Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Хузайфа ибн аль-Йаман
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Хузайфа ибн аль-Йаман
Хузайфа ибн аль-Йаман Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ лап ювукъ асгьабаларындан болгъан.
«Сюйсенг мугьажирлерден болмагъа боласан (Аллагь ﷻ ва Ону Пайхаммары ﷺ учун Маккадан Мадинагъа гёчгенлер) яда сюйсенг ансарлардан болмагъа боласан (гёчюп гелгенлени арив къаршылагъан Мадина шагьарда яшайгъанлар). Шолайлыкъ булан жанынг ушатгъан кюйде этмеге боласан». Шулай сёзлени Пайхаммар ﷺ Маккада Хузайфа ибн аль-Йаманиге биринчилей ёлукъгъанда айтгъан болгъан.
Хузайфа ибн аль-Йамани оьзю сайлап, огъар лап абурлу адамланы къайсына къошулмагъа таклиф этилгенче алдын бир-бир агьвалатлы ишлер болгъан. Хузайфаны атасы маккалы Бану Абс тухумдан болгъан. Амма тухумундан бир адамны оьлтюрген саялы ол Маккадан Ясрибге (Мадина) гёчмеге борчлу бола. Онда ол къатын алып, Бану Абдул-Ашхал деген тухумгъа къошула ва огъар Хузайфа дейген улан тува. Бара-бара заман гете ва Маккагъа къайтмагъа ярайгъан болуп аль-Йамани (Хузайфаны атасы) онда барагъан бола, тек аслу яшав учун Ясрибни къолай гёре. Арап ярым атавда Исламны ярыгъы шавла бермеге башлагъанда Хузайфаны атасы Бану Абс тухумну он бир адамларыны арасында Пайхаммарны ﷺ янына гелип, бир Аллагьгъа ﷻ инанагъанын билдире.
Бу иш Пайхаммар ﷺ Мадинагъа гёчгенче алдын болгъан. Шолайлыкъ булан минасы маккалы Хузайфа мадиналы бола. Бусурманлыкъны къабул этген биринчи адамлардан болгъан Хузайфаны ата-анасы огъар арив тарбия бере.
Узакъдан къаравуллангъан ёлугъув
Хузайфа бусурман динни къабул этгенден берли ол Пайхаммар ﷺ булан ёлукъмагъа гьасирет болгъан ва ол нечик адам экенни билмеге сюе, кепин-гьалын ахтара, ону гьакъында сораша. Пайхаммарны ﷺ гьакъында гьар билген янгылыкъ ону булан ёлукъмагъа сюеген гьасиретлигин артдыра. Мурадына етишмек учун Хузайфа иш этип Маккагъа бармагъа онгарыла. Пайхаммар ﷺ булан ёлукъгъандокъ, Хузайфа шоссагьат: «Гьей, Расулуллагь ﷺ, мен киммен: мугьажирменми яда ансарманмы?» – деп сорай. Пайхаммар ﷺ огъар: «Сюйсенг мугьажирлерден болмагъа боласан яда сюйсенг ансарлардан болмагъа боласан. Шолайлыкъ булан жанынг ушатгъан кюйде этмеге боласан», – деп жавап бере. Хузайфа: «Гьей, Расулуллагь ﷺ, мен ансарлардан болмагъа сюемен!» – деп билдире.
Пайхаммар ﷺ Мадинагъа гёчгенде, Хузайфа гёлентги йимик, ону артындан таймай ва Бадр деген къазаватдан къайры оьзге бары да походларда ортакъчылыкъ эте.
Хузайфа булай хабарлай: «Бадр деген урушда ортакъчылыкъ этмегенимни себеби – шо заман мен де, атам да Мадинада болмагъаныбыз. Шагьарыбызгъа къайтагъанда имансыз къурайшитлер бизин есирге алып: “Къайсылай барасыз?” – деп сорады. Биз: “Мадинагъа барыбыз”, – деп жавап бердик. Олар: “Мугьамматны ﷺ янына барасыздыр?” – деп бирдагъы сорав берди. Биз буса: “Мадинагъа барыбыз”, – дедик. Шо заман олар бизин йибермеге рази болду, эгер биз Мугьамматгъа ﷺ кёмек этмежекге ва олагъа къаршы турмажакъгъа ант этсек. Шолайлыкъ булан олар бизин йиберди. Бу ишлерден сонг биз Пайхаммарны ﷺ янына гелдик ва къурайшитлеге берген сёзюбюзню гьакъында билдирдик. Ол бизге “Олагъа берген сёзюгюзге амин болмасагъыз да ярай ва олагъа къаршы турувда Аллагьдан ﷻ кёмек излейик”, – деди».
