Гьашыкълыкъдан толгъан юрек

Къумукътюзню пагьмулары ана тилдеги адабиятны чырагъын сёнме къоймай ярата. Сююв лирика инсан урлукъ бар чакъы оьмюр сюре ва гьар янгы шаир оьзюню гьислерин юрек тебип ачыкъ этмеге талпына. Магьаммат Ягьияевни яратывчулугъу булан охувчуларыбызны таныш этме сюебиз.

Хамаматюртлу Магьаммат Ягьияев Хасавюрт шагьардагъы Зайналабит Батырмурзаевни атындагъы педучилищени охуп битдирген. Хыйлы йыллар Къызлар, Бабаюрт районларда, Хасавюртда муаллим болуп ишлеген. Яшлайын шиърулар яза. Бир-нече шиъру китаплары басмадан чыкъгъан.

Талчыгъым

Огь, Надюв, Надюв!

Сен не этип къойдунг, Надюв?!

1

Уллу ёлум шу дюньяда мен тутгъан

Тар сокъмакъгъа айланып неге къалды?

Къолларыма тюшюп битген насипни

Башгъа адам чыгъарып неге алды?

Не гюнагьым бар эди, мен билмеймен

Шулай мени жазалама, къыйнама.

Таныш болуп, ёлугъуп сени булан

Юрегингни сюйген эдим англама.

Ёлукъгъанда сенден тоюп болмайлы

Сагъа, досум, гёз айырмай къарайдым.

Сен меники дюр экенге инанмай

– Сюемисен сен мени? – деп сорай эдим.

– Сюемен! – деп, магъа жавап берсенг де,

Бизге насип иржаймагъа болмады.

Мени таза сюювюмню билсин деп

Мен этмеген зат чы гьатта къалмады.

Шунча гючлю сюйгенде де мен сени

Неге мени сююндюрюп болмадынг?

Яшавумда къол узатып къолума

– Меникисен! – деп янынга алмадынг!

Эсимде де, оюмда да ёкъ эди

Сюювюмню арты шулай болар деп.

Насип буса гирип бизин эшикден

Терезеден чыгъып ари гетер деп.

Заманында эшиклени ачсакъ да,

Геч къалдыкъмы терезени япмагъа?

Гьали сени къайда барып излейим,

Излесем де боларманмы тапмагъа?

Айт, кимни сен гирдинг барып къойнуна?

Айт, ким тапды мен тас этген насипни?

Юрегинде уллу сююв болса да,

Яшавунда сююнчю ёкъ касипни!

2

Токъта, къысмат, алгъасама гетмеге.

Алгъасама ойларым ер этмеге.

Аявлумну юрегимден чыгъарып

Кимге алып хыялынг бар элтмеге?

Алгъасама, сорап къара магъа да

Разименми сюйгенимни бермеге?

Аявлумну юрегимден тайдырып

Ону орнунда башгъа къызны гёрмеге?

Тынчмы магъа сюйгенимден айрылып,

Башгъа къызны къолун тутуп юрюме?

Бил, аявлум, сенсиз магъа бек къыйын

Сен тамансан мени шу оьмюрюме!

Сенден башгъа, инан, досум, бирев де

Юрегиме гирмежек мен сав туруп.

Гьеч къызъяшгъа ачмажакъман дертлерим

Тилим къалсын сёйлеп болмай тутулуп.

Къайтып гелсенг: «Сеникимен мен гьаман» –

Кёп сююнюп къучакъларман мен сени.

Оьзге булан яшавунгну къургъан сонг

Мени таза сюювюмню геч энди.

Сен ким булан яшасанг да, сюемен,

Яшагъанны къайгъы не зат билмейли!

Сени йимик сюймегенмен биревню,

Шо сюювюм сёнмежек мен оьлмейли!

3

Эсделикге къалажакъ магъа берген

Суратларынг, кагъызларынг, савгъатынг.

Мен оьлмейли гьеч эсимден таймажакъ

Надюв деген сени къужурлу атынг.

