Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммаргъа ﷺ къаршы яшыртгъын иш этив
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Бир затгъа да къарамайлы, адамлар бирини артында бири Макканы къоюп гете. Акабадагъы ант этивден эки ай гетген сонг, Маккада Пайхаммар ﷺ, Абу Бакр ва Али къала (олар онда Пайхаммарны ﷺ буйругъуна гёре къала). Олай да, шагьарда бутпереслер гюч булан токътатып турагъанлар да болгъан.
Сапар учун Расулуллагь ﷺ бары да тарыкъ-герекни онгарып, ёлгъа чыкъмагъа деген Есибизни буйругъу болгъанча токътай. Шо кюйде Абу Бакр да гьап-гьазир болгъан.
Айша булай хабарлай: «Расулуллагь ﷺ Маккада эди. Бусурманлагъа багъып ол: “Гьакъ кюйде, сиз гёчмеге тарыкъ болажакъ ер магъа тюшюмде гёрсетилди: онда пальма тереклер оьсе, оьзю де эки ташлы авлакъланы арасында”, – деди» (аль-Бухари).
Хишам ва Айяш бутпереслени есирлигинде къалды. Мадинагъа гёчгенде Пайхаммар ﷺ: «Ким магъа Айяшны ва Хишамны гелтирежек?» – деп сорады. Аль-Валид: «Гьей Расулуллагь ﷺ, мен этермен шо ишни сагъа», – деп сесленди. Шондан сонг аль-Валид яшыртгъын кюйде Маккагъа геле, олагъа аш етишдиреген къатынны артына тюшюп, гьызарлап, есирдегилер къайда сакъланагъанын биле. Оланы къалкъысы ёкъ уьйде бегетген болгъан. Гечени вакътисинде аль-Валид тамдан оьрленип, оланы байлагъан йиплерин гесип, тюесине миндирип, Мадинагъа гелтире.
Бираз алдын Эфиопиягъа гёчгенлер де аста-аста Мадинагъа гелмеге башлай. Абу Бакр да Мадинагъа гетмеге сюе, тек Пайхаммар ﷺ огъар: «Алгъасама, неге десе гёчмек учун магъа да ихтияр берилежек деп умут этемен», – деген. Абу Бакр сююнюп: «Шогъар умут бармы дагъы?! Не уллу яхшылыкъдыр», – деп сююнюп йибере. Пайхаммар ﷺ: «Шолай умут бар», – деп билдире. Пайхаммар ﷺ булан ёл чыкъмагъа умут булан Абу Бакр гетмей къала. Пайхаммар ﷺ сапар этейик деп айтгъанча, дёрт айны узагъында ол эки тиши тюени акация терекни япыракълары булан ашата.
Къурайшитлени уллулары жыйын эте
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары яшларын ва малын алып, ёлгъа чыгъагъанын гёргенде имансызлар бек гьалеклене. Шолайлыкъ оларда алда бирт де болмагъан пашманлыкъ ва талчыкълыкъ тувдура. Олар къоркъунчлу гьалгъа тюше. Бир якъдан таш суратларына баш иегенликге, башгъа якъдан сатыв-алывуна къоркъунчлу гьал тува, неге десе Мугьаммат ﷺ адамлагъа этеген таъсирни олар бек яхшы англай ва асгьабалар танглагъан ёлунда оьзлени къурбан этмеге гьазирин гёре. Пайхаммар ﷺ бажарывлу ёлбашчы, асгьабалар буса огъар амин экенин бутпереслер кёп арив гьис эте. Ондан къайры, Авс ва Хазрадж къавумланы (Мадинадагъы арапланы къавумлары) гючюн де биле. Бу къавумлар хыйлы йылланы узагъында дав эте туруп, давдан ялкъып, парахат яшавгъа авагъаны да ачыкъ. Мадина шагьар бек онгайлы ерде ерлешгенин де англай. Шондан таба Къызыл денгизни боюндагъы Йеменден Шамгъа элтеген сатыв-алыв ёл да оьте. Таифни халкъы ва ювукъ арадагъы шагьарланы сатывчулары етишдирегенни санамагъанда, маккалылар гьар йыл Шамгъа элтеген малны багьасы 250 минг динарны оьлчевюнде болгъан. Бары да сатыв ёллардагъы парахатлыкъдан гьасил экени де белгили.
Пайхаммарлыкъ йиберилген 14-нчю йылны сафар айны 26-нда жыйын оьтгерилеген уьйде маккалылар оьзлени тарихинде лап агьамиятлы жыйынын эте. Бу ёлугъувда къурайшитлени бары да тухумларыны вакиллери ортакъчылыкъ эте. Олар Мугьамматны ﷺ токътатмакъ ва чакъырывун ёкъ этмек учун не этмеге тарыгъы гьакъда гьакълаша.
Белгиленген заманда олар жыйын оьтгерилеген уьйге геле. Эшик алда чилле къумачдан тигилген абасы булангъы абурлу гёрюнеген тамаза эретура, ол иблис болгъан. Олар: «Гей къарт, сен кимсен?» – деп сорагъан. Ол: «Мен Неджден гелген къартман. Негер учун жыйылгъаныгъызны эшитгенде, сиз де магъа къулакъасар деген умут булан сизге тынглама гелдим», – деп жаваплана. Жыйында ортакъчылыкъ этмек учун, олар: «Ичине гир», – деп ону чакъыра. Ол да шо жыйынгъа къошула.
