СОРАВ – ЖАВАП

– Жаназа намазны маънасы недир?

– Жаназа намаз оьлген адам саялы ону гюнагьларын гечмекни ва рагьмулукъ болмакъны гьакъындагъы Есибиз Аллагьгъа ﷻ тилев.

– Пеленче бирев ижарагъа (аренда) белгиленген замангъа бир уьй, бина алгъан, тек яйылгъан аврув саялы (масала, пандемия) шондан пайдаланмагъа болмагъан. Ол шо замангъа да гьакъ тёлемеге герекми?

– Эгер кимесе бирев белгиленген замангъа уьйню, бинаны ижарагъа алгъан буса ва оьзюнден гьасил болмайгъан себеплеге гёре (пандемия, аврув ва шолай башгъалары) шондан толу кюйде пайдаланмагъа болмагъан буса да, дыгъарны бузмагъа болмай ва акъчасын тёлемеге герек. Баянлыкъ (англатыв): Бинаны еси, малын заманлыкъгъа ижарагъа алгъан адамны къыйынлы гьалын англап, огъар болагъан кюйде енгилликлер этсе яхшы болур. Шолай янашыв бек макътала, неге тюгюл шолайлыкъ адамны оьзденлигин гёресете ва Аллагь ﷻ сюеген ишлерден санала. Бусурман адамгъа оьзденлик хас экени белгили. Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ булай сёзлери бар: «Бу дюньяда дин къардашыны къайгъысын басылтагъан гишини къайгъысын Сорав алынагъан гюн Аллагь ﷻ ёкъ этер… Аллагь ﷻ Оьз къулуна кёмекчи, ол дин къардашына кёмек этеген чакъы заманда» (Муслим). Башгъа гьадисде булай айтыла: «Имканлыгъы ёкъгъа борчун артгъа салгъан яда шондан толу кюйде яда бир пайын гечген гишини Аллагь ﷻ Сорав алынагъан гюн Оьз Аршыны (тах) гёленткисини тюбюне салар, о заман башгъа гёлентки болмас» (аль-Бухари). («Тугьфат аль-Мугьтаж», «Шарх «Сахиху Муслим», «Рияд ас-Салихин», «Фатх альБари»).

– Намаздагъы этсе яхшы ишлени къоймакъ карахат (этмесе яхшы ишлер) деп саналамы?

– Намаздагъы этсе яхшы ишлени (сунан ас-салят) къоймакъ яхшы тюгюл тёбендеги гезиклерде:

1.Пайхаммар ﷺ о-бу ишлени этмей къоймакъ яхшы тюгюл деп тувра айтгъан буса. Масала, Расулуллагь ﷺ намаздагъы гиши къаравун мангалайы ерге тиеген ерде тутмакъны ёрагъан. Шолайлыкъ булан, бу ёравну кютмесе яхшы тюгюл.

2.Эгер алимлер о-бу ишге гёре хилаплыкъ эте (пикру алышдыра) буса. Масала, алимлер намаздагъы ахырынчы ташагьгьудда (ат-Тагьийят) Пайхаммаргъа ﷺ салават салгъан сонг, ону агьлюсюне де салават салмагъа гереги гьакъда бир пикругъа гелмеген. Бу сюннетни де къутгъармакъ яхшы тюгюл деп санала. Баянлыкъ (аглатыв): Эгер намаз къылагъан адам оьрде эсгерилген эки ишни этмей къоя буса, ол шабагъатындан бир гесегин къутгъара. Аллагь I буса яхшы биле. («Тугьфат альМугьтаж», «Фатх аль-Муин», «Ианат атТалибин»)

– Бусурманланы арасында оьсген тек дини де, къайдан гелгени де белгисиз адамны бусурман къабурларда гёмеми?

– Тухум-тайпасы белгисиз, тек бусурманланы арасында тувгъан, оьсген адам тувмакъ булан бусурман санала, гьатта ол намаз къылмай, ораза тутмай болгъан ва фасикъ санала буса да. Аслусу ол имансыз тюгюл, динни инкар этмеген буса. Шолайлыкъ булан огъар жаназа намаз да къылына, бусурман къабурларда да гёме. («Хашия аш-Ширвани»).

– Къатынгиши супулукъну ёлуна тюшюп къуллукъ алмагъа боламы?

– Ислам динни машгьур алимлери, шоланы арасында имам аль-Къазали, айтагъан кюйде, тасаввуфну илмусу (тарикъат, супулукъ, игьсан) Есибиз Аллагь ﷻ ругь аврувлардан таза юрек бермеген гьар ким учун да борч. Алимлер язагъаны йимик, янгыз пайхаммарлар сакълангъан гюнагьлардан ва ругь аврувлардан. Ругь аврувлар – оьктемлик, оьчлюк, гюллев, къызгъанчлыкъ, гёземелик ва шолагъа ошагъан оьзге яман хасиятлар. Шондан англашылагъан кюйде, тасаввуфну илмусуна тюшюнмек гьар эргишини ва къатынгишини борчу.

– Дин илмулагъа охуйгъан мутаалим уьзюрю себепсиз охувун къоймагъа боламы?

– Дин билимлер эки тюрлюге бёлюне:

1.Гьакъылбалыкъ чагъына етишген гьар бусурман эргиши ва къаынгиши билмеге герекли билим (фард аль-айн). Демек, олар гьар гюн ибадат этмек булан байлавлу билим алмагъа герек.

2.Сав жамиятдан талап этилеген билимлер, демек жамият борчлардан (фард аль-кифая). Мунда ихтияр якълав (фикъх), Къуръан ахтарыв (тафсир) ва шолай башгъалары гьакъда айтыла. Ибадат кютюв булан байлавлу билим алывну бусурман адамгъа токътатмагъа ярамай. Амма ол умуми гьал булан таныш болса таманлыкъ эте, алимлер йимик терен билимге ес болмаса да ярай. Шолайлыкъ булан ол эсгерилген масъалаланы теренден ахтармагъа борчлу тюгюл. Билимлени экинчи къайдасыны гьакъында айтагъанда, пеленче ерде ихтиярланы гьакъында (фикъх) билегенлер таман чакъы ёкъ буса, сав жамият гюнагьгъа тарыйгъанны билмеге герек. Шо саялы жамиятда халкъны дин булан байлавлу гьажатын кютюп болар чакъы алимлер болмагъа, етишмеге герек.

Эгер къайсы буса да жамиятда алимлер таман чакъы бар буса, дин илмуланы охувда гьамангъы адамлардан борч тая ва охувну къоювда шолай гезикде масъала тувмай. Нечик болса да, ислам охув ожакъда илмугъа терен охуйгъан адамгъа уьзюрю себеп болмай туруп охувун ташламаса яхшы. Амма токъташгъан пикругъа гёре, себеп болмаса да, гьар ким де охувун токътатмагъа ихтиярлы. («Шарху Мангьаж ат-Тулляб», «Асна аль-Маталиб», «Нихая альМугьтаж», «Бушра аль-Карим»).