Сорав – жавап

Сорав – жавап Сорав – жавап

– Ислам дин оьлюню бетин оьпмеге яратамы?

– Динге берилип яшагъан адамны бетин оьлген заманда оьпмеге яратыла, неге десе Расулуллагь ﷺ оьз заманында Усман ибн Маъзун дейген оьлген асгьабаны бетин оьпген болгъан. Олай да, Абу Бакр оьз гезигинде Мугьаммат Пайхаммар ﷺ оьлген заманда ону бетин оьпген.

Бир-бир алимлер айтагъан кюйде, къардашлар оьлген адамыны бетин оьпсе – этмеге яхшы ишлерден болур, оьзге адамлагъа байлавлу буса – этмеге яратылагъан ишлерден болур. Динге берилип яшамагъан адамгъа байлавлу буса, мунда этсе яхшылыкъ бар деп саналмай. Китапларда язылгъан кюйде, гьатта шолай адамны оьпмесе яхшыдыр.

Баянлыкъ:

Оьрде айтылгъан иш эргиши эргишини ва къатынгиши къатынгишини оьпсе деп англама тарыкъ. Демек, оьлген адам махрам тюгюл буса (уьйленмеге яратылагъан ювукъ адам тюгюл буса), шолай адамны эргиши буса, къатынгиши оьпмеге болмай. Масала, эргишиге зукъари тиштайпаны оьпмеге яратылмай.

(«Мугни аль-Мугьтаж», «Хашия аш-Ширвани»)

– Сокъур адам учун не яхшыдыр: Къуръанны гёнгюнден охуп билмекми яда уьйренмей къоймакъмы, неге десе уьйренгенин такрарлама болмажакъ саялы, ол шону унутмагъа бола?

– Сокъур адам учун Къуръанны гёнгюнден уьйренмек яхшы болур. Сонг буса, башгъаланы да шогъар уьйретмек ва адамланы тюз ёлгъа бакъдырсын деп Аллагьдан ﷻ тилемек яхшыдыр.

Сонг унутажакъман деп Къуръанны гёнгюнден уьйренмей къоймакъ деген къоркъув Ислам динде гьисапгъа алынмай, неге десе арты багъыйсыз болажакъ деп ойлашмакъ – болмагъа болагъан ишлерден. Шо саялы Къуръанны гёнгюнден уьйренмекни масъаласы – яхшыгъа етишмекден эсе, заралдан сакъланмакъ артыкъ деген къайдагъа (правило) къыйышмай. Къуръанны гёнгюнден уьйренмек – яхшы иш экени ачыкъ ва сайки унутуп къояжакъман деген себеп саялы, огъар уьйренмекни къадагъа этмей.

«Ихьяу улюму д-Дин» деген китабында имам аль-Гъазали язагъан кюйде, бир пеленче Абу Хурайрагъа: «Мен ислам илмулагъа уьйренмеге сюемен, тек шолагъа гёре юрюмежекден къоркъаман», – деген. Абу Хурайра огъар: «Сен илму охумайгъанынг да дюр шолагъа гёре юрюмейгенинг», – деп жаваплангъан.

Имам ар-Рамли ва имам ан-Навави гьисап этеген кюйде, терсине чыгъажакъ деп къоркъагъангъа да къарамайлы, бола туруп яхшылыкъ этмек учун къаст къылма тарыкъ.

Шолайлыкъ булан, эсгерилген къоркъунчлукъ саялы, Сыйлы Къуръанны гёнгюнден уьйренмекни къоюв шайтанны гьиллаларындан санала. Аллагь ﷻ кёмек этсин!

(«Фатава аль-Курди»)

– Ана яндан уллата варислени арасына гиреми?

– Ана яндан уллатаны варисликге ихтияры ёкъ, неге десе ол ана яндагъыланы къардашларындан бола («завуль-архам»). Бу адамлар янгыз шу гезиклерде варисликге ихтиярлы:

– мал къойгъан адамны варисликге ес болмакъ учун дагъы оьзге къардашлары къалмагъан буса;

– варисликге тийишли адамлардан янгыз эр-къатындан бириси къалгъан буса. Шолай заманда ана яндагъы къардашлар варислик алмагъа бола, эр-къатындан бириси оьзюне тийишли пайын алгъан сонг.

