Сорав – жавап

Сорав – жавап

– Йыламакъ гюнагь санала деп эшитген эдим. Шо тюзмю?

– Йыламакъ гюнагь тюгюл, неге десе Аллагьны Элчиси оьзю де, асгьабалар да Аллагьдан къоркъуп да, тас этивлени ва айрывланы аччылыгъындан да йылайгъан гезиклер болгъан. Пайхаммар анасыны къабуруну уьстюне гелгенде гёзъяш тёкген болгъан, онда болгъанлар да шо заман йылагъанлар. Амма агь уруп йыламакъ, оьпкелевлер этип сарнамакъ, къычырмакъ Ислам дин булан гертиден де гери урула. Неге тюгюл бары да болагъан ишлер Аллагьны ﷻ ихтиярына гёре болагъан саялы, Есибиз йиберген негер де чыдамлыкъ этип болмагъа тарыкъ.

– Ислам динге гёре оьзюне ва оьзю сакълайгъанлагъа артыкъ харжлар чыгъармагъа яратыламы?

– «Мекенли токъташгъан пикругъа гёре, нечакъы кёп бар буса да оьзюню малын рагьмулукъ ишлеге, ашгъа, опуракъгъа, савгъатлагъа адам арадагъы оьзюню гьалына да къарамайлы харжламакъ исрапчылыкъгъа (гьакъылсыз кюйде барлыгъын харжлавгъа) саналмай.

Рагьмулукъну гьакъында айта буса, онда не йимик буса да мурат бола, шо да – Яратгъаныбыз Аллагьдан ﷻ шабагъат къазаныв. Шо саялы яхшы иш этивде исрапчылыкъ болмас, исрпачылыкъ этивде буса – яхшылыкъ ёкъ.

Оьзюне ва оьзюню табилигиндегилеге харжламакъда буса гери урув ёкъ, шо яратыла, неге десе мал-матагь адамгъа пайда ва кеп чекмек учун берилген» («Мугни аль-Мугьтаж).

«Амма малын ажайып артыкъ кюйде оьзюне харжлав буса яхшы ишлерден тюгюл, шо да ачыкъ»

(«Хашия аш-Ширвани»).

– Айрылгъан сонг, къайтарып шо адамгъа эрге чыкъмагъа яраймы?

– Айрылгъан сонг, шо адамгъа янгыдан эрге чыкъмагъа бола, тек шо учун бир-бир шартлар болмагъа тарыкъ. Эгер айрылыв сёзлер, салыв уьч керен айтылгъан буса яда уьчевю де бирче айтылгъан буса, шо адамгъа янгыдан эрге бармакъ учун, ол тиштайпа башгъа гишиге эрге чыкъмагъа, ювукълукъ этмеге тарыкъ. Сонг олар айрылса яда эри гечинсе, тарыкълы заман гетип (идда деп айтыла – уьч ай он гюн), шо къатын алдагъы эрине янгыдан къошулмагъа бола. Амма айрылыв, салыв бир яда эки керен этилген буса, эр-къатынгъа къошулмакъ учун, эри ону гери къайтарса таманлыкъ эте. Шолай, бир яда эки керен айырыв сёзлер айтылгъанда, идда да оьтмеген буса, янгыдан къошулмакъ учун гебин къыйыв этилмеге борч тюгюл. Эгер де айрылыв сёзлер бир яда эки керен айтылып, идданы заманы да чыкъгъан буса, эр-къатынгъа къайтарып къошулмакъ учун гебин къыйывны бары да адатларын янгыдан толу кюйде этмеге тарыкъ.

– Пайхаммаргъа ﷻ бакъгъан сюювню нечик артдырмагъа бола?

– Пайхаммаргъа бакъгъан сюювню артдырмакъ ва беклешдирмек учун тёбенде айтылагъанланы юрютювден тайышмагъыз:

– асгьабалар ону яшавуну гьакъында айтгъан сёзлеге, ону къылыкъларыны ва хасиятларыны, олар Пайхаммарны сюеген кюйге агьамият беригиз;

– Пайхаммарны яшавун терен билген, ахтаргъан алимлени ону гьакъындагъы китапларын охугъуз, Аллагьны Элчиси этген ишлени этмеге къарагъыз, ондан уьлгю алыгъыз;

– Пайхаммарны гьадислерин охугъуз, гёнгюнден билмеге къарагъыз, шоларда айтылагъан кюйге гёре юрюмеге къасткъылыгъыз;

– ону сюннетине гёре юрюмеге тарыкъ, шо ёлда болмагъа къасткъылмакъ ва яшавубузда ол этген-этгенни ва айтгъангъа гёре юрюмек, этмеге къарамакъ – сюннетни татывун билмеге кёмек этер, къаркъарабызны жанлашдыражакъ, юреклерибизни тазалажакъ ва гьакъыкъатгъа гелтирежек;

– Пайхаммаргъа болгъан чакъы кёп салават салыв, гече де, гюн де ону эсгерив, юрекде сакълав огъар бакъгъан сюювню болдурар ва артдырар.

