Анвар Гьажиевни эсделиги – къапиялы каламында
Адабиятгъа багъышлангъан бу бетде къумукъ поэзины гьалиги девюрню инг ярыкъ юлдузу Анвар Абдулагьмитович Гьажиевни бир-бир асарларын охувчуланы эсине салмагъа сюйдюк. Гетген йыл уллу шаирибиз тувгъанлы 110 йыл битди, халкъыбыз шо тархны белгиледи. Биз Анварны яратывчулугъун сюебиз, шиъруларын охуйбуз. Калам устаны аты унутулмас, юреги тебип чыкъгъан сатырларын халкъы эсде сакълагъан чакъы. Яшларыбызгъа оьр даражадагъы булай асил, жанлы шиъуралар уьйрете турсакъ, къумукълукъну ругьу сёнмес, сакъланар.
КЪУМУКЪ ТЮЗ
Къумукъ тюз – бир уллу тепси,
Авур, алтын къулакълы.
Уьстюнде эт, экмек, айран,
Айланасы къонакълы.
Къумукъ тюз бир агъачкъомуз,
Къыллары кёп чююнден.
Гьар къылын бир созуп этген,
Юрекдеги тююнден.
Къумукъ тюз бир битмейген йыр
Къазакъ эрлер башлагъан.
Къылыч булан язылгъан о
Тавлардагъы ташлагъа.
Къумукъ тюз бир чабагъан ат,
Будай йимик боз яллы,
Туягъындан чыкъгъан отлар
Къызарта яшыл талны.
Къумукъ тюз мени яшлыгъым,
Гёзлю чытдан гёлеги.
Къолунда тал шувшуву бар,
Къойнунда – гёк кюреге.
Къумукъ тюз чачакълы хали,
Чакъдан алгъан иренкни,
Чалыв йиби бирикген
Бавларыдай юрекни.
Къумукъ тюз – гюнню бешиги,
Къыртавукълу талалар,
Гюнде къыркъ тилде «ассалам…»
Къыйын гёрме, ала бар!
Ярыкъ
Ял алмай мен ярыкъ алма чабаман,
Янып сувгъа чабагъандай гюнешге.
Оьзюм учун тюгюл, оьзюм ёлдаман,
Ёл бойларда ювукъ-досгъа оьлешме.
Балжибинлер этип, бала йиберип,
Гёзлеримни толтур, гюнеш, учгъундан.
Сарын болуп юрегимде ийленип,
Сююв болуп тамсын кирпик учумдан.
Тангчолпандай къызарып гьар бириси,
Исивленип, умут йимик досдагъы,
Уявлукъну оту болуп юрюсюн
Яш солдатны гёзлеринде постдагъы.
Чалмюк панар болуп чалбаш дюньяны
Чанг къатыш чет ёлларыны башында,
Ёлавчугъа ёл ярыкълап бир яны,
Биревюсю йыр яздырсын яшмынгъа.
Мени йырым
Къул болуп мен йыргъа къуллукъ этемен,
О да этсин адамлагъа къуллукъ деп,
Менден сонг да бираз сама яшасын,
Мени булан бирче оьлсе илыкъ деп.
Йырдыр мени яшавумну тереги,
Йырчы Къазакъ къыйгъан ону савунда.
Язгъы еллер япракъларын ойнатып,
Емиш берме герек о эл бавунда.
Емиш берсин, чумал атсын, оьссюн о,
Гётерсин о элни-юртну абурун.
Гётермесе элни-юртну абурун–
Гётерилген балта гессин тамурун.
Гюнге
Ойчан гюнеш, отагъасы дюньяны,
Къурулгъандай гюнагьларын гюйдюрме,
Дос сюювюн мен чарлайым, сен яны,
Досларымны магъа къашын тюйдюрме.
Досларымны магъа къашы тююлсе,
Булут гелген йимик болар къаршынга.
Къаш-гёз ачып, олар менден сююнсе –
Къушлар ойнар алтын чачлы башынгда.
Гюнеш, гюнеш, гюл чырайлы исси Гюн,
Учгъунлары уя тикген булутда,
Ер тешип от чыгъарса да исивюнг,
Юреклени юрек артыкъ йылыта.
Юрек
Бир пайдасыз эт гесекдир бу юрек,
Элин-юртун сююв булан толмаса.
Ким сагъынгъан нарны гёндей къабугъун,
Ичи толуп къызыл ашы болмаса.
Йырны оьмюрю
Яшыл отлар оьсмес, ерлер яшнамас,
Етмей къалса ерге явун тамчысы.
Язгъан булан йырлар узакъ яшамас,
Язывчуну ёкъ буса илгьамчысы.
Сёнмейген юлдузлар
Волгадай генг, Дондай юваш дангыллар,
Йыр сатырлар йимик, харшлар безеген.
Гётерилген гек тютюнден трубалар
Ракетлердей юлдузлагъа гёзленген.
Бу якъларда къаракъушлу тавлар ёкъ,
Тав багьасы Мамай курган тёбе бар.