(«Тухфат аль-Мугьтаж», «Шарх ар-Рахабия фи ильм аль-Фараид»)

– Оьлген адамны сюеги пелен гишини топурагъында огъар сорамайлы гёмюлген буса, оьлюню башгъа ерде гёмсюн деп талап этмеге ер есини ихтияры бармы?

– Оьлген бусурманны сюегин пелен ерге гёмгенче, шо топуракъ кимни еслигинде экенин билмеге тарыкъ. Эгер, сюек гёмюлюп битген сонг, шо ер пелен гишини еслигинде экени ачыкъ болса, топуракъ еси оьлюню башгъа ерге гёмсюн деп талап этмеге ихтиярлы. Гьатта сюек нечакъы заман алда гёмюлгени ва бузулуп не гьалда буса да – башгъа тюгюл. Амма шолай ихтияры бар буса да, ер еси шолай этмекден сакъланса, къардашларындан оьлюню башгъа ерге гёмсюн деп талап этмесе яхшыдыр.

Ислам дин оьлюге зарал этмеге къатты кюйде къадагъа эте. Амма гишини мал булангъы ихтиярлары гьисапгъа алынагъанда, оьлюню сюегине тиймеге ярамайгъанлыкъ (эсгерилип турагъан масъалада йимик) экинчи ерге тая.

Эгер оьлюню сюегин урлангъан яда гюч булан алынгъан гебинге чырмап гёмген буса, алимлени кёп яны гьисап этегене кюйде, малны еси талап этсе, сюекни янгыдан чыгъартып, огъар гебинни гери къайтармагъа тарыкъ. Шундан гёрюнеген кюйде, Ислам дин адамланы мал булангъы ихтиярларын нечик къатты якълай, шогъар нечик уллу агьамият бере.

(«Аль-мажму шарх аль-Мухаззаб»)

– Борч къайтарылажакъгъа экев инандыргъан буса (поручители), борчгъа берген гиши олардан акъчасын нечик талап этмеге бола: гьарисинден яртышармы яда къайсы буса да бириси тёлемеге тарыкъмы?

– Борч къайтарылажакъгъа экев инандыргъан буса (поручители), борчгъа берген гиши оланы къайсы буса да бирисинден толу кюйде акъчасын къайтармакъны талап этмеге яда гьариси яртышар берерге рази болмагъа бола.

(«Мингьаж ат-Талибин» ва «Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Савгъат гьисапда акъча берилгенде, шону берген гиши айтгъан кюйде харжламакъ борчму?

– Эгер кимесе бирев башгъа адамгъа пелен муратлар учун деп акъча савгъат этсе, шону алгъан гиши, акъча не учун берилген буса, шогъар харжламагъа герек. Амма береген адамны негетин де гьисапгъа алмагъа тарыкъ. Мисал учун, береген адам: «Мен сагъа шу акъчаны машин алмакъ учун беремен», – деп айта. Шолай гезикде акъча алгъан адам алгъанын машин учун харжламагъа тарыкъ бола. Амма береген адам машин деп айтмакъ булан, башгъа затны да алмагъа ихтияр берегени ачыкъ буса (яшавун енгил этмек деген негет булан), шо акъчаны оьзге ишлеге де харжламагъа яратыла.

(«Равдат ат-Талибин», «Тухфат аль-Мугьтаж»)

– Ант этегенде Къуръанны уьстюне къол салмакъ шарт деп саналамы? Санала буса, антына амин болмаса, къошум къоду тёлеме тарыкъмы? Тарыкъ тюгюл буса, эришивлю гезиклерде неге ант шолай этиле?

– Ант герти саналмакъ учун, шону сёз булан айтмакъ таман. Ант этегенде Сыйлы Китапгъа къол салмакъ ант саналмакъ учун борч тюгюл. Антына амин болмагъан заманда, Къуръангъа къол салгъан саялы, айрыча къоду тёленмей. Ант этип, сёзюнде табылмагъанда салынагъан къоду булан дазулана.

Неге Къуръангъа къол салып ант этдире деп сораса, ант этегенни къоркъутмакъ учун, деп айтмагъа ярай, неге тюгюл шолай этсе ант этеген адам сёзюне жаваплы янашар. Эришивлю гезиклерде шолай этмек яхшы деп санала.

(«Тухфат аль-Мугьтаж», «Хашия аш-Ширвани»)