Бары да адам жыйылгъанда масъаланы чечмек учун гьар ким оьзюню таклифлерин айтмагъа башлай ва пикру алышдырыв созула. Абу аль-Асвад булай деди: «Биз ону къувалап, шагьарыбызда дагъы яшамайгъан кюй этме герекбиз. Къайда сюйсе гетсин ва сюйген еринде яшасын, аслусу – ишлерибиз ёрукъгъа гелип, аманлыкъ къайтгъай эди». Неджден гелген къарт шогъар рази болмай ва: «Арив сёйлейген кююн ва ишлери булан адамланы юреклерине ёл тапма болагъанын гёрмедигизми? Сиз ону къуваласагъыз, башгъа бир арап къавумгъа гёчмежекге ва ондагъылар да ону артына тюшмежекге инам бармы? Ол оланы оьзю булан алып гелип, сизин шагьарыгъызны къолгъа алажакъ ва сонг сизге сюйгенин этежек. Сиз башгъача этме герексиз», – деп айта.
Абу ль-Бухтури булай таклиф эте: «Темир бугъавлар булан бегетип, киритни тюбюне ташлагъыз ону. Сонг буса о кюйдеги ажжалдан къачмагъан шаирлеге этгенни этигиз». Неджден гелген къарт шогъар да рази бомады. Ол: «Ёкъ, шо да сизге къыйышмай. Неге тюгюл сиз ону киритни тюбюне салсагъыз, шо гьакъда хабар ону ёлдашларына етишежек. Ону къутултмакъ учун, олар сизге чапгъын этежек. Оланы санаву сизден эсе кёп ва уьст болажакъ. Бу къайда да сизге къыйышмай, башгъасыны гьакъында ойлашыгъыз», – дей.
Абу Жагьл да сёзюн къоша: «Эсигизге гелмегенни энни айтайым сизге». Жыйылгъанлар о не зат экенни билмеге сююп: «Гьей Абу ль-Гьаким, недир сен бизге таклиф этегенинг?» – деп сорай. Ол булай узата: «Гьар тухумдан къатты, белгили ва абурлу жагьил уланны сайлап, гьарисине итти къылыч бермеге ва сонг олар барып, савуту булан уруп, ону оьлтюрме тарыкъ болажакъ. Шолай этсек, ондан къутулмагъа болажакъбыз. Бану Абду Манаф тухумну адамлары буса, бары да къавумдашларына къаршы турмагъа болмажакъ ва тёгюлген къан учун гакъ алмагъа рази болажакъ. Биз де шо гьакъны тёлербиз». Неджден гелген къарт шо заман: «Бу адам дурус айта ва башгъа пикру болмагъа герекмей», – деп билдире. Бу жинаятчылыкъ булан жыйылгъанлар барысы да рази бола ва ойлашгъанын тез этмеге токъташа.
Пайхаммарны ﷺ гёчювю
Пайхаммарны ﷺ оьлтюрмек деген вагьши къарар къабул этилген сонг, ону янына Жабрайыл малайик геле. Есибизден вагьйу гелтирип, къурайшитлер ойлашгъанын билдире ва Аллагь ﷻ огъар Маккадан гетмеге ихтияр бергенин айта. Жабрайыл огъар къачан гёчмеге герегин ачыкъ эте ва гьар заман ятагъан орунунда ятмасын дей. Пайхаммар ﷺ гюнню яллавунда Абу Бакрны янына барып, гёчюв нечик оьтежеги гьакъда сёйлешмеге сюе.
Айшадан булай етишген: «Бир гезик гюнню лап къызгъын вакътисинде, атабызны (Абу Бакрны ) уьюнде турагъан вакътиде кимесе бирев огъар: “Муна Расулуллагь ﷺ геле бетин яба туруп. Булай заманда ол бизге бирт де гелмеген эди”, – деди. Абу Бакр: «Яшагъай эди Пайхаммар ﷺ! Аллагь ﷻ булан ант этемен, шу вакътиде ол бек агьамиятлы къуллукъ болмаса гелмес эди», – деп айтды. Пайхаммар ﷺ эшик алгъа гелип, ичине гирмеге ихтияр тиледи. Шоссагьат огъар эшик ачды. Ичине гирип, ол Абу Бакргъа: «Шундагъылар чыкъсын деп айт», – деп буюрду. Абу Бакр: “Гьей Пайхаммар ﷺ, мунда сени агьлюнгден къайры дагъы бирев де ёкъ”, – деди. Пайхаммар ﷺ: “Мен Маккадан гетмеге ихтияр алдым”, – деп билдирди. Абу Бакр: “Мен де сагъа ёлдаш болажакъманмы?” – деп сююнюп йиберди. Пайхаммар ﷺ: “Болажакъсан”, – деди».
Бары да тарыкъ-герекни гьакъында сёйлешген сонг, Пайхаммар ﷺ уьюне къайтып, гече болгъанча къарай.
(Давамы гелеген номерде)
