Сорав – жавап

Сорав – жавап

– Тиштайпагъа къашларын юлкъуп алмагъа, гиччи этмеге яда не йимик буса да бир къайда бермек яраймы?

– Имам аш-Шафиини мазгьабына гёре, тиштайпалагъа къашланы юлкъуп алмагъа, юлюмеге, гесип гиччи этмеге гери урула. Янгыз эрдеги къатынлагъа, эри ихтияр берсе, шолай этмеге яратыла. Олай да, булай этмеге ярай эгер бетиндеги тюклер тиштайпаны ажайып онгсуз эте яда гьар гюнлюк яшавунда пуршавлукъ болдура буса.

Эри ихтияр берип къашларын безендиреген, оланы юлкъагъан къатын уьюнден чыгъагъанда шоланы орамда ят эргишилер гёрерден яшырмагъа борчлу.

(«Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Бурнун исбайы яда эринлерин уллу этмек учун Ислам дин пластический операция этмеге ихтияр береми?

– Бусурман тюгюллер тамаша адатлар юрютегени белгили. Шону ичинде тиштайпалар (гьатта эргишилер де) тыш гёрюнюшюн багъыйлы этмек учун пластический операциялар этегени де ёлугъа. Амма бизин дин, инсанны бети ажайып онгсуз тюгюл буса, шолай этмеге гери ура. Аллагь ﷻ берген сыпатны алышдармагъа ярамай.

Гери урулагъан операцияланы ичине бетини гёрюнюшюн, бурнун, гёзлерин ва къулакъларын алышдырыв, эринлени уллу яда гиччи этив ва шолай башгъалары гире.

Пластический операциялар бир-бир гезиклерде этдирмеге ярай, эгер оланы мурады:

а) тувмадан бар онгайсызлыкъланы (дефектлени) тайдырмакъ буса, шоланы гёрюнюшю бек эрши ва юрекни къыйнай буса, масала, къулакълар къыргъа багъып чыкъгъан буса (лопоухость), бурну бек къыйшайгъан буса, къаркъараны уьстюндеги тамгъалар, артыкъ бармакъ яда тиш бар буса, бармакълар бир-бирине ябушуп къалгъан буса;

б) тувмадан тюгюл, бишип, авруп яда хатаргъа тюшген сонг болгъан дефектлени тайдырмакъ буса, масала, гённю бир ерден башгъа ерге чыгъарта буса, тёшюн гьамангъы гьалына гелтирмек (эгер авругъанда шону тайдырмагъа тюшгенде), тёшюн гиччи этив (шону уллулугъу бек четим этегенде), чач трансплантация (айрокъда тиштайпалагъа).

– Намаз къылагъанда масхара учун не йимик буса да аваз яда ишара этсе, намаз бузула дегени гертими?

– Гертиден де, намаз бузула (борч яда сюннет намаз буса да, башгъа тюгюл), эгер намаз къылагъан адам иш этип, масхара учун бир аваз чыгъартса яда ишара этсе. Гьатта шо – бармакъ тербетив яда гёз къысыв йимик бир иш болса да.

(«Нихая аль-Мугьтаж»)

– Аманатгъа берилген малны шону сакълайгъан адам къолламагъа боламы?

– Еси рази болмай туруп, малны сакълайгъан гиши шо сакълайгъанын къолламагъа ихтиярлы тюгюл (сакъламакъ учун аманатгъа берилген малны къолламакъда гьажатлыкъ ёкъ буса).

Аманатны сакълайгъан адам шо малны ихтиярсыз къоллап, шо бузулса (къолламакъда гьажатлыкъ ёкъ буса), ол бузулгъан малгъа толу кюйде жавап бермеге тарыкъ.

Мисал учун, пеленче адамгъа сакъламакъ-жыймакъ учун опуракъ яда машин берген, ол буса, есине сорамай, шо опуракъны гийсе яда машинни гьайдаса, шолагъа болгъан зат саялы жавап тутмагъа тарыкъ. Амма аманатны сакълайгъан гиши шо берилгенге зарал болмас учун шону къолласа, ол шо къоллав учун жавап бермей. Масала, пеленчеге сакъламакъ учун тон берилген. Ол буса, шону гюеден сакъламакъ учун заманда-бир уьстюне гие болгъан. Муна шолай заманда ондан жаваплыкъ тая.

(«Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Болжалы гелгенче секетни алданокъ чыгъармагъа яраймы?