Эсделикге къалажакъ ёлукъгъанда

Магъа айтгъан балдан татли сёзлеринг.

Мен сав чакъы гёз алдымда туражакъ

Башлап гёрген сени шатлы гёзлеринг.

Сюювюм де шондан башлангъан эди,

Айрылыв багьанасы не экен?

Юрегинден сюймесе гьеч биревню

Юрегине алмагъа къыйын экен!

4

Шуну булан тамандыр деп, ойлайман,

Гьали дагъы язма сёзюм ёкъ мени.

Тек тюз англа мени, йырым битмежек

Шу дюньяда сюйген чакъы мен сени.

Сюежекмен, сюймеге де сюйгенмен –

Сюймеймен деп айтмасман оьмюрюмде.

Айтмажакъман инан, аявлум, магъа

Болсам да мен, гьатта оьлюм утстюнде!

Айтажакъман шо заманда атынгны

Эсге алып бетингни, суратынгны.

Сонг айтарман насипли бол, Надювюм!

Насипли бол, кёп сюйгеним, Аривюм!

Биревге

Аз гёзъяш тёкмегенсен,

Аз азап чекмегенсен.

Шунча асил дюньяда

Ярыкъ гюн гёрмегенсен.

Айтмасанг да, билемен

Кёп къыйын гёргенингни.

Гиччи замандан берли

Яшав не билгенингни.

Ятланы арасында

Яшагъансан, къарайман,

Тек нечик чыдап болдунг

Англамагъа болмайман.

Яшавунгну суратлап

Язгъанман сатырланы.

Аз гёре бусанг оьзюнг

Етишдир ахырына…

Тувгъан гюнюнге

Тувгъан гюнюнг бугюн сени, аявлум,

Не берейим савгъат этип сагъа мен?

Не берсем де сюювюме тенг болмас

Байрамынга йырларымны беремен!

Жагьил яшлар, арив къызлар жыйылып

Олтургъандыр сени арагъа салып.

Шо шатлыкъны ичинде бир сама да

Насипли эт мени эсинге алып.

Сагъа, досум, яхшылыкълар ёрайман

Насип болсун насибингни тапмагъа.

Не айтсанг да гьеч хатирим къалмажакъ,

Яшырмайлы юрегингни ач магъа!

Дюнья шары

Ай болмай Ерни къоюп,

Ари учуп гетмеге...

Дюнья шары урчукъдай

Айлана бир токътавсуз.

Атъёкъ къуш баласыдай,

Мен къалгъанман къаравсуз.

Ай Ерни иерчени,

Оьзюнг ону билесен.

Менсиз сагъа тынч буса,

Шулай къыйнап нетесен?

Иерченинг болайым,

Бир аз шавла яй магъа.

Тюшюмде сени макътап,

Сёйлей эди Ай магъа.

Ай Ерге байлангъандай

Байланагъанман мен сагъа.

Къачан гелесен?

Сен гелегенни билсем

Алдынга чыгъар эдим.

Сюрюнюп йыгъылгъанча

Сююнюп чабар эдим.

Эки жума гетип битди, аявлум,

Сени гёрмей гьайгев болма тураман.

Эртен-ахшам автобус гелегенде

– Сен бармы? – деп, мен огъар бозараман.

Тек не пайда, сен парахат уьйдесен

Мен не гьалда турагъанны билмейсен.

Сёз де берип, мени де инандырып,

Неге, досум, гьали юртгъа гелмейсен?

Бир-эки гюн гёрмей къалсам мен сени

Гьеч рагьатлыкъ тапмайман мен чи уьйде.

Не замангъа ерли биз туражакъбыз

Бир-биревню гёрмей, досум, шу кюйде?

Гелер эдинг мени гьалымны билсенг

Мен сюйгендей, аявлум, мени сюйсенг.

Ошамайсан, гележекге, къарайман,

Амма мен чи сенсиз турма болмайман!

