Намаздан сонг этилеген дуа
Намаздан сонг этилеген дуа
Аллагьу таала Къуръанда булай айта (маънасы): «Ва Есигиз сизге: “Магъа тилегиз ва Мен жавап бережекмен”, – деген» («Гъафир» деген сура, 60-нчы аят). Бу аятгъа этген баянлыгъында Ибну Касир булай яза: «Яратгъаныбзны рагьмулугъундан бириси – Оьзюне тилейгенликни ушатагъанлыкъ, иштагьландырыв». Шо саялы Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Дуа – ибадат» Абу Давуд, Тирмизи).
Бу макъалада намаздан сонг этилеген дуаны гьакъында язмагъа сюебиз. Ислам динни тарихи боюнда бу масъала бирт де гётерилмеген, амма арт вакътилерде намаздан сонг этилеген ибадатны бу къайдасына шекленеген адамлар арагъа чыкъгъан. Олар бу дуаны гери урмагъа къарап, Пайхаммар ﷺ бу гьакъда ёравлар къоюп гетмеген деп айта.
Намаздан сонг этилеген дуаны гьакъындагъы гьадислер
Муаз ибн Жабал хабарлагъан кюйде, бир гезик Пайхаммар ﷺ ону къолундан тутуп, булай айтгъан болгъан: «Гьей, Муаз, мен сени сюегенге Аллагь ﷻ булан ант этемен». Шо сёзлерден сонг, Расулуллагь ﷺ огъар булай ёрав берген: «Намаздан сонг шу дуаны этмей къойма: «Гьей, Аллагь ﷻ! Сени эсгермеге, Сагъа рази болуп болмагъа ва Сагъа лап яхшы кюйде ибадат этмеге магъа кёмек эт» (Абу Давуд, ан-Насаи, аль-Гьаким, Агьмат).
Бу сёзлер намаздан сонг айтыла ва оланы намаз къылып битгенде айтмагъа Пайхаммар ﷺ ёрагъан.
Башгъа гьадисде Пайхаммар ﷺ бир асгьабасына дуа къабул болагъан лап яхшы заманланы гьакъында англата туруп, булай айтгъан: «Гечени ахырында ва борч намазлардан сонг» (ат-Тирмизи).
Алимлен кёп яны (жумхур) Пайхаммарны ﷺ «борч намазлардан сонг» деген сёзлени намаз къылып битгенде деп англатгъан. Шо гьакъ кюйде шолай экенни далили – Пайхаммар ﷺ гьар намаздан сонг булай айта болгъаны: «Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъ. Ол янгыз, бир ва Ону ёлдашы ёкъ. Бары да пачалыкъ (бюс-бютюн дюнья) Ону еслигинде ва Огъар бары да макътав ва Ол бары да затны этмеге бола. Гьей, Аллагь ﷻ, Сен берегенге бирев де пуршав этмес ва Сен бермеге сюймейгенни бирев де бермес ва Сени къадарынга бирев де къаршы чыкъмас. Сени янынгда малны есине (байлыкъны, гьакимликни, гючню) бир пайда да болмас, неге десе бары да гьакимлик Сени еслигингде. Ва ибадат этмеге де, гюнагьлардан сакъланмагъа да Сен бермей туруп дагъы гюч ёкъ» (аль-Бухари, Муслим).
Кааб аль-Ахбар – ягьудилерден болгъан белгили табиинлени бириси. Ол Аллагь ﷻ булан ант этип, Тавратда язылгъаны булан, Давуд пайхаммар намаз къылып битгенде булай дуа эте болгъанын тапгъанман деп айта болгъан: «Гьей, Аллагь ﷻ, динимни мену учун ёрукълу эт, шо магъа бары да ишлеримде якълавчу. Ва мен яшайгъан шу дюняны да мени учун ёрукълу эт. Гьей, Аллагь ﷻ Сен рази къалагъанынг булан ачувунг чыкъмакъдан сакъланаман. Олай да, гечмеклигинг булан жаза берерингден сакъланаман…» Сухайб Каабу аль-Ахбаргъа хабарлагъан кюйде, Пайхаммар ﷺ шу дуаны намаз къылгъан ерден тургъанча охуй болгъан.
Гьадис илмуну ахтарагъан машгъур алимлер китапларында намаздан сонг охулагъан дуагъа айрыча бёлюклер багъышлай болгъан. Шолай, имам аль-Бухари оьз китабында «Намаздан сонг охулагъан дуа» деп бёлюк айыргъан болгъан.
Имам ан-Насаи «Сунан» деген жыйымында «Зикирни гьакъындагъы бёлюк ва намаздагъы саламдан сонг охулагъан дуа» деп баш салып, шону айыра.
Ибну Хузайма «Сахих ибн Хузайма» деген жыйымында «Намазда салам берген сонг охулагъан дуаланы бёлюгю» деген баш булан, шо дуаланы гьакъындагъы гьадислени гелтире.
Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда булай айта (маънасы): «Эгер сен эркин болгъан бусанг (бир иш этип битген сонг), ишлеп башла (янгысын башла)» («Аль-Инширях» деген сура, 7-нчи аят).
