Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Бир гезик, дюньялыкъны яшыртгъын сырлары гьакъда янгызлыкъда ойлашып турагъанда, Мугьамматгъа ﷺ Есибизни пурманы булан Жабрайыл малайик геле. Ол огъар Яратгъаныбызны Сыйлы аятларын гелтире. Шону алдында, Мугьаммат ﷺ гьакъыкъатлыкъны гёрмеге башлай. Бу ажайып гёрюнювлер (видения) танг шавладай геле ва шолай гьал ярым йыл узатыла.
Тюрлю-тюрлю далиллеге асасланып, гьукму чыгъармагъа болагъан кюйде, биринчи вагьйу рамазан айны 21-нде, итнигюн гече болгъан (миляди рузнама булан – 610-нчу йыл, август айны 10-нчю гюню). Шо вакътиде Пайхаммаргъа ﷺ ай рузнама булан къыркъ йыл, алты ай ва он эки гюн бола болгъан (гюн рузнама булан – отуз тогъуз йыл, уьч ай ва йигирма эки гюн).
Имам Ибн Гьажар булай яза: «Аль-Байгьакъи билдиреген кюйде, шо гёрюнювлер алты айны узагъында болгъан, шондан англашылагъаны йимик, пайхаммарлыкъны башланыву Мугьаммат ﷺ тувгъан раби уль-аввал айгъа къаршы геле – оьзюне къыркъ йыл битген вакъти. Уявда (наяву) гелеген вагьйу буса, рамазан айда башлана».
Яратгъаныбыз Мугьамматгъа ﷺ элчиликни тапшургъан къайсы ай болгъангъа ва биринчи аят къачан тюшюрюлгенге гёре тарихчилени арасында хилаплыкъ бар. Кёплер гьисап этеген кюйде, шо раби уль-аввал айда болгъан, башгъалар айтагъан кюйде, – рамазан айда. Биринчи вагьйу ражаб айда болгъан деп айтагъанлар да бар. Бизин эсибизге гелеген кюйде, биринчи вагьйу рамазан айда тюшюрюлген. Шогъар далил гьисапда Есибизни бу Къуръан аятын гелтирме бола (маънасы): «Рамазан айда адамлар баш алмагъа болсун учун Къуръан тюшюрюлген…» («Аль-Бакъара» сура, 185-нчи аят). Олай да, Есибиз булай айтгъан (маънасы): «Биз, гьакъ кюйде, ону (Къуръанны) Хадир гече тюшюргенбиз» («Аль-Къадр» деген сура, 1-нчи аят). Белгили йимик, Хадир гече – рамазан айдагъы гече.
Бусурманланы анасы Айша шо гьакъда булай айта: «Пайхаммаргъа ﷺ Есибизни вагьйусу тюшюнде рагьмулу тюш гёрювден башлана. Ол танг шавладай гелеген тюшлерден къайры оьзгелерин бирт де гёрмеген (оланы гьакълыгъы гьакъда шеклик де ёкъ). Сонг янгыз турмакъ ону юрегине салына. Хираъ деген анакъда янгыз туруп, ол бир-нече гюнню узагъында Есибизге ибадат этив булан йиберип, агьлюсюне къайта. Аслу гьалда ол оьзю булан тарыкъ-герек сурсатланы алып бара эди, сонг уьюне, Хадижагъа къайтып, тарыгъын алып, янгыдан онда янгыз къала эди. Хираъ деген анакъда огъар гьакъыкъат ачылгъанча лап шолай узатыла. Огъар малайик гелип: “Оху!” – дей. Ол буса: “Мен охуп болмайман!” – дей. Пайхаммар ﷺ о болгъан ишни гьакъында хабарлай туруп, булай айта: “О заман ол мени оьзюне багъып нече де бек къысды, сонг йиберип, янгыдан: “Оху!” – деди. Мен де: “Охуп болмайман”, – дедим. Олай дегенде, тутуп мени янгыдан бек къысды ва дагъы да: “Оху!” – деп такрарлады. Мен де баягъы: “Охуп болмайман!” – деп айтдым. Шо заман уьчюнчю керен къысып, йиберип ол булай деди (маънасы): “(бары да аламны) Яратгъан Есингни аты булан оху. Адамны (къан) талакъдан яратгъан. Оху, сени Есинг чи – лап чомарт ” («Аль-Алякъ» деген сура, 1–3-нчю аятлар)».
Биринчи вагьйу не гюн болгъангъа гёре де алимлер бир пикругъа гелмеген. Пайхаммарны ﷺ яшав ёлуну гьакъында язгъанланы кёбюсю гьисап этеген кюйде, биринчи вагьйу рамазан айны 21-нде, итнигюн болгъан. Шолайлыкъны Абу Катада аль-Ансари етишдирген гьадис де белгилей. Шогъар гёре, Пайхаммаргъа ﷺ итнигюнлер тутагъан оразасыны гьакъында сорагъанда, ол: «Шо гюн мен тувгъанман ва (шо гюн) магъа (биринчи) вагьйу тюшюрюлген» (Муслим, Агьмат, Абу Давуд).