– Эргишиге айлана якъда оьзге эргишилер ёкъ буса, къатынгишини артындан жамият намаз къылмагъа яраймы?

– Жамият намаз эргишилер учун жамият борчлардан санала (фарз кифаят). Амма эргишиге жамият намазда къатынгишини артына тюшюп намаз къылмакъ гери урула. Ону намазы саналмай. Шолай гезикде ол эргиши намазда оьзю имам болуп турмагъа герек эди.

«Мугни аль Мугьтаж» деген китапдан булай гесекни гелтирейик: «…эргиши къатынгишини артындан намаз къылса, шо тюз болмай». Мугьаммат Пайхаммар шо гьакъда булай айтгъан: «Къатынгиши эргишини алдында имам болуп турмасын» (ибн Мажжагь етишдирген). Эгер де эргиши, деп эсине гелип, билмей къатынгишини артындан намаз къылгъан эргиши, шо намазын янгыдан къылмагъа герек».

(«Фатхуль Муин»).

– Неге Ислам дин тазалыкъгъа шонча да агьамиятлы янаша?

– Гертиден де, Ислам дин къаркъараны тазалыгъына ва умуми тазалыкъгъа айрыча агьамият бере. Шону гертилигин бусурман ихтиярланы гьакъындагъы гьар дин китап «Тагьара» (тазалыкъ) деген бёлюкден башланагъаны да исбатлай.

Аллагьны Элчиси: «Тазалыкъ – динни яртысы», – деген (Муслим).

Ондан къайры, Пайхаммар бизге тырнакъланы къыркъмагъа, тишлени тазаламагъа, опуракъны ва уьйню тазалыкъда сакъламагъа, къаркъараны бир-бир ерлеринден тюклени тайдырмагъа, уьстю-бойну таза сакъламагъа, сакъалны гьайын этмеге буюргъан. Демек, бусурман гиши оьзюн де, айланасын да тазалыкъда сакъламагъа герек.

Есибиз Аллагь Къуръанда булай айта (маънасы): «Гертиден де, Аллагь товба этегенлени де, тазаланагъанланы да сюе» («Аль-Бакъара» сура, 222-нчи аят).

Тазалыкъны болдурагъан, таза юрюйген бусурман гиши шону булан оьзюне де уллу пайда гелтире, Яратгъаныбызны разилигин де къазана. Шо саялы Ислам дин тазалыкъгъа булай ажайып агьамият бакъдыра ва бусурманлагъа даим таза ва арив гёрюнюшлю турмагъа буюра, шо саялы уллу шабагъат да берилежек, деп айтыла.

– Ислам дин акъча салмай карт ойнамагъа ёл къоямы?

– Карт ойнамагъа гери урула, акъча салып буса чы бирден бир. Карт ойнайгъан адамлар Есибиз Аллагь ﷻ берген заманны негьакъ харжлай. Аллагьутаала заманны бизге гьалал къазанмакъ, ибадат этмек, сыйлы Къуръанны, оьзге пайдалы китапланы охумакъ ва шолай башгъа тарыкълы затлагъа машгъул болмакъ учун берген.

Карт ойнамагъа булай себеплерден ярамай:

– Заманна тарыкъсыз, бош йиберив, шондан бу дюньяда да, ахыратда да пайда ёкъ.

– Карт оюн Ислам динде гери урулагъан шеш-беш оюнгъа ошашлы. Гьадисде шо оюнну гьакъында булай айтылгъан: «Шеш-беш ойнайгъан гиши къолларын донгуз этге ва къангъа сукъгъан йимик бола» (Муслим).

– Карт ойнайгъанда оюнчуланы арасында кёп-кёп эришивлюклер, хатири къалыв, ачув бола.

– Шолай оюнлар Аллагьны ﷻ унутдурта, намаз къылывну къойдурта.