Ажайып къоччакълыкъ
Ухуддагъы къазаватда Хузайфа атасы аль-Йамани булан бирче душмангъа къаршы ябуша. Шо урушда Хузайфа ажайып къоччакълыкълар гёрсете ва оьзюн аямай дав этсе де, бир яра да алмай. Ону атасы буса, дав майданда жанын бере, тек бутпереслени къылычындан тюгюл, бусурманланы къолундан. Болгъан кюйню хабарлайыкъ…
Ухудда дав болагъан гюн Пайхаммар ﷺ тиштайпалар ва яшлар яшынгъан къаланы ичинде, оланы якъламакъ учун, чагъы уллу болгъан аль-Йаманини ва Сабит ибн Вакшаны къоя. Давну къызгъын вакътисинде аль-Йамани ёлдашына: «Гьей, къурдашым, биз негер къарагъанбыз? Аллагь ﷻ булан ант этемен бизге яшама кёп къалмагъан, бугюн бар бусакъ, тангала ёкъбуз. Къылычларыбызны да алып, Расулуллагьгъа ﷺ къошулсакъ нечик болур? Балики, Есибиз Пайхаммарны ﷺ янында ябушуп турагъан гьалыбызда бизге къоччакъ кюйде оьлмек берир», – дей. Къылычларын да алып, бу эки тамаза оьзге бусурман асгерге къошулуп, дав эте. Сабит ибн Вакшагъа бутпереслени къолундан шагьит даражада оьлмекни Яратгъаныбыз савгъат эте. Хузайфа буса, арагъа янгылыш гирген саялы, ону танымагъан бусурман асгерчилени къолундан оьле. «Атам, атам», – деп уланы къычырса да, Хузайфаны шо арада бирев де эшитмей ва ол оьзленикинден оьлюп гете. Хузайфа оьлгенче: «Аллагь ﷻ гечсин сизден, Ол рагьмулу ва Гечегенлерден», – деп айта.
Болгъан бу ишден сонг Пайхаммар ﷺ оьлген атасы учун Хузайфагъа къоду тёлемеге сюйген, тек ол: «Атам дав майданда жанын къурбан этмеге сюе эди ва шо мурадына етишди. Есимни алдында шагьталыкъ этемен, ол саялы герекли къодуну дин къардашларым учун къояман», – дей.
Гьар тюрлю агьвалатларда сынавдан чыкъгъан ва ону гьар якъдан тергеген сонг, Пайхаммар ﷺ Хузайфаны булай уьч хасиятын белгилей: къыйын масъалаланы чечмеге кёмек этеген итти гьакъылын, гьалгъа гёре болуп турагъан ишни аслусун англама болагъанлыкъ ва яшыртгъын сырны биревге де билдирмейли амин сакъламагъа бажарагъанлыкъ, неге десе бирев де ондан яшыртгъынны билмеген.
Пайхаммар ﷺ оьз асгьабаларыны макътавлу хасиятларын айырып болагъан пагьмусу болгъан, шону кёмеги булан ол адамланы бажарывлугъуна гёре тийишли къуллукълагъа бакъдыргъан.
Шо вакътилерде бусурманланы алдында ажайып уллу масъала болгъан. Демек, Мадина шагьарда Пайхаммаргъа ﷺ ва ону асгьабаларына хыйлы яманлыкълар этеген, питне салагъан ягьудилерден чыкъгъан ва оланы янын тутагъан кёп мунапикълер болгъанлыкъ. Расулуллагь ﷺ Хузайфагъа Мадина шагьардагъы бары да экиюзлюлени атларын билдире. Бу бек яшыртгъын сырлы ишни гьакъында дагъы бирев де билмеген. Олай да, Пайхаммар ﷺ Хузайфагъа мунапикълени юрюшлерини, олар къайда барагъанны, гелегенни тергемеге тапшура, неге десе оланы яманлыгъындан Ислам динни ва бусурманланы амин сакъламагъа герек болгъан. Шондан сонг Хузайфа ибн аль-Йаманиге «Пайхаммарны ﷺ сырларын билеген адам» деген ат тагъа.