Шо йыл рамазан айны итнигюню еттисине, он дёртюне, йигирма бирине ва йигирма сегизине геле болгъан. Башгъа якъдан къарагъанда, бары да токъташгъан гьадислерде айтылагъан кюйде, Хадир гече рамазан айны ахырынчы он гюнюндеги жут тюгюл (нечётный) гечеге рас геле. Шо бары да далиллени гьисапгъа алса, Пайхаммаргъа ﷺ биринчи вагьйу Хираъ деген анакъда рамазан айны 21-нде, итнигюн тюшюрюлген деген натижагъа гележекбиз.
Айша хабарын булай узата: «Къоркъгъанлыгъындан юреги дымпыллайгъан гьалда Пайхаммар ﷺ Хадижа бинт Хувайлидни янына къайта ва: “Чырма мени, чырма мени!” – дей. Оьзюн чырмагъан сонг, ол къоркъгъанлыгъындан таймай туруп бир зат да айтмай ва сонг болгъан кюйню хабарлап: “Мен къоркъаман. Магъа не болгъан? ” – деп сорай. Хадижа : “Ёкъ, ёкъ! Аллагь ﷻ булан ант этемен, Аллагь ﷻ сени бирт де биябур этмес, неге тюгюл сен къардаш аралыкъланы юрютесен, осаллагъа кёмек этесен ва гьажатлылагъа къолунгну узатасан, гелгенлени къонакъ этесен ва авур гьалгъа тарыгъанланы кёмексиз къоймайсан”, – дей огъар.
Ондан сонг Хадижа Пайхаммарны ﷺ Варака бин Навфаль бин Асад дейген оьз зукъарисине элте. Ол хачперсликни юрютеген, ягьудилени язывларын билеген, Инжилни ахтарагъан, уллу чагъына етишген сокъур адам болгъан. Хадижа огъар: «Гьей, амалымны уланы, къардашынга тынгла хари», – дей. Ол Вараканы чагъына гьюрмет этмеге сююп, Пайхаммар ﷺ ону агъа-инисинден къалгъан улан йимик белгилей. Гьакъыкъатда олар бир-бирине къардаш болмагъан.
Варака огъар: «Гьей, мени къардашым, сен нени гёресен?» – деп сорай. Пайхаммар ﷺ оьзю булан болгъан бары да ишни огъар ачыкъ эте. Варака: «Шо дюр, Есибиз Мусагъа йиберген малайик. Огь, мен жагьил болгъай эдим, сени халкъ къувалайгъан замангъа етишеген кюйде!» – дей. Пайхаммар ﷺ: «Олар мени къувалап айланажакъмы дагъы?» – деп сорай. Варака: «Къувалажакъ, неге десе, сени йимик адам гелегенде шогъар даим къаршы тургъан. Эгер мен шо гюнню гёрсем, сени якъламакъ учун не де этермен», – деген. Амма Варака узакъ къалмай оьле, Есибизден гелеген вагьйу буса, бираз замангъа токътала» (аль-Бухари).
Ат-Табарани ва Ибн Хишам билдиреген кюйде, Пайхаммар ﷺ Хираъ деген анакъгъа барывну вагьйу башлангъанда къоя, тек сонг янгыдан барып, янгызлыкъда къалывун узата, заманда бир Маккагъа къайта туруп.
Вагьйу геливню токъталыву
Вагьйу токъталгъан вакътини гьакъында айта буса, Ибн Аббасны сёзлеринден Ибн Саад етишдиреген кюйде, вагьйу гелив бир-нече гюнге токътала. Бу масъалагъа гьар якъдан къарагъан сонг, шолайлыкъ гьакъыкъатгъа лап къыйышагъан кюй болмагъа тарыкъ. Башгъа пикругъа гёре, вагьйу уьч яда эки йыл ярымгъа токъталгъан болгъан.
Вагьйу токъталгъан гюнлени Пайхаммар ﷺ пашманлыкъда йиберген, гьислерине ажайыплыкъ булан англавсузлукъ да къошулуп.
Аль-Бухари шо гьакъда булай гьадис гелтире: «Бир вакътиге вагьйу гелив токътала ва шолайлыкъгъа Пайхаммар ﷺ бек талчыгъа, гьатта тавну башына минип, ерге атылма бир-нече керен къарай. Амма гьар гезик ону алдына Жабрайыл малайик гелип: “Гьей, Мугьаммат ﷺ, сен гьакъ кюйде Аллагьны ﷻ Элчисисен”, – деп айта ва шо сёзлени эшитегенде ону юреги парахат болуп, уьюне къайта болгъан».
(Давамы гелеген номерде)
