Якъут шаирни шиърулары къумукъ тилде

Охувчуларыбыз гьис этгендир, заманда бир «Адабият» бёлюгюбюзде шиърулар берегеникни. Бу гезик буса, къумукъ шаирни тюгюл, тюрк миллетли шаирни асарларын малим этебиз.

Анемподист Иванович Софронов-Алампа – белгили якъут шаир, язывчу, драматург ва жамият чалышывчу – 1886-нчы йылда Россия империяны Якъут округуну Ботурус улусунда тувгъан.

1907-нчий йылда Анемподист Софроновну «Якутский край» деген газетни басмаханасына наборщикни (гьарп жыягъан) къуллугъуна ишге чакъыра.

1912-нчи йылда ону биринчи шиърусу басмадан чыгъа. 1917-нчи йылдан алда язылгъан оьзюню асарларында ол якъут халкъны яшавун суратлагъан.

Совет девюрде Анемподист Алампа драматургиягъа бек агьамият берген. Демек, ол язгъан пьесаларында ерли халкъны тилин, турушун, пикрусун уста кюйде суратламагъа ва яймагъа бажаргъан.

А. Софронов-Алампа 150-ден де артыкъ шиъруну автору да дюр, ону сатира ва танкъыт язылгъан асарлары якъут адабиятда лап да гёрмекли ерни тута.

Олай да, ол И. Крыловну. Л. Толстойну, А. Чеховну, А. Фадеевни инг де белгили асарларын якъут тилге гёчюрген.

Ол якъут тилде чыгъарылагъан «Манчары» деген газетни ва «Чолбон» деген журналны баш редакторлары да болгъан. А. Софронов-Алампа Саха театрны биринчи ёлбашчысы да болгъан. 1926-нчы йылда Бакюде оьтгерилген тюрк тилли миллетлерини биринчи съездинде де ол ортакъчылыкъ этген. Тек 1927-нчи йылда, инкъылапгъа къаршы чыкъгъан деп, ону туснакъ этген ва сюргюнге йиберген. А. Софронов 1935-нчи йылда кёкюрек аврувдан туснакъда оьлген.

Ол туснакъдагъы вакътисинде «Атама сыр кагъыз» деген белгили поэмасын язгъан. Ону шо поэмасын къумукъ шаир, таржумачы ва журналист Багьавутдин Самадов къумукъ тилге гёчюрюп тура. Къумукъ адабиятгъа шо гёрмекли къошум ва пайдалы болажагъына инанабыз. Гертилей де, Багьавутдин Самадов артдагъы йылларда бизин милли адабиятыбызгъа оьз къошумун болдура. Ол 4 китапны автору, Россияны журналистлерини ва язывчуларыны уьюрю де дюр. Бугюнлерде Багьавутдин Самадов Къарабудагъгент район администрацияны прес-къуллугъуну бёлюгюню ёлбашчысы болуп уьстюнлю ва уьлгюлю кюйде загьмат ёлун узатып тура.

А.Байгереев

2026-03-01 (Рамазан 1447 г.) №3.

Гьиллалыкъ – эки янсынлы иш. Бир якъдан, биз барыбыз да билеген кюйде, намуслу (честный) болмакъ бек яхшы ва тюзевлю аралыкъланы кюрчюсю санала. Башгъа якъдан буса… гертисин айтайыкъ: багъыйсыз гьалдан чыкъмакъ яда масъала чечмек учун, гьар ким де яшавунда бир керен сама да гиччирек...

Къырда сувукъ эди, шо саялы Марат шарфын тап гёзлерине ерли тартып байлагъан. Яшлар бавундан уьюне ерли ол бир сёз де айтмай иннемей юрюй. – Не арыдым яяв юрюме! Уьстюмде кёп опурагъым да бар! – деп ол уьюне гирип аякъгийимлерин чечегенде кант эте. – Къыш гелген чи, шо...

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде). Забургъа (Псалтирь) иътикъатынг нечик болма тарыкъ? Мен токъташаман, гертиден де, Забур китап, Аллагьны ﷻ сыйлы китапларыны бириси, Аллагь ﷻ ону Оьзюню пайхаммары Давутгъа йиберген. Сыйлы болгъан Къуръан каламында Аллагь ﷻ булай айта: «Ва...

Къайсы тиштайпаны да яшавунда ювукъ адамына, къурдашына хатири къалагъан гезиклер бола. Хатири къалгъанлыкъдан заманында арчылмаса, – къатынгишини авур хасиятына гёре, шо, озокъда, тынч иш тюгюл, – булар йыллар булан жыйыла туруп, аралыкъланы агъулай, оьсмекге пуршав эте, муратлагъа...

«Алим болмагъа умут этемен» (Давамы. Башы алдагъы номерлерде) «Женнет агьлю адамны гёрмеге сюегенлер бар буса, бугъар къарасын» (Абд уль-Малик ибн Мерван ). Адамлар гиччирек гюплер булан йыракъдан гёрюнеген Каабаны айланасында жыйыла. Олар...

Якъут шаирни шиърулары къумукъ тилде