Якъут шаирни шиърулары къумукъ тилде

Охувчуларыбыз гьис этгендир, заманда бир «Адабият» бёлюгюбюзде шиърулар берегеникни. Бу гезик буса, къумукъ шаирни тюгюл, тюрк миллетли шаирни асарларын малим этебиз.

Анемподист Иванович Софронов-Алампа – белгили якъут шаир, язывчу, драматург ва жамият чалышывчу – 1886-нчы йылда Россия империяны Якъут округуну Ботурус улусунда тувгъан.

1907-нчий йылда Анемподист Софроновну «Якутский край» деген газетни басмаханасына наборщикни (гьарп жыягъан) къуллугъуна ишге чакъыра.

1912-нчи йылда ону биринчи шиърусу басмадан чыгъа. 1917-нчи йылдан алда язылгъан оьзюню асарларында ол якъут халкъны яшавун суратлагъан.

Совет девюрде Анемподист Алампа драматургиягъа бек агьамият берген. Демек, ол язгъан пьесаларында ерли халкъны тилин, турушун, пикрусун уста кюйде суратламагъа ва яймагъа бажаргъан.

А. Софронов-Алампа 150-ден де артыкъ шиъруну автору да дюр, ону сатира ва танкъыт язылгъан асарлары якъут адабиятда лап да гёрмекли ерни тута.

Олай да, ол И. Крыловну. Л. Толстойну, А. Чеховну, А. Фадеевни инг де белгили асарларын якъут тилге гёчюрген.

Ол якъут тилде чыгъарылагъан «Манчары» деген газетни ва «Чолбон» деген журналны баш редакторлары да болгъан. А. Софронов-Алампа Саха театрны биринчи ёлбашчысы да болгъан. 1926-нчы йылда Бакюде оьтгерилген тюрк тилли миллетлерини биринчи съездинде де ол ортакъчылыкъ этген. Тек 1927-нчи йылда, инкъылапгъа къаршы чыкъгъан деп, ону туснакъ этген ва сюргюнге йиберген. А. Софронов 1935-нчи йылда кёкюрек аврувдан туснакъда оьлген.

Ол туснакъдагъы вакътисинде «Атама сыр кагъыз» деген белгили поэмасын язгъан. Ону шо поэмасын къумукъ шаир, таржумачы ва журналист Багьавутдин Самадов къумукъ тилге гёчюрюп тура. Къумукъ адабиятгъа шо гёрмекли къошум ва пайдалы болажагъына инанабыз. Гертилей де, Багьавутдин Самадов артдагъы йылларда бизин милли адабиятыбызгъа оьз къошумун болдура. Ол 4 китапны автору, Россияны журналистлерини ва язывчуларыны уьюрю де дюр. Бугюнлерде Багьавутдин Самадов Къарабудагъгент район администрацияны прес-къуллугъуну бёлюгюню ёлбашчысы болуп уьстюнлю ва уьлгюлю кюйде загьмат ёлун узатып тура.

А.Байгереев

2026-07-01 (Мугьаррам 1448 г.) №7.

Адам улланасыны уьюню къырыйындан оьтюп бара. Уллу ажай торунларын (внуки) гёрмек учун булагъа бир-нече гюнге къонакълай гелген. Уллана телефондан булан сёйлей ва улан ону бу сёзлерин эшите: «Яшыртгъын сырлар къачан буса да ачылмай къалмас». Эртенги ашны заманында ол...

Гетген асруну 90-нчы ва 2000-нчи йылланы башында оьсгенлер: «Ашап битдирмей туруп, тепсиден турмажакъсан!» – деген буйрукъну эшитмей къалмагъандыр. Сен саялы шорпаны, пилавну гьаран-гьаран ашап битдиреген ананы яда уллананы сагъа яман къарайгъан къараву эсигиздеми? Гьали биз уллу...

Бу дюньяны себеплеге кюрчюлю этип яратгъан Аллагьгъа ﷻ макътав болсун. Масала, терек оьсмек учун, бир башлап ону орнатма тарыкъ. Билимли болмакъ учун, муаллимни алдына барып, охума тарыкъ. Нени буса да сатып алгъанча ондан алда къазанып акъчалы болма герек. Рызкъы булангъы ишлерде де, Къуръанда ва...

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде) Ухуд къазаватгъа гьазирленив Бир йыл гетген сонг маккалылар дав этмеге онгарылагъаны тамам бола. Къурайшитлерден ва оланы янын тутгъан булар йимик бутпереслерден жыйылгъан асгерде давда ортакъчылыкъ этмеге гьазир уьч минг адам болгъан....

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде). Бешинчи бёлюк Ахыр гюнге иман салмакъ Ахыр гюн не гюндюр, огъар иман салмакъ не маънадыр? Амма ахыр гюнню гьакъында айтсакъ, о уллу авур гьаллар булангъы гюндюр. О гюн яшланы чачына акъ гирежек. Аллагь ﷻ шо гьакъда булай айта (маънасы):...

Якъут шаирни шиърулары къумукъ тилде