СОРАВ – ЖАВАП

– Есибиз Аллагь Къуръанда рамазан айны гьакъында не айта?

– Аллагь Къуръанда булай айта (маънасы): «Рамазан айда Къуръан тюшюрюлген – адамлар учун насигьат, гьакъ ёлну гёрсетивю булан». Башгъа аятда булай айтыла (маънасы): «Гьей, инангъанлар! Сизден алда болгъанлагъа йимик, сизге де ораза тутув борч этилген. Балики, сиз Аллагьдан къоркъагъанлардан болурсуз» («Аль-Бакъара» деген сура, 183-нчю аят). Олай да булай сёзлер де бар (маънасы): «Ким шу айда бар буса (рамазан ай), ораза тутсун» («Аль-Бакъара» деген сура, 185-нчи аят).

– Рамазан айда ораза тутув ким учун борч?

– Гьар гьакъылбалыкъ болгъан бусурман адам – гьакъылдан тайышмагъан буса, савлукъ якъдан гючю чата буса ва тазалыкъ гьалында буса (къатынгишилеге гьайизни вакътисинде ва яш тапгъанда тазаланып битгинче ораза тутмагъа гери урула) рамазан айда ораза тутмагъа борчлу.

– Ораза тутмакъгъа негет нечик айтыла?

– Негетни юрекде тутмагъа тарыкъ, авзу булан айтмакъ буса сюннет. Негет булай айтыла: «Мен негет этдим тангала рамазан айны борч болгъан оразасын тутмагъа Аллагь учун», – негетни бу лап яхшы къайдасы.

– Негетни къачан этмеге тарыкъ?

– Имам Шафиини мазгьабына гёре, негетни гюн батгъан сонг (ахшам намазны вакътиси гелгенде) танг къатгъанча (эртенги намаз башлангъанча) этмеге тарыкъ. Негетни айтмагъа унутуп къалмас учун булай этмеге ярай: ахшам намазны вакътиси гелгендокъ, ораза ачып, артындагъы гюнге негет айтып къоймагъа бола. Ораза тутувну гери урувлары буса, эртенги намаздан сонг башлана.

– Негетни гьар гюн айтмагъа тарыкъмы яда айны алдында сав айгъа атйып къоймагъа яраймы?

-- Уьч мазгьапны имамлары гьисап этеген кюйде – имам аш-Шафии, Абу Гьанифа, имам Агьмат негетни гьар гюн айрыча айтмагъа тарыкъ. Имам Малик буса, гьисап этеген кюйде, негетни сав айгъа алданокъ айтып къойса да ярай.

– Ораза тутагъанда бармагъы булан бурнун тазалама яраймы?

– Ораза тутагъан гишиге бурнун яда къулагъын бармагъы булан тазалавгъа гери урув ёкъ, эгер бармакъны теренге сукъмагъан бусагъыз. Терен демек бармакъны бурнуну сюегине ерли тиймеге герекмей деген бола.

-- Негетни айтмагъа унутгъан буса, не этмеге тарыкъ?

-- Герекли заманда негетни айтмагъа унутгъан бусагъыз (ахшам намаздан эртенги намазны вакътиси болгъан чакъы болжал), шо гюн тутгъан оразагъыз къабул этилмей. Амма шо шолай буса да, оразаны ачып, ашамагъа ва ичмеге тарыкъ тюгюл. Къутгъарылгъан шо оразаны буса, рамазан ай битген сонг тёлеп тутмагъа тарыкъ.

– Ораза тутагъан адамгъа не этмеге яхшы санала?

1. – Ораза тутагъан адамгъа булай этмеге яхшы болур:
2. Шардангъа туруп ашамагъа, ичмеге, олай да бир-эки сама да кабахурма яда сув ичип тоймакъ.
3. Ораза ачагъанда кабахурма булан ачмакъ, ёкъ буса, сув ичип.
4. Шекли ашдан сакъланмакъ.
5. Гьалал иштагьдан сакъланып болмакъ (демек къатынына тиймекден, къарамакъдан ва шолай башгъалардан сакъланмакъ).
6. Къуръан охумакъ, айрокъда рамазан айны ахырынчы он гюнюнде.
7. Болгъан чакъы кёп садагъа оьлешмеге къарамакъ.
8. Есибизге этеген ибадатны артдырмакъ, олай да оьзге рагьмулу ишлени кёп этмек.
9. Иътикъафгъа негет де тутуп, рамазан айны артдагъы он гюнюнде межитде болмакъ.

– Ораза тутагъан адамгъа киринмеге яраймы?

– Эгер киринмеге борч болгъан буса, киринмеге тарыкъ, ораза тута бусагъыз да. Гьатта киринегенде къулакъларыгъызгъа яда оьзге ерлеригизге сув гирсе де, ораза бузулмай. Шолайлыкъ борч киринивге тие, амма адам киринегенде сувгъа чомулмай, уьстден таба оьзюне сув тёге буса. Масала, душда кирине буса. Тек адам киринемен деп, сувгъа чомула буса, масала денгизде, ва ону ичине сув гирсе, ону оразасы бузула. Шолай гезиклерде оразасы бузулгъан гиши аш ашавдан сакъланмагъа тарыкъ, ораза тутагъанда йимик ва сонг шо гюнню тёлеп тутмагъа тарыкъ. Борч тюгюл киринивлерде буса, адам нечик киринсе де ону ичине сув гирмеге герекмей. Шолай гезиклерде де оразаны ачмагъа тюшмей ва сонг шону тёлеп тутмагъа тарыкъ.

– Тютюн ютса ораза тутув бузуламы?

– Алимлер бир тавушдан гьисап этеген кюйде, иш этип бурнундан яда авзундан таба тютюн ютмакъ ораза тутувну буза. Амма тютюн тамакъны ортасындан тёбенге багъып оьтмеген буса, ораза бузулмай. Имам Абу Гьанифаны ва имам Маликни мазгьапларына гёре шолай бузулгъан оразаны тёлемеге тарыкъ ва къоду гьисапда бирдагъы 60 гюн ораза тутмагъа тарыкъ. Имам Шафиини ва имам Агьматны мазгьапларына гёре буса, шолай бузулгъан оразаны рамазан айдан сонг бир гюн тёлеп тутмагъа тарыкъ.

– Эгер билмей ашап яда ичип къойса, ораза тутув бузуламы?

– Эгер адам билмей ашаса яда ичсе, тек ораза тутагъанны эсине гелип шоссагьат ашавун, ичивюн токътатса, ону ораза тутуву бузулмай, тойгъан чакъы ашаса да.

– Мен авруйман ва дарман ичмеге герекмен, ораза тутувум бузуламы, деп билмеге сюер эдим?

– Эгер дарманланы яздыргъан доктор, рамазан айны борчун яхшы англайгъан бусурман да болуп, шоланы гюндюз вакътиде ичмесе ярамай деп, айта буса (ораза ачгъан сонг да ичмеге ёл ёкъ буса), шо айтагъан кюйде этмеге тарыкъ. Рамазан айны шо борч оразасын буса, сонг тёлеп тутмагъа тарыкъ.