Ватанына бакъгъан сюювден толгъан юрек
Шиърулар булангъы адабият бетге булай баш салынгъаны негьакъ тюгюл. Хамаматюртлу Арсен Ягьияев кёп сюеген ватаны Дагъыстандан тышда яшай, ишлей, тувгъан якъларын сагъына. Ону яратывчулугъунда шо сагъынч гьислер бек билине. Ол бек тамаша адам!
Арсенни касбусу – одаман. Ол къой багъа. Амма табиатны чёллеринде сав гюнлер янгызлыкъда турагъаны саялымы, ич гьалы шолаймы, тек ол языв-бузувгъа бакъгъан инсан. Шиъру язмакъдан къайры, юрегиндеги гьислени ол сурат этив булан да гёрсетмеге бола. Пагьмулу адам къайсы якъдан да бажарагъан гиши деп айтыла. Арсен лап шолай адамлардан. Тёбенде ол язгъан сатырланы бермеге дурус гёрдюк. Арсенни гьалиге уьч китабы басмадан чыкъгъан, гьазирленип турагъанлары да бар.
Гьакъ юрекден
Абат басып, сююв къойгъан гьызлагъа,
Къумукътюзню безендирген къызлагъа,
Йырым язып оюм бар савгъат этме,
Сюювюмню юрекдеги гёрсетме.
...Гёгюрчюнлер, бош учмагъыз авлакъда,
Менден ари ата юртум, йыракъда.
Тилевюм бар жыйылыгъыз, чалтыгъыз,
Юрт къызлагъа етишдиригиз кагъыз!
Юз гёгюрчюн, енгил къагъып къанатлар,
Ёлгъа тюшдю, узатылар сагьатлар...
Ес болсагъыз, азизлерим кагъызгъа,
Охумагъа берерсиз хоншугъузгъа!
«Къызашларым, досларым, азизлерим,
Сизин къутлап, язылагъан сёзлерим.
Байрамыгъыз, гьакъ юрекден къутлайман,
Сюювюгюз ютум этип уртлайман!
Минглер-минглер кёк бийлеген юлдузлар,
Явгъай эди, уьстюгюзге къызашлар.
Эсде ёкъда, гюл чечекге айланып,
Гьар чечекге алгъышларым байланып.
Бугюн сизге гюнеш иржайып къарай,
Къумукътюзге шавла яя аямай.
Шавлалагъа кагъызымны чырмагъыз,
Къучакълама гюл байлам алгъасагъыз.
Акъ тастарлар безендирсин бетлени,
Сююв чайсын яшавун авлетлени.
Яшнагъандай табиат язбаш гелип,
Насип турсун посагъагъа сюелип.
Яшав гёрсюн юрекдеги умутлар,
Янгур тюсге боялмасын булутлар.
Сююнч сизге ёлдаш болсун даимге,
Ожагъыгъыз аракъ болсун сюювге!»
...Ахшам вакъти, гёгюрчюнлер къайтдылар,
Къызашларым, сизден савбол айтдылар.
Ёравларым, Яратгъаным эшитсин,
Оьмюрлюкге сизин насипли этсин!
Парахатлыкъ булутлар
Парахатлыкъ булутлар,
Неге сийрек учасыз?
Инсанланы талчыгъына,
Негер рагьат къарайсыз?
Сиз гёресиз, дав отунда,
Гюелер жагьил яшлар,
Сиз гёресиз баласына,
Ана тёге гёзьяшлар.
Англамайман, дюнья тармы шонча да?
Сыйлы Аллагь ﷻяратгъан инсанланы!
Сёйлесек де тюрлю тилде тувмадан,
Къучакълашма ким къоймай адамланы?!
Парахатлыкъ булутлар,
Сав дюньяны ябыгъыз.
Намартлыкъны къаравундан,
Инсанланы аягъыз.
Парахатлыкъ гьавасындан,
Толса инсан оьпкелер,
Къучакъ герип сююнчлюк,
Гёк дюньябызгъа гирер!
Уллулагъа
Денгизни толкъунлары,
Сиз рагьатлыкъ тапмайсыз.
Бир-биревню теберип,
Ягъагъа алгъасайсыз.
Сизге ошап талпынаман,
Юрек ачып халкъыма,
Гюл байламлар явдурмагъа,
Гьар эртен уллулагъа!
Алгъасайман сатыр ясап,
Уллуланы сыйлама.
Тобукъларым ерге тиреп,
Алгъышлап абурлама.
Сизге язар сёзлеримни,
Бюлбюл къушлар чарнасын.
Яш наслулар гьюрмет этип,
Сююв шавла чырмасын!
Денгизни толкъунлары,
Йыр сарнагъыз къартлагъа.
Тийишлилер уллулар,
Юрек къувнар йырлагъа.
Уллуланы сыйлай туруп,
Макътав ёрап яшасакъ,
Инаныгъыз яшавубуз,
Женнет бавдай яшнажакъ!
Къумукътюзде
Къумукътюзде эки гёзюм ачылгъан,
Халкъым булан сююнч-къайгъым асылгъан.
Къумукъ ата къумукъ атны сайлагъан,
Къумукъ ана гьайлегимни чайкъагъан.
Элли беш йыл гёзелликден сукъланып,
Мен разимен, оьпмеге тобукъланып,
Къумукътюзню асил, сыйлы чабарын,
Айтывларын, тарихин ва йырларын!
Гюл терекни ачылгъандай бюрлери,
Юлдузланы чачылгъандай нюрлери,
Гёзлеримни къувната Къумукътюзюм,
Къонушунгда гёзюм ачгъангъа оьзюм!
Очар ташлар
Тут терекни генг чархыны тюбюнде,
Ташлар ятгъан, бир-биринден мазаллы.