Къара гёзлер

Гюнлер, досум, айлардай узакъ гете,

Жумалар да йыллагъа тенг бола экен!

Сени шулай ареклеге йиберип,

Есим мени шунча къыйнап нетекен?

Сен билмейсен не гьал салагъанынгны

Магъа багъып къарасанг бир бурулуп.

Сени къара гёзлерингни гёргенде

Бары дюнья къала, бил, унутулуп!

Тереклерде япыракълар харс ура,

Къушлар буса бизден сююнюп чарнай.

Билегендей биз экевню юрегин

Кёкдеги Ай бизге иржайып къарай.

Тирьек ичип эсиргендей боламан

Къара гёзлер магъа багъып къараса.

Багьанасын мен оьзюм де билмеймен

Гьатта бирев не болгъан деп сораса.

Мендей сени бирев сюймес, аявлум,

Менден гючлю бирев сюйме болмажакъ!

Сен сюйсенг де, сюймесенг де, сюйгеним,

Къара гёзлер даим эсде къалажакъ!

Гьатта сени юрюшюнг

де эсимде...

Болмадым чы ёлукъгъанда орамда

Сагъа багъып къарамайлы оьтмеге.

Билген бусам хатиринг къалмажакъны

Гьазир эдим артынг булан гетмеге.

Тек, нетейим, къарамадынг бурулуп

Эс этмединг тикленгенни мен сагъа.

Билмединг чи не къыйынлар салгъанынг

Биринчилей гёрюнген гюн сен магъа.

Биринчилей гёрсем де шо гюн сени,

Бет-келпетинг къалды даим эсимде.

Гьар заман да юрегимде боласан

Нече-нече сен гёрюндюнг тюшюмде.

Дагъы къайтып ёлукъгъанча ёлумда

Нече узакъ гюнлер гетди, гечелер.

Шонча заман гёрюнмесенг де магъа,

Сени гёрюп сююнгендир нечелер.

Аривлюгюнге болгъандыр тамаша

Неге тюгюл кёп ёкъ сендей аривлер.

Балики де, магъа ошап бирлери

Йыр язмагъа башлагъандыр, гьайгевлер...

Бу ишге мен гьеч тамаша этмеймен –

Инанаман, кёплер сюедир сени.

Юрегинге алмагъансан бирин де,

Алмагъандай шоланы йимик мени.

Болмаса да юрегингде ер магъа,

Айтмасанг да сюемен деп сёзюнгню.

Биринчилей гёргендокъ берли, досум,

Мен излеймен сени эки гёзюнгню.

Къара гёзлер, къара чачлар, къошкъашлар

Гьатта, сени юрюшюнг де эсимде.

Гьали буса оьзюнг менден арексен

Тек суратынг таймай бола кисемде.

Сюе бусанг уялмайлы айт магъа

Къыйнамайлы я мени, я оьзюнгню.

Болсанг, досум, мени булан янаша

Сени учун аямасман оьзюмню.

Гелешмишимсен мени

1

Мен англайман, айырылмасакъ болмай –

Айырылыв сюювню тас этмежек!

Мен гетемен, тек къайтарман гетсем де.

Къайтып гелсем насипли гюн етежек.

Тек ойла сен, мени унутма, досум,

Юрегинг де гьар заман менде болсун.

Унутмасман мен де сени, аявлум,

Сенсен мени сюювюм ва яшавум.

Мен йыракъда болсам да гьали сенден,

Бет-келпетинг тайдырмайман эсимден.

Сююв толгъан гёзлерингни сюемен,

Сени ойлап янаман ва гюемен.

Сюймеге де сюежекмен, аявлум

Инан магъа сёзюм сёздюр, сюйгеним.

Ташлап къойма мен йыракъгъа гетген деп

Бир языкъсын, таман мени гюйгеним.

Сенде мени юрегим ва ойларым,

Болмажакъман, досум, сени унутуп.

Мен болсам да гьали сенден арекде,

Боларманмы сенден башгъа дос тутуп?!