Къуръангъа баянлыкъ берген кёбюсю тафсирлерде шо аят булай англатыла. Масала, аль-Багани шо аятны англатагъанда Ибн Аббас, Каттад, Мукатил ва Калябий йимик асгьабаланы пикрусун гелтире. Олар булай айтгъан болгъан: «Борч намаздан эркин болгъанда, Яратгъаныбызгъа дуа эт ва Ол жавап бережек».
«Ахкам уль-Къуръан» деген китабында Ибн аль-Араби булай яза: «Муфассирлер бир пикругъа гелген кюйде, шо аятны булай англамагъа герек: «Намаз къылып битгенде башгъа ишге эринчексиз ва солугъансыз (вялый) гириш». Алимлер намаздан сонг не ишге гиришмеге герек дегенни айланасында бираз башгъа болгъан. Бир пикругъа гёре, мунда намаздан сонг дуа этилмекни гьакъында айтыла.
Имам аль-Куртуби бу аятны англата туруп, Ибн Аббасны ва Каттадны пикрусун гелтире. Олар булай баянлыкъ берген болгъан: «Намаздан сонг эркин болгъанда, оьз гьажатлыкъларынгны гьакъынгда Яратгъаныбыз Аллагьдан ﷻ жагь кюйде тиле».
Имам аль-Байзани эсгерилген аятны ачыкъ эте туруп булай яза: «Намаз къылып битгенде, дуа эт».
Ибн Касир бу аятны англатагъанда Али ибн Аби Талхат сакълап Ибн Аббас айтгъан сёзлени гелтире: «Эгер эркин болгъан бусанг (бир иш битдирип), ишлеп башла (башгъасына гириш), демек дуа эт».
Тёбенде мазгьапланы имамларыны пикрусун да гелтирейик.
Имам Абу Ханифаны мазгьабы
«Бахру Раин» деген китабында Ибн Нужайм булай яза: «Пайхаммарны ﷺ дуаны гьакъындагъы «гечени ахырында ва намаздан сонг къабул этиле» деген гьадиси эки маъналы болмагъа бола. Дуа бир якъдан намаз къылып битгенче, олай да битген сонг да демек. Биз буса эки де кюйге болмай деп айтмагъа болмайбыз, неге десе эки де кюй къыйыша».
«Нур уль-Изах» деген китапда Гьасан ибн Аммар Шурунбуляли булай яза: «Намаз къылып битген сонг имам бираз солгъа багъып тайып сюннет намаз къылса яхшы. Сонг жамиятгъа багъып, азкарланы охумакъ яхшы. Ондан сонг къолларын да гётерип ахырында бетин сыйпап, оьзю ва адамлар учун дуа охумакъ арив болур».
Имам Маликни мазгьабы
«Мадхал» деген китабында Ибн уль-Гьажи булай яза: «Намаздан сонг зикир ва дуа этмек сюннет санала».
«Мавахиб уль-Жалил» деген китапда Шамсуддин уль-Хаттаб булай эсгере: «Шариат булан намаздан сонг дуа охумакъда шеклик ёкъ, неге десе Пайхаммар ﷺ: “Дуа къабул этилеген заманны лап яхшысы – гечени ахырында ва борч намаздан сонг”, – деп айтгъан болгъан».
Имам аш-Шафиини мазгьабы
«Аль-Ум» деген китабында имам аш-Шафии булай яза: «Намазны янгыз яда жамият булан къылгъан адам имамдан сонг зикир ва тилеклери къабул боларгъа умут булан Аллагьгъа ﷻ дуа этсе яхшы болур. Шо заман дуа къабул болургъа берекетли вакъти».
«Аль-Мажму» деген китапда имам ан-Навави булай яза: «Алимлени бир тавушдан гелген пикрусуна гёре, намаздан сонг дуа охуса яхшы, неге десе шо гьакъда хыйлы гьадислер сакъланып бар. Мен шоланы «Аль-Азкар» деген китапда гелтиремен».
«Тухфат аль-Мугьтаж» деген китабында Ибн Гьажар аль-Хайтами булай эсгере: «Борч намаздан сонг зикир ва дуа охумакъ сюннет санала. Шо гьакъгъа багъышлангъан хыйлы гьадис бар».
Имам Агьматны мазгьабы
«Аль-Мугни» деген китабында Ибну Куддама «Аллагьны ﷻ эсгереген ва намаздан сонг этилеген дуа» деп ат салып баш къошгъан.
«Сахих аль-Бухари» деген китапгъа язгъан баянлыгъында Ибну Ражаб булай яза: «Бизин мазгьапдагъылар намаздан сонг дуа охумакъны яхшы гёрген».
Гьасили
Биз оьрде язгъаныбызда алимлени кёп яны (жумхур) гелген пикруну гёрсетмеге къарадыкъ. Бу масъалада алимлени кёп яны намаздан сонг дуа охумакъны этмеге яхшы сюннетге къошгъан. Бу сюннетни болдурмагъа къарайгъанланы айыпламакъ дурус болмас. Бусурманланы арасындагъы бир-бирин англамайгъанлыкъ билим ёкълукъ, авамлыкъ ва аты токъташгъан алимлени пикрусун сан этмейгенлик булан байлавлу. Шо гьал буса, бусурманланы арасында питне тувдура.
Есибиз Аллагь ﷻ динни тюз англамакъ учун билим ва Оьзюне таза юрекден къуллукъ этмеге болардай къатты иман берсин бизге. Амин.