– Секетни оьлчевю нисабгъа етишгенче (малны секет чыгъармагъа герекли даражасы) шондан секет чыгъармакъ яратылмай, неге десе борч болгъан секетни чыгъармакъ учун себеп ёкъ.

Амма сатыв-алывдан секет алданокъ чыгъармагъа яратыла. Сатыв-алывну оьлчевюне де къарамайлы, шондан алданокъ секет чыгъармагъа бола.

Сатыв-алывдан ва малны оьлчевю нисабгъа етишгенде шону еси секетни алданокъ янгыз бир йыл саялы чыгъармагъа бола. Эки ва дагъы да кёп йыл саялы алданокъ секет чыгъарылмай ва шо саналмай.

Емишлерден секет бериле буса, емишлер бишгенче, шолар емиш гёрюнюшлю болгъанча ва урлугъу къатты болгъанча алдын секет чыгъармагъа яратылмай. Шондан сонг буса яратыла, гьатта емиш толу кюйде бишмеген буса да.

Секетни алданокъ чыгъармакъ учун эки шарт бар:

1) Малны еси секет чыгъармакъ учун заман етишгенче шо борчну кютмеге болагъан даражасын тас этмей ва секет чыгъарылмагъа тийишли мал ону къолунда сакълана буса. Эгер шо болжалны ичинде мал еси оьлсе яда малындан къуру къалса, ону сатса (мал сатыв-алыв булан аралыгъы ёкъ заманда), берилгени секет саналмажакъ.

2) Секет алагъан гиши шону алагъан вакътиге секетге лайыкълы адамлардан болмагъа герек ва шо даражасында секетни заманы гелгенче къалмагъа тарыкъ.

Эгер алданокъ берилген секетни алгъан адам секетни болжалы гелген замангъа шо малны еси оьлюп къалса, имандан чыкъса яда оьзю байыгъып гетсе, алданокъ берилгени секет деп саналмажакъ.

(«Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Межитлерде намаз къылагъанлар учун кофе ичив онгармагъа яраймы? Бир-бир межитлерде шолай этилегенликни гёребиз.

– Ислам дин шолай этмекни гери урмай ва межитлерде намаз къылгъанча алдын, намаз къылып битген сонг да бусурманлар учун кофе ичив гьазирлемеге яратылагъан иш. Гьатта шолайлыкъ Есибиз ушатагъан, этмеге яхшы ишлерден де санала, неге десе межитлерде Аллагь ﷻ ушатагъан ишлер этмеге гери урулмай. Оьрде айтылгъан ишни этмеге ярайгъанлыкъгъа далил де бар. Биз Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ сюннетинден билеген кюйде, ол бир-бирде межитни ичине кабахурма салып, адамланы ашатып сююндюрген, заманда-бир алтын, гюмюш де оьлешген.

Амма яхшылыкъ этебиз деп, шону башын тутгъанлар яда межитге гелгенлер Аллагьны ﷻ Уьюне байлавлу эдепни сакъламай, тазалыкъны болдурмай, низамсызлыкъ эте буса, шолай ишлер гюнагьгъа гелтире, садагъа да маънасыз бола.

Баянлыкъ:

Шолай ишлерде ортакъчылыкъ этеген межитге гелгенлер маънасыз ва пайдасыз хабарлардан сакъланмагъа яхшы болур деп ёрала.

(«Фатава ар-Рамали»)

– Мен арапча охумагъа болмайман ва шо саялы эртенги намазда «Магьдинаны» охумайман. Эртенги намазда шону охумакъ борчму?

– «Минхаджу Талибин» деген китабында имам Навави булай яза: «Эртенги намазда экинчи ракаатда рукугьдан сонг эретургъанда «Магьдинаны» охумакъ – сюннет ишлерден. Олай да, ону рамазан айны экинчи яртысында къылынагъан витру намазда да охумакъ яхшы».

«Бушра аль-Карим» деген китапда язылгъан кюйде, алгъышлары булангъы Къуръанны къайсы буса да аятын охумакъ – «Магьдина» охумакъгъа тенг бола. «Магьдина» учун дюньялыкъ ишлени гьакъында тилемек таманлыкъ эте.

Имам Навави шо «Минхаджу Талибин» деген китабында булай англата: «Эгер «Магьдинаны» охумагъа унутгъан бусагъыз, суджуду сахви (къошум сужда) этмек – къутгъаргъанны толтурагъан сюннет ишлерден санала».