Шо ташланы атлагъандай, уьстюнде,
Алты агъай олтургъан акъ сакъаллы.
…Очар ташда тамазалар ерлешип,
Яш тайпагъа хабарларын оьлешип,
Башлар эди, хабар-ёмакълар айтма,
Унутдуруп яшланы авуз япма!
Орнатгъандай эс бавума чумаллар,
Эсге геле, ойлашсам очар ташлар.
Гюп-гюп болуп, шо очаргъа жыйылып,
Уллулагъа тынглай эдик, кеп алып.
Яшавумну ярыкълагъан яшлыгъым!
Гёзюм юмсам, эсим сокъгъан ястыгъым!
Рази эдим, инбашыма таянып,
Къучакъласанг, эслеримни янгыртып.
Тамазалар айтгъан шо хабарлары,
Эсим ютуп, унутулгъан озокъда.
Аталаны очардагъы ташлары,
Сувугъанлар, от сёнгендей очакъда.
«Очарыгъыз яхшы болсун, агъайлар!»
Сыйлай эди, къартланы оьтегенлер.
Гьали буса, алмашынгъан заманлар:
Сигнал басып, Салам ташлай жагьиллер...
Очардагъы агъаларым, досларым!
Салам айтып, къучакъ герип къолларым,
Чолам болса къошулма арагъызгъа,
Асар эдим, къулакъ хабарыгъызгъа.
Гьайлек тёшек къуванчыдай баланы,
Очар ташлар йыбанчыдыр къартланы.
Юрек йылар, шо ташлар унутулса,
Чанггъа батып, етим гёзден къараса.
... Хоншудагъы очар кёпден тозулгъан,
Аталаны герти дюнья чакъырып.
Адатлагъа терен къую къазылгъан,
Гёзлерибиз гёзьяшлагъа батдырып.
Тут терекни генг чархыны тюбюнде,
Ташлар ятгъан, бир-биринден мазаллы.
Итлер ятар, очар ташны уьстюнде,
Унутулса адатлар, акъ сакъаллы!
Яхшылыкъны янгуру
Яхшылыкъны янгуру,
Явгъай эди халкъыма.
Шахыллап да, себелеп де,
Акъгъай эди юртума.
Эшиклени ачыгъыз,
Къачсын-учсун тунукълукъ.
Уьюгюзге уя тюзсюн,
Сыйырткъычдай яхшылыкъ.
Яхшылыкъны янгуру,
Явсун дюньягъа савлай.
Дюньядагъы намартлыкъны,
Жувсун-чайсын аямай.
Янгурдан сонг, кёкню бояр,
Энемжая ажайып.
Тойма болмай халкъым къарар,
Шатлы гёзден иржайып.
Яхшылыкъны янгуруну,
Накъырасы къагъылсын.
Тели янгур, юртдан ташып,
Ватаныма агъылсын!
Рази эдим, янгур чайса,
Халкъымны талчыкъларын.
Булакъ сувдай тазаласа,
Юрекни балчыкъларын.
Етиш янгур себелеп,
Тавлагъа ва тизлеге.
Ялгъанчылар алмашынып,
Толсун дюнья тюзлеге.
Гьёкюнерсиз ёлдашлар,
Сиз янгурдан къачсагъыз.
Яхшылыкъны тамчысындан,
Башыгъызны япсагъыз!
Чакъыралар!
Булутлардан бийик тавлар,
Акъ папахын силлейлер,
Чакъыралар. «Тав бетлерде,
Уя тиз», – деп тилейлер.
Тынгласам да, гьюрмет этип,
Сиз айтагъан сёзлеге,
Бажармасман къол силлеп,
Гьайран къумукъ тюзлеге!
Атам басгъан топуракъны,
Алышдырсам ят ерге,
Гечмес мени сын ташлар,
Налат берер оьмюрге!
Ана тилим!
Тыныш-пусум токътагъандай гёремен,
Ана тилим чалынмаса къулакъгъа.
Генг зинданны къуюсуна гиремен,
Къысылгъандай аякъларым тузакъгъа.
Ювукъларым, азизлерим, досларым!
Къалам йылай, бу сёзлени язагъан...
Пашман ойдан тувула сатырларым;
– Гележеклик! – шат гьалымны бузагъан!
Заман гетип, йигирма-отуз йылдан,
Нече минглер, ана тилин сатажакъ?!
Къанатларсыз атылгъандай тик ярдан,
Ана тилсиз, сый чабарда ятажакъ!
Гёргенмисиз сыйырткъычлар къагъыллап,
Оьрдеклени, тавукълардай къакъыллап?
Папагъан къуш, инсандай сесленседе,
Инаныгъыз, оьз чарнаву эсинде!
Ят сёзлерден, ягь юреклер исинмес,
Ана тилни, ариге тебергендей,
Арт берсегиз, себебигиз гечилмес,
Ата халкъны бетине тюкюргендей!
Инг де...
Инг де енгил не экен,
Яшыл-гёзел дюньяда,
Авурлугъу гьис этилмей,
Жыйылса къол аяда?
Гёк булутму, гёлентгисин
Топуракъгъа яягъан?
Акъ мамукъму къысгъанда,
Оймакъгъа жыйылагъан?
Инг де енгил ана къоллар,
Яш тёбесин сыйпагъан.
Тёшге басып яманлыкъдан,
Намартлыкъдан сакълагъан!
Инг де авур не экен,
Яшыл-гёзел дюньяда,
Темир ёлму, минг чакъырым
Узатылгъан чабарда?
Ташлы тавму тёбеси,
Булутларда олтургъан?
Денгиз сувму, чакъырымлы
Къуюланы толтургъан?
Инг авур зат, яшын ютуп топуракъ,
Ана гийген, яслы къара опуракъ!
