Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Чарасызлыкъдан этилген Маккадан гёчюв

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

Тарлыкъгъа салыв (гонение) башлангъанда, Аллагьны Элчиси ﷺ шогъар гьакъыллы янашып, бары да бусурманлагъа гьакъ динни юрютегенин ачыкъ кюйде билдирмеге къадагъа этген ва олар булан яшыртгъын ёлукъмагъа башлагъан. Эгер Пайхаммар ﷺ олар булан ачыкъдан ёлугъувун узатгъан эди буса, бутпереслер огъар мурадына етишмеге чатакъ салып, иманы барлагъа Къуръангъа уьйренмеге ва дин борчланы ахтармагъа пуршав этер эди.

Ондан къайры, булай гьал адамланы бетге-бет тургъузма бола эди, неге тюгюл, пайхаммарлыкъ берилген сонг дёрт йыл гетип, шолай болма да болгъан. Пайхаммарны ﷺ асгьабалары яшыртгъын кюйде этилеген намазлары учун тав къакъаларда жыйыла болгъан. Бир гезик къурайшит къавумну имансызлары оланы эс этип, башлап намусуна тиеген сёзлер айта, сонг уьстюне чаба. Шо ябушувда Саад бин Абу Вакъкъас чапгъын этгенлени бирисине уруп, къангъа батдыра. Шулай гьалда оьзлени гьакъында билдирмей турса яхшы болгъан ва шо саялы асгьабалар динин, этеген ибадатын, даъватын ачыкъ этмей яшыра.

Пайхаммар ﷺ оьзю буса, адамлагъа ачыкъдан даъват эте ва бутпереслени арасында оьз ибадатын токътатмай юрюте. Шолай этмекден оланы бириси де ону алдын алмагъа бажармай, тек динге гелген биринчи адамлар булан ол яшыртгъын ёлугъа, неге десе оланы оьзлени ва умуми кюйде динни гележегин гьисапгъа ала.

Аркамны уьюндеги яшыртгъын ёлугъувлар

Аркама ибн Абу аль-Аркамны уью зулмучуланы гёзюнден ва жыйынларындан ариде, ас-Сафа деген тёбечикде болгъан. Пайхаммарлыкъ берилген бешинчи йылны башында Расулуллагь ﷺ бу ерни асгьабалар булан ёлугъагъан ва даъват этилеген центргъа айландыра. Мунда Пайхаммар ﷺ ваъза-насигьат эте, асгьабаланы дин кюрчюлеге уьйрете болгъан. Бу уьйде гьакъ динни таза ва уллу адамлар къабул этген. Шоланы арасында Умар ибн аль-Хаттаб , Абу Убайда ибн аль-Жаррах , Пайхаммарны ﷺ агъайы Гьамза ибну Абд уль-Мутталиб , Аммар ибн Ясир , Сухайб ар-Руми ва оьзгелери болгъан.

Бу уьйню еси къурайшит къавумну жагьил адамы болгъан – Ислам динни къабул этеген мюгьлетде огъар янгыз он алты йыл бите. Ону уланы Усман, сонг билдирген кюйде, Аркам – Пайхаммаргъа ﷺ аминлик этген биринчи адамланы еттинчиси болгъан.

Жыйынлар учун неге Аркамны уью сайлана? Неге яшыртгъын ёлугъувлар Абу Бакрны яда Зубайрны , Абу Убайданы яда Талгьаны уьюнде оьтгерилмей эди? Аркамны уью шо ёлугъувлар учун сайлангъаны негьакъ тюгюл ва шу себеплеге гёре болгъан:

– Оьзге асгьабаланы гьакъында билсе де, Аркам Ислам динни къабул этгенни кёбюсю маккалылар билмей болгъан. Аркамны гьакъында къурайшитлени эсине де гелмей болгъан, шо саялы ол имангъа гелгенин яшырма бажаргъан;

– Аркам Махзум тухумну адамы болгъан – шолар буса Хашим тухумгъа (Пайхаммарны ﷺ тухуму) къаршы тургъан. Бу къаршы турув Ислам дин гелгени булан бирден-бир гючлене. Оьзлени адамы Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ артына тюшежеги гьакъда Махзум тухумну бир адамны эсине де гелмей болгъан. Ондан къайры, Ислам динни лап оьжетли душманы Абу Жагьль де Махзум тухумну вакили болгъан.

Эфиопиягъа биринчи гёчюв

Бусурманланы гьызарлаву пайхаммарлыкъ берилген сонг дёртюнчю йылны ортасында яда ахырында башлана. Башлап олар онча да гючлю болмай, тек гюнден-гюн, айдан-айгъа къатты болмагъа башлай ва пайхаммарлыкъ берилген бешинчи йылны орталарына ажайып гьалгъа айлана. Шо себепден иманы барлагъа Макка онгайсыз ер бола ва азапдан къутулмакъ учун олар нечик къутулайыкъ деп ойлаша. Бу авур ва къыйынлы девюрде, бутпереслер Пайхаммаргъа ﷺ береген соравлагъа жавап гьисапда, ичинде уьч хабары булангъы «Аль-Къагьф» деген сура тюшюрюле. Бу сурада Яратгъаныбыз Оьз къулларына дилбар кюйде буйрукълар бере. Хабарланы бирисинде анакъда къалгъан жагьил адамланы гьакъында айтыла. Шондан англашылагъан кюйде, дин учун къоркъунчлу гьал тувагъанда, къыйынлыкъ тюшегенде, Есибизге умут этип, имансызлыкъ ва оьчлюк яйылгъан ерден гёчмеге тарыкъ.

Шондан сонг «Аз-Зумар» деген сура тюшюрюле. Онда гёчювню ва Ер юзю эркин экенни гьакъында айтыла. Шо сураны 10-нчу аятында Есибиз булай айта (маънасы): «…Аллагьны ﷻ Ер юзю генг. Гьакъ кюйде, чыдамлыкъ гёрсетгенлеге шабагъат толу ва гьисапсыз кюйде болажакъ».

Расулуллагь ﷺ билеген кюйде, Эфиопияны пачасы Асхама дейген негус (огъар Нажаши деп айтыла болгъан), адилли ёлбашчы болгъан. Ону пачалыгъында биревге де зулму этилмейген саялы, Пайхаммар ﷺ асгьабалагъа онда гёчмеге буюргъан.

Пайхаммарлыкъ берилген бешинчи йылны Ражаб айында асгьабаланы биринчи группасы Эфиопиягъа гёче. Гюпню башында Усман ибн Аффан булан он эки эргиши ва дёрт къатынгиши болгъан. Олар булан бирче Пайхаммарны ﷺ къызы Рукъайят да болгъан. Шу эки адамны гьакъында Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Ибрагьим пайхаммардан ва Лут пайхаммардан сонг, Аллагьны ﷻ ёлунда гёчген адамлардан булар биринчи агьлю».

Оьзлени гьