Сорав – жавап
Сорав – жавап
– Васият къоймай оьлюп гетген адам ахыратда сёйлеп болмажакъ дегени гертими?
– Васият къоймагъан кюйде оьлген гиши ахыратда сёйлеп болмажакъ деп токъташдырагъан мекенли далил ёкъ. Бир-бир алимлер эсгереген кюйде, ахыратда сёйлеп ва оьзге оьлюлени янына бармагъа болмажакълар бар, тек мунда васият къоймагъа борчлу болгъан адамланы гьакъында айтыла.
Васият къоймакъ сюннет ишлерден санала, амма бир-бирде буса, борч ишге айлана. Масала, пелен адамны борчу бар ва шо гьакъда бирев де билмейген заманда, ол шо гьакъда кимге буса да билдирмеге яда шо борчун тёлемекни биревге буса да тапшурма герек.
(«Бугят аль-Мустаршидин»)
– Уьчер керен уртлап янгыз сувну ичме яхшымы яда оьзге сувлу ичкелеге де тиеми шо?
– Сув ичегенде башында «Бисмиллягьи ррагьмани ррагьим» деп айтып алгъасамай, уьчер керен уртлап, ичмеге яхшы. Ичип битгенде «Алгьамдулиллягь» деп айтып, Есибизге макътав этмеге яхшы. Гьар уртлагъан сайын ичилеген сув къошула. Шондан сонг сувсаплыкъ уьчюнчюлей уртлав булан басыла.
Юрекни тамурлары назик, шо саялы бир ичегенде кёп сув ичмек зарал гелтирме болагъанны билмек агьамиятлы. Имам Хаттаби бир ичегенде кёп сув ичмекден сакъланыгъыз деген, неге десе ашкъазангъа гюч этмеге ва гастрит аврувгъа гелтирмеге бола.
Сютню гьакъында айта буса, Есибизни аты булан башлап, макътав булан битдирип, ону бир урунуп ичмеге ёрала. Сютню сув йимик заралы ёкъ деп гьисаплана. Оьзге сувлу ичкилени сув йимик ичмеге гёрсетиле.
(«Аль-Фатава аль-фикъхия аль-Кубра»)
– Сурсат (продукты) не затдан этилгенни ахтармагъа тарыкъмы?
– Бу масъалада биз шу къайдадан баш алмагъа тарыкъбыз: «Мекенли далил булан пелен зат нажжас деп токъташдырылмай туруп, бары да зат битимине гёре таза санала».
Мисал учун, бир татлиликни ичинде желатин бар. Желатинни гьайванлардан, чабакъдан алагъанда йимик, оьсюмлюклерден де алып бола. Гьатта кёбюсю гезик желатин бусурманлагъа этин къоллама ярамайгъан яда гьалал кюйде союлмагъан гьайванлардан алына буса да, биз оьрде эсгерилген къайдагъа къайтабыз ва ичине желатин къошулгъан мал таза деп алабыз. О-бу зат къайдан алынгъан дегенни биле турмакъ бизин учун борч саналмай.
Бусурман ихтиярланы гьакъындагъы «Фатх аль-Муин» деген китапда булай язылгъан: «Табиат битимине гёре о-бу зат таза да болуп, нажжасны арасына къошулгъан заманда, шо гьакъда эки пикру бар. Авур тартагъан пикругъа гёре, битими таза саялы, олай зат таза санала. Неге десе о гьал токъташгъан гьал, кёбюсю гезик шолайдыр: бир-бир себеплер саялы алышынгъанлыкъ замангъа ва кюйге бола буса да».
Масала, шолайлыкъ яшланы опурагъына, чагъыр этивге яда къатынгишилени гьайиз вакътисине; нажжас къоллама дини гери урмайгъан халкъланы савут-сабасына; нажжасгъа тюшеген япыракълагъа; яшны силегейлерине; донгуз май къолланып этилген къумач тигивге; Шамда яшайгъанлар донгузну ашкъазаныны гесегин (сычуг) къолланып этилген бишлакъгъа тие. Пайхаммаргъа ﷺ Шамдан гелген бишлакъны бергенде, ону гьакъында сорап турмай, ашагъан болгъан.
(«Фатх аль-Муин»)
– Юхуну да, айыкъны да арасындагъы юхусурап турагъан гишини намаз жувунгъаны бузуламы?
– Юху – намаз жувунувну бузагъан аслу себеплерден. Олтургъан ерде, тюбюн (йымышакъ ерин) мекенли жабаргъа басдырып юхлагъан гезикден къайры. Шолай гьалда юхлагъан гишини намаз жувунгъаны бузулмай. Эгер инсан юхусурап турагъан гьалында адамлар сёйлейгенин эшите буса (не айтагъанны англамаса да), ону намаз жувунгъаны бузулмай. Неге десе къырыйындагъылар сёйлейгенин эшитегени, ол юхугъа батмагъан демек бола.
Айлана якъдагъылар не айтагъанын эшитмейген гьалгъа тюшген заманда буса, олай юхлап къалгъан гишини намаз жувунгъаны бузула.
Эгер адам юхусурай эдимми яда къатты юхладыммы (жабаргъа мекенли олтуруп яда олтурмай), деп шеклене буса, ону намаз жувунгъаны бузулмай. Неге тюгюл, намаз жувунгъанын ол мекенли биле, тек бузулгъанмы-бузулмагъанмы – о гьакъда токъташмагъан. Шолай гезиклерде мекенли гьал, шекли гьалдан эсе алдынлы.
(«Тухфат аль-Мугьтаж»)
– Бир-бирине ювукълукъ этмеген гьалда эр-къатынны бириси оьлюп гетсе, къалгъаны варисликден пай аламы?
– Эр-къатынны арасында бары да шартлагъа гёре гебин къыйылгъан буса, олар бир-бирини вариси бола, гьатта оланы арасында бир керен де ювукълукъ болмагъан буса да. Масала, тиштайпаны эрге берип ва оланы арасында тап оьлюп гетгенче бир керен де ювукълукъ болмагъан буса да, ол эрини варислигинден пай алма ихтиярлы.
(«Бугят аль-Мустаршидин»)
– Ислам дин бетден ва къаркъарадан сепкиллени ва дамгъаланы тайдырмагъа яратамы?
– Аривлюк учун этилеген ишни де, тувмадан яда яшавда бир зат болуп къаркъарагъа, бетге нукъсанлыкъ тюшюп, шо кемчиликлени тайдырмакъ учун гьаракатны да арасында башгъалыкъ барны англама герекбиз. Пайхаммар ﷺ бурну гесилген бир асгьабагъа шо эршиликни яшырмакъ учун, алтындан этилген протезни къоллама яратгъан болгъан.
Пайхаммарны ﷺ гьадисинде булай айтыла: «Есибиз Аллагь ﷻ яратгъанын алышдырагъанланы, шоланы ичинде татуировка этген тиштайпаны ва шону этмеге тилейген тиштайпаны, чачына башгъа чач къошагъанны, къашларын юлкъагъанны ва аривлюк учун тишлерин эгейгенни налатлагъан» (Муслим).
Шолай болгъан сонг, дин къайдалагъа гёре, бетдеги яда къаркъарадагъы нукъсанлыкъланы – сепкиллени, о-бу дамгъаланы, тююрлени ва шолай оьзгелени – косметика алатлар булан (химия яда лазерни кёмеги булан) тайдырма яратыла, эгер шолайлыкъ къаркарагъа зарал гелтирмей ва тыш гёрюнюшню арив эте буса.
Баян этив:
Шолай ишлер юрюлегенде, Ислам дин эргиши къатынгиши аралыкъланы бек сакъ тута: чет ерде эргиши ят къатынгиши булан бирче къалмакъ къадагъа этиле. Магьрам тюгюллеге бирче болма да, бир-бирине тийип айланмагъа да къатты кюйде гери урула.
Бусурман къатынгиши башгъа къатынгишини алдында авратын яшырма герекни де унутма тюшмей. Шо ер – эргишилер де бир-бирини гёрме яратылмайгъан гиннигинден тобукъларына ерлиги ер. Шо саялы бир къатынгиши башгъа къатынгишини къаркъарасына къарамагъа бола, эсгерилген шо бойдан къайры. Амма савлукъ якъдан кёмек тарыкъ болса, адамны не ерине де къарамагъа ва тийип, гьайын этмеге ёл къоюла.
(«Фатх аль-Бари», «Тухфат аль-Мугьтаж»)
