Якъут шаирни шиърулары къумукъ тилде

Охувчуларыбыз гьис этгендир, заманда бир «Адабият» бёлюгюбюзде шиърулар берегеникни. Бу гезик буса, къумукъ шаирни тюгюл, тюрк миллетли шаирни асарларын малим этебиз.

Анемподист Иванович Софронов-Алампа – белгили якъут шаир, язывчу, драматург ва жамият чалышывчу – 1886-нчы йылда Россия империяны Якъут округуну Ботурус улусунда тувгъан.

1907-нчий йылда Анемподист Софроновну «Якутский край» деген газетни басмаханасына наборщикни (гьарп жыягъан) къуллугъуна ишге чакъыра.

1912-нчи йылда ону биринчи шиърусу басмадан чыгъа. 1917-нчи йылдан алда язылгъан оьзюню асарларында ол якъут халкъны яшавун суратлагъан.

Совет девюрде Анемподист Алампа драматургиягъа бек агьамият берген. Демек, ол язгъан пьесаларында ерли халкъны тилин, турушун, пикрусун уста кюйде суратламагъа ва яймагъа бажаргъан.

А. Софронов-Алампа 150-ден де артыкъ шиъруну автору да дюр, ону сатира ва танкъыт язылгъан асарлары якъут адабиятда лап да гёрмекли ерни тута.

Олай да, ол И. Крыловну. Л. Толстойну, А. Чеховну, А. Фадеевни инг де белгили асарларын якъут тилге гёчюрген.

Ол якъут тилде чыгъарылагъан «Манчары» деген газетни ва «Чолбон» деген журналны баш редакторлары да болгъан. А. Софронов-Алампа Саха театрны биринчи ёлбашчысы да болгъан. 1926-нчы йылда Бакюде оьтгерилген тюрк тилли миллетлерини биринчи съездинде де ол ортакъчылыкъ этген. Тек 1927-нчи йылда, инкъылапгъа къаршы чыкъгъан деп, ону туснакъ этген ва сюргюнге йиберген. А. Софронов 1935-нчи йылда кёкюрек аврувдан туснакъда оьлген.

Ол туснакъдагъы вакътисинде «Атама сыр кагъыз» деген белгили поэмасын язгъан. Ону шо поэмасын къумукъ шаир, таржумачы ва журналист Багьавутдин Самадов къумукъ тилге гёчюрюп тура. Къумукъ адабиятгъа шо гёрмекли къошум ва пайдалы болажагъына инанабыз. Гертилей де, Багьавутдин Самадов артдагъы йылларда бизин милли адабиятыбызгъа оьз къошумун болдура. Ол 4 китапны автору, Россияны журналистлерини ва язывчуларыны уьюрю де дюр. Бугюнлерде Багьавутдин Самадов Къарабудагъгент район администрацияны прес-къуллугъуну бёлюгюню ёлбашчысы болуп уьстюнлю ва уьлгюлю кюйде загьмат ёлун узатып тура.

А.Байгереев

2026-04-01 (Шаввал 1446 г.) №4.

Ораза ай нече де тез битди. Яхшылыкъны, берекетни айы дагъы да узатылгъанны сюер эдик. Рамазанны вакътисинде бусурманлагъа ажайып гьал тува – ругь гётериле, аралыкълар ювукъ бола. Айрокъда ораза ачагъан заман гелгенде. Ифтар деп айтылагъан бу сыйлы гюнлердеги бирче бир тепсини айланасында...

Эр-къатын бирче яшавун таза кагъыздан башлайгъанда не аривдюр. Оланы арасында алда болгъан ишлер ва о-бу шекликлер ёкъ. Амма бир-бирде къысмат башгъача болма да бола. Демек, къошулгъан эр-къатынны мундан алда агьлю яшаву болгъан гезиклер де бола. Эрини башгъа къатындан къалгъан яшлары...

«Алим болмагъа умут этемен» (Давамы. Башы алдагъы номерлерде) Эмчи (лекарь) сюек гесеген бычгъы ва докторлар къоллайгъан хас бичакъны къолуна тутгъанда, Урвагъа: «Мен гьисап этеген кюйде, биз сени чагъыр берип эсиртме герекбиз, неге десе шолай этсек, сагъа бу...

Гьар йыл дегенлей, уьстюбюздеги йылда бир керен гелеген рамазан айны сыйлап, гьар ким яшавубузда бир яхшы амал этмекни гьайында болабыз. Рамазан айны оразасын тутмакъны зувабы уллу йимик, ону ачмакъ учун сурсат берген адамгъа да шолай зувабы тиегени юрекге сабурлукъ бере. Артдагъы...

Марат яшлар бавундан къайтгъанда пашман гёрюне, бирев булан да сёйлемей. Уьйде татывлу ашланы ийиси гелгенде де улан ачылмай. Агьлю ашап тоюп битген сонг, анасы яшына: – Балам, сагъа не болгъан? – деп сорай. Марат бираз ойлашып: – Яшлар бавунда Гьамза дейген улан бар....

Якъут шаирни шиърулары къумукъ тилде