Къатнавну эдеплери

Жамиятыбызда тюрлю-тюрлю адамлар яшай ва гьар инсанны оьзтеречилиги бар, оьзгелерден къалышына. Гьар кимни яшавгъа оьз къараву бола, гьислери де башгъа-башгъа. Бир-бирибизни англамакъ учун биргине-бир ёл бар – къатнав ва бир-биревню билмеге къарап яшамакъ.

Бир-бирде адамлар къатнай ва бир тилде сёйлесе де, бир-биревюн англамай къала. Амма башгъа гезиклерде адамлар тюрлю тиллерде сёйлесе де, бир-бирин бек яхшы англай. Гьакъыкъатда биринчилер къатнавну эдеплерин юрютмей, экинчилер буса, къатнавну бары да эдебин сакълай. Лакъыр этеген адамынг булан къатнавну арив ва багъыйлы этмек учун, эдепни нормаларын сакълама тарыкъ.

1. Сёзюн бёлмей тынгламакъ

Къатнавну аслу ёрукъларыны бириси – адамны сёзюн бёлмей тынгламакъ. Ол не айтма сюегенни алданокъ биле бусагъыз да, ахырына ерли айтгъанча тынгламакъ яхшы. Бу ёравну гьар гюнлюк къатнавда йимик, яшавдагъы бары да гьалларда, гьатта илму эришивде де, къолламакъ агьамиятлы.

Мисал учун, Мугьаммат Пайхаммаргъа ﷺ ким гелсе де, ол гелген адам не айтаргъа тынглай болгъан, гьатта хабарлама заманы ёкъ буса да. Бу низам бары да бусурман учун уьлгю болмагъа герек.

Жамиятда гьар тюрлю эришивден, питнеден сакъланмакъ учун сёйлейген адамны сёзюн бёлмей, огъар ахырына ерли тынгламакъ агьамиятлы. Адамны сёзюн бёлсе яда ахырына ерли тынгламаса, ону хатири къалмагъа бола. Шолай бир керен этилсе, ол унутар ва эсге алмас, тек бу гьал даим такрарлана буса, адамны ичинде оьчлюк тувмакъ бар.

2. Тынгламакъ ва чыдамлы янашмакъ

Бирдагъы къайда – сёйлейген адамгъа тынгламакъ ва ол айтагъангъа чыдамлы янашмакъ. Бир-бирде биз адамгъа тынглайгъан заманда оьз ишлерибизни гьайында болабыз. Арт вакътиде жагьиллени арасында булайлыкъ аврувгъа айлангъан – адам булан сёйлеп турагъан заманны ичинде эки гёзю телефондан айрылмай. Уллулар да яшлардан къалышмай. Бу гьал эрши гёрюнеген иш.

Сёйлейген адамгъа тергев бермек, ол не айтагъангъа тынгламакъ, гёзлерине къарамакъ агьамиятлы. Шолай этсек тюгюл не айтылагъанны маънасын англамасбыз.

3. Башгъаланы гьислерин англамакъ учун къаст къылыв

Агьамиятлы бирдагъы ёрав – сёйлейген адамны гьислерин англамагъа къаст къылыв. Инсанны англамакъ учун лап яхшы иш – ону ерине оьзюнгню салып къарамакъ, ону ойларын сезмек.

Адамгъа тынглап битген сонг, огъар масъаланы ачыкъ этеген соравлар бермек, тюз англагъанманмы деп сорамакъ бек агьамиятлы. Шолай соравларыбыз, мекенлешдиривлерибиз булан биз масъаланы теренине де гиришербиз, ол адамгъа лакъырыбыз къужурлу экенни де гёрсетербиз.

4. Бир-биревге багъып ювукъ турмакъ

Юрютме яхшы бирдагъы ёрав – къатнавну вакътисинде бир-биревге багъып ювукъ турмакъ. Лакъыр этеген адамны гёзлерине къарап ювукъда тургъан гезикни эсге алыгъыз.

Ёлугъуп къатнайгъан болуп гёрюнеген жагьил адамланы кёп гьис этебиз, гьакъыкъатда буса оланы гьариси телефонуна бакъгъан ва сёйлеп турагъан адамгъа башын да гётермейлер.

Адамны терезелери бар уьй булан тенглешдирмеге ярай. Шо терезелерден таба эки де якъгъа не йимик буса да маълумат геле. Масала, терезеден таба уьйню ичиндеги ярыкъны яда къарангылыкъны гёрмеге бола. Бизин гёзлерибиз шо терезелер йимик, шо саялы сёйлеп турагъан адам шоланы гёрмек агьамиятлы.

Яшавда не де бола, шону ичинде англамай къалмакъ, чалынгъан сёзню терс англамакъ да. Бир-бирде айланадагъы адамлар айтгъан сёзюбюзге разисизлик билдире, не айтма сюегенибизни эшитмей, англамай. Шо саялы негер де гьазир болма тарыкъ.

Эгер маълумат билдирмеге яда масъала гётермеге сюе бусагъыз, айтгъан сёзюгюзню арив къаршылажакъ деп умут этмегиз, бары да халкъ авзун ачып тынглажакъ ва гьар калимагъызгъа къол салажакъ деп эсигизге гелмесин. Дагъы ёгъесе гьёкюнчлюкню сезерсиз.

Бу яшавда сёзюбюз даим ерине етерни ва гьар заман бизин булан рази болажакъ деп турмагъыз. Шо бизин сынавубуздур. Дюнья шолай яралгъан. Амма оьрде эсгерилген ёравланы сакълама болсакъ, бизин булан лакъыр этеген адамны яшавун шайлы енгил этмеге боларбыз. Айтагъанына тынглайгъан, агьамият береген ва англайгъан заманда инсанны юреги бек шат бола.

Къатнавну эдеплери