Сорав – жавап

– Иътикаф деген недир ва шону этмек учун не шартлар болма тарыкъ?

– Иътикаф – ибадат этмеге негет булан межитде болув.

Ибадатны бу къайдасы герти экенге далил гьисапда шу Къуръан аят гелтириле (маънасы): «…Олар булан (къатынларыгъыз булан) межитде иътикафны гьалындагъы заманда ювукълукъ этмегиз…» («Аль-Бакъара» деген сура, 187-нчи аят). Ондан къайры, Айшадан гелген гьадис бар, онда булай айтыла: «Пайхаммар ﷺ рамазан айны ахырынчы он гюнюнде иътикаф эте болгъан» (аль-Бухари).

Иътикаф – бек агьамиятлы сюннет, ону не заманда да этмеге бола. Амма рамазан айны ахырынчы он гюнюнде этилген иътикаф, оьзге гечелер ва гюнлер этилген иътикафдан артыкъ къыйматлы.

Иътикафны шартлары:

Иътикаф этмек учун эки шарт бар.

Шоланы бириси – негет. Масала: «Мен межитде иътикафны гьалында турмагъа негет этемен».

Экинчи шарт – межитни ичинде болув.

Иътикаф этмеге сюеген гиши болмагъа герек:

1) бусурман;

2) гьакъылда тайышмагъан;

3) таза гьалда, демек гьайизден таза болма ва яш тувгъан сонг чыгъагъан наслардан таза ва ювукълукъ этилген сонг жунуб деп айтылагъан гьалдан таза.

(«Абу Шужаъ»)

– Къабурлагъа аш гелтирип, онда ашама яраймы?

– Къабурлагъа аш гелтирмек – бидаа (янгы гйирилген иш), онда ашамакъ буса, этмесе яхшы ишлерден (карахат).

«Фатава ибн Хажар» деген китапда язылгъан кюйде, огъар (Ибн Хажаргъа) къабурларда мал соймагъа ва шо этни садагъа гьисапда онда оьлешме яраймы деп сорагъан болгъан. ол булай жавап берген: «Шо гери урулмагъан буса да (гьарам тюгюл буса да), айыпланагъан янгы гийирилген ишлерден санала».

Абу ал-Лайса ас-Самарканди язгъан «Танбих» деген асарда булай язылып бар: «Пайхаммарны ﷺ яшыны яшы Гьасан къабурларда ашайгъан бир пелен гишини гёргенде: “Бу экиюзлю адам: оьлюлер ону алдында, ол буса ашай”, – деп айтгъаны сакълангъан».

– Оьлюню къабургъа гёмген сонг, кёрню уьстюне сув не учун тёге, шону маънасы недир?

– «Нихаят аль-Мугьтаж» деген китабында имам ар-Рамли булай яза: «Оьлюню къабургъа гёмген сонг, кёрге сув сепмек яхшы ишлерден (сюннет), неге десе Пайхаммар ﷺ уланы Ибрагьимни къабурунда шолай этген богъан.

Шолай этмек булан къабурда рагьмулукъ ва салкъынлыкъ боларгъа умутну яхшы белгиси бар (тафаул). Сонг да шолай этсе, топуракъны яйылмакъдан да сакълай. Себилеген сув таза ва салкъын болмакъ яхшы санала».

Арты булан имам ар-Рамли имам аль-Азраини бу сёзлерин гелтире: «Бир пикругъа гёре, нас (нажжас) сув себелемек этмесе яхшы деп санала, башгъа пикругъа гёре буса – шолай этмек гьарам».

«Мени (имам ар-Рамлини) гьисабымда, экинчи пикру авур тата.

…Олай да, къабурну уьстюне увакъ ташлар салса яхшы, неге десе имам аш-Шафии етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ уланы Ибрагьимни къабуруну уьстюне увакъ ташлар салгъан болгъан.

Расулуллагь ﷺ этген кюйде эте болгъан сонг, къабурну уьстюне олай да яшыл бутакъ, атир ийисли яда шолагъа ошашлы оьзге оьсюмлюклер салмакъ яхшы. Шоланы салгъан гишиден къайры оьзге адамлагъа шо оьсюмлюклер къурумай туруп, оланы къабурдан алмагъа гери урула. Маънасы: салгъан адам гьёкюнюп, оьсюмлюклени гери къайтармагъа бола.

Эгер шо (оьсюмлюк) къуругъан буса, шону гьар ким де алмагъа ихтиярлы, неге тюгюл оьсюмлюк къуругъан чакъы гьалдагъы маънасын тас эте. Къурумагъан оьсюмлюкню маънасы буса, оьлюню гюнагьларындан гечсин, деп Есибизге дуа этив».

– Танг намазда «Магьдинаны» охумакъ борчму? Эгер шону арапча охума болмай бусанг, ону орнунда оьзге дуа охумагъа яраймы?

– «Мингьаж ат-Талибин» деген китабында имам ан-Навави булай яза: «Танг намазда экинчи ракаатда рукугьдан тургъанда «Магьдинаны» охумакъ яхшы ишлерден санала (сюннет), олай да рамазан айны экинчи яртысындан тутуп витр-намазда да охумакъ яхшы».

«Бушра аль-Карим» деген китабында имам Баишин булай яза: «Дуагъа негет тутуп, алгъыш гьисапда (гьатта дюньялыкъ ишлер саялы тилей буса да) “Магьдинаны” орнунда тилевлери булангъы къайсы буса да Къуръан аят охумакъ да таманлыкъ эте».

– Ит бурну, тили, териси булан опуракъгъа тийсе не этмеге тарыкъ?

– «Шарх аль-Хатиб» деген китапгъа баянлыкъ язгъан имам Сулайман аль-Бужайрами булай эсгере: «Эгер ит яда донгуз, яда шоланы бирисинден тувгъан жан савут-сабагъа, оьзге затгъа тийсе яда итни, донгузну неси буса да (тюкюрюгю, сийдиги яда сувлу оьзге заты) къуругъа тийсе яда оланы къуру заты сувлу затгъа тийсе, шону етти керен сув булан (шону ичинде бир керен топуракъ булан булгъангъан сув булан) жувмагъа тарыкъ».

– Намазгъа гиришеген биринчи такбирде къатынгиши къолларын оьрге гётермеге герекмей дегени тюзмю? Олай да, эргишини ва къатынгишини намаздагъы дагъы башгъалыкълары бармы?

– Намазда къатынгишини гийинген, авратын яшыргъан кюю эргишиден алышынагъандан къайры, этмеге яхшы ишлени къатынгиши этмей къойса да, намаз бузулмай. Масала:

– Намаз къылывну вакътисинде къатынгиши тирсеклерин къаркъарасына тийдирип къылса яхшы, айрокъда рукугьну ва сужданы вакътисинде.

– Намазгъа гиришеген биринчи такбирни («Аллагьу Акбар») айтагъанда къатынгишилер, эргишилер йимик, къолларын къулакъларына ерли гётере, тек тирсеклери къаркъарагъа тийген гьалда къала.

– Намазгъа тургъан заманда эргиши йимик къатынгиши де аякъларын бир-биринден къолну аясыны оьлчевюнде (18 сантиметрге ювукъ) къоя. Рукугьда турагъан ва суждагъа тюшген гьалда буса къатынгиши аякъларын бир-бирине тийдире яда бек ювукъ эте.

– Сужданы вакътисинде эргишиден къалышынып, къатынгиши тирсеклерин къаркъарасына тийдирип тута. Амма эргишиге йимик къатынгишиге де тирсеклерин жабаргъа тийдирип тутма яхшы тюгюл.

– Намазны вакътисинде къатынгишиге ювукъ арада огъар магьрам тюгюл эргиши бар буса охуйгъанын аваз этип, эшитилеген кюйде охумакъ да яхшы тюгюл.

Къатынгишини бютюн къаркъарасы, бетинден ва къолларыны аяларындан ябылгъан гьалда болмагъа тарыкъ, дагъы ёгъесе намаз къабул этилмей.

Эгер къатынгиши имам гьисапда жамият булан намаз къылагъан къатынгишилени алдында туруп янгылыш этсе яда нени буса да къутгъарып къйоса, къатынгишилер огъар шо хатасыны гьакъында онг къолун сол къолуна уруп белги эте. Эргишилер шолай гезиклерде «Субгьаналлагь» деп айта».