Шо тёбеге мен тавлардан гюн элтдим,
Шо тёбеге сен гюл-чечек себе бар.
Шо тёбеде, сынташлагъа сюрюнюп,
Сынтыкълайгъан сыры гючлю ел йылай.
Уланларын басгъан кюйде бавруна
Уьлюшю кёп ойлу Ана-ер йылай.
Мамай курган «яшмынлы чакъ, яслы той»,
Наслуланы назмусу нарт эрлеге.
Уьстюн ону оьпген къайнар къоргъашын,
Аякъларынг бише, бассанг ерлеге.
Къарангы да тюгюл мунда, ярыкъ да,
Ярыкъ да дюр, къарангы да къарангы.
Къарангыны къара гёзю боламы,
Ярыкъ йимик тарта буса адамны.
«А» авазгъа ошап, ерни тюбюнден
Арада бир аваз геле къаргъышдай.
Алай билдинг, кёрде ятгъан кёп минг халкъ
Кёкюрек герип, давгъа налат багъышлай.
Гёзюм булан тутаман гьар суратны,
Юлдуз булан тутаман гьар суратны,
Ёкъму экен мени юртлум, ювугъум,
Ёлда къалгъан, ерлеге кёк ургъанда.
Бар буса да, ону нечик табайым?
Бу бир дюнья, юлдузлары ер япгъан.
Санавсуз кёп юлдузланы ичинден
Ёл уьстлерде юлдуз излеп ким тапгъан?
Ахтараман ювугъумну, юртлумну,
Гёнгюм мени гюню чола бай йимик.
Муна бирден сурат гёрдюм мармарда,
Гечеликни сюзген генже ай йимик.
Таныш келпет, тек чачлары бираз чал
Тюсю йимик къомуздагъы къылланы,
Паша деген мени мактап ёлдашым
Магъа къарай арасындан сынланы.
Къарай магъа яшлыгъымны яртысы,
Яз сюювюн яргъа язгъан танг булан
Къарай магъа авур ёлну атлысы,
Эл сюювюн къаргъа язгъан къан булан.
Юртлум къарай, ер юзюнде ёкъ деген,
Яз эртенде яс этилген уьюнде.
Гиев къарай, гелин бетин гёрмеген,
Гелешмиши тул къалгъан къыз кююнде.
Къаравлары терен ону, гёремен,
Бюрюшмелер йимик ана бетдеги.
Ойлу да дюр, отуз яшгъа этилген
Обелискни накъышыдай гентдеги.
Сурат магъа, мен суратгъа къарайбыз,
Суратсыз сын бар да бармы курганда?
Оьз-оьзюме сёйленемен ичимден,
Суратына багъып эретургъанда:
«Охусакъ да бир партада олтуруп,
Юреклеге тутуп юз минг муратлар,
Гелер гюнню гемесине минсек де,
Гетер гюнде чыгъармадыкъ суратлар.
Къой, учма сен, къал бу Мамай курганда,
Сагъа гелсин тувгъанлардан тувгъанлар,
Кёкню-ерни ибадатгъа тургъузгъан,
Кёк тюбюнде ёкъдур булай курганлар.
Курган башгъа чыгъып, къыргъа къарайман,
Горизонт ал, Гюн айта: «Гёр, таны, – дей, –
Энемжая болуп кёкде янагъан –
Курган тюпде ятгъанланы къаны», – дей.
Чайкъалыша елге назлы ал гюллер,
Яшда къызлар чайкъалгъандай Пашагъа.
Ким биле, бу авлакъ толгъан гюл-чечек
Умутлардыр игитлерде яшагъан.
Мамай курган минг тангланы къызылы,
Юлдуз-юлдуз гёзьяшлагъа къувлугъан.
Тизлерине тартып Мамай курганы,
Ана Ватан ай къылычын сувургъан.
Бу якъларда къаракъушлу тавлар ёкъ,
Тав багьасы Мамай курган тёбе бар.
Шо тёбеге мен тавлардан гюн элтдим,
Шо тёбеге сен гюл чечек себе бар.
Шо тёбеден юлдузлагъа къарасанг –
Яна, сёне, уча кёкде бирлери.
Курган тюпде олар сёнмей, йыртыллай,
Болмаса да гёзлеринде нюрлери.
Иш сюймесни дуасы
Аллагьума иш гюн,
Аллагьума иш гюн,
Ишлемейли тюшгюн,
Бир гюнюме беш гюн.
Тар гюнюме гьар айдан,
Гьай арпадан, будайдан
Авансгъа ёл тазала,
Алмай къойсам, жазала:
Сари майгьа сюрюндюр,
Сыйыр сютге чайындыр.
Председатель къудадыр,
Заместитель — къайындыр.
Аллагь, мени кёп гёрме,
Аллагь, мени айындыр!..
Ойла мени артымны,
Ишлемейген къатынны,
Уьй сакълайгьан къызымны,
Излей турма гьызымны.
Салма сурат кёпюрлер,
Оьзлер биле шоферлер…
Къурма мизан терезе,
Чекме мени будайым,
Рагьмусу кёп худайым!…
Амин!..
