чыкъмагъа тийишли.

Жума намазгъа бармагъа борчлу тюгюл адамгъа биринчи талапгъа гёре сатыв-алыв юрютмеге гери урула. Экинчи талапда айтылагъан кюйде, шолай адам сатыв-алывну юрютмесе яхшы деп санала. Бу талап жумагъа бармагъа герекли адам булан байлавлу ишге айрокъда тие. Мисал учун, экинчи азандан сонг къатынгиши жумагъа бармагъа герекли эргишиден нени буса да сатып алмагъа яда огъар сатмагъа ярамай, гери урула. Баянлыкъ: Гери урув ва этмесе яхшы тюгюл деп саналмас, эгер сатыв-алыв ажайып тарыкълы зат булан байлавлу буса. Масала, намаз жувунмакъ учун сув сатып алмагъа гьажатлыкъ болса. Гери урув ва этмесе яхшы ишлер жума намаз къылынып битгинче сакълана. («Тугьфат аль-Мугьтаж»).

— Гьайванны соягъанда хырдандан оьрде бичакъ тартма яраймы?

— Ашама гьалал гьар къайсы да гьайванны соягъанда ону тамагъын гесегенде бичакъны хырданындан тюпде яда хырданы булан тартмагъа герекли, демек хырдан яда ону бир гесеги башы булан бирчеги янда къалмагъа тарыкъ. Эгер гьайванны соягъанда хырдан оьр якъда къалса, демек гесилген баш булан ёкъ буса, шолай гьайванны этин ашамакъ гьарам болур. («Тугьфат аль-Мугьтаж»).

— Борч намазны заманы гелгенде юхлайгъан адамны уятмагъа тарыкъмы?

— Намазны заманы гелген сонг юхлап къалгъан яда намазны вакътиси битгенче ол уянмажакъ деп эсигизге гелеген адамны уятмагъа герек болур. Оьзге гезиклерде буса, шолай юхлайгъан адамны уятмакъ яхшы болур. Оьрде эсгерилген къайда етти йылдан уллу чагъындагъы яшлагъа да тие, неге десе шо вакътиден тутуп оланы намаз къылмагъа уьйретмеге тийишли. («Никаят аль-Мугьтаж»).

— Мени къурдашым савлугъун къолай этмек учун башгъа шагьаргъа гетген. Сатывумдан чыгъарылагъан секетимни мен огъар бермеге боламанмы?

— Сизин къурдашыгъыз секет берилмеге тийишли адамланы эки гюбюне гире. Бир якъдан ол кёмекге гьажатлы адам, башгъа якъдан сапаргъа чыкъгъан. Шолай болгъан сонг, сиз борч секетигизден ону ёлун ва гьажатлыгъын кютюп болардай оьлчевде акъча бермеге боласыз.

— Гьайвангъа тамгъа, бирка салмакъ яратыламы?

— Уьйде сакъланагъан къайсы да гьайван-малгъа бет янындан эсе къаркъараны оьзге не ерине де тамгъа салмагъа яратыла. Гиччи мююзлю гьайванлагъа тамгъаны къулагъына, уллу гьайванлагъа, тюелеге ва шолай башгъаларына — арт бутуну оьр янына салмакъ яхшы болур деп санала. Амма тамгъа не ерине салына буса да, шо ишни гьайванны къыйнамай этмеге герек.

Эгер гьайван секет чыгъарылагъан мал буса, шогъар салынагъан белги секет чыгъарылмайгъан гьайвандан къалышмакъ учун салына. Белги гьисапда гьайванны, малны къулагъыны бир гесеги гесиле яда ярыла буса, шо этмеге яхшы тюгюл ишге санала (макрух), неге десе шолайлыкъ огъар артыкъ зиян эте, къыйнай. Эгер еси малына бир тамгъа салгъан буса, экинчисин салмакъ гери урула, неге тюгюл шолайлыкъ гьайвангъа тарыкъсыз къыйынлыкъ гелтире.

Амма малны еси алышынгъан буса, янгы еси оьзюню тамгъасын салмагъа ихтиярлы. Гьайвангъа тамгъа салмакъдан эсе, бирка яда татуировка этмек яхшы санала, неге десе гьайвангъа шолайлыкъдан зарал, къыйынлыкъ аз бола.

— Бусурман адамгъа бусурман тюгюл пачалыкъда сайлавларда ортакъчылыкъ этмеге яраймы?

— Бусурман тюгюл пачалыкъдагъы сайлавларда бусурманлагъа ортакъчылыкъ этивню масъаласы ислам ихтиярлагъа тиеген масъала. Мунда гьукму тарыкълыкъны ва этмесе яман болмасны арасындагъы гьажатлыкъгъа гёре къабул этиле. Фатава да заманны, ерни, гьажатлыкъны гьисапгъа алып къабул этиле.

Бусурман адам сайлавларда ортакъчылыкъ этмеге бола, гьатта бир-бир гезиклерде этмеге де герек, неге десе, биринчилей, огъар берилген ихтиярдан пайдаланмагъа имканлыкъны къоймагъа яхшы болмас. Демек, ол оьзю сюеген кюйде тавушун бермеге ихтиярлы. Сайлавларда ортакъчылыкъ этив гери урулагъан ишлерден саналмай. Экинчилей, сайлавларда болагъан къайсы буса да бир ери Ислам динге къаршы чыгъа буса, иманы бар адам шогъар къаршы тавушун бермеге герекли. Некъадар, шо бир ери Ислам динни якълай буса, шогъар тавушун бермеге тарыкъ.

— Жамият намазны аралыкълар къоюп къылмакъда этмесе яхшы иш бармы?

— Жамият намазны аралыкъланы тыгъыс этип къылмакъ яхшы санала, эгер аралыкъланы арасын уллу этип къоймакъгъа уьзюрю себеп ёкъ буса. Аралыкъланы тыгъыс этип къылгъан жамият намаз учун шабагъат арта, аралыкъланы къоймаса, шо шабагъатдан къуру къала. Амма аралыкъланы тыгъыс этмей къылмакъ яхшы деп санала болгъанда, шону учун уьзюрю себеп де болгъан сонг, шабагъат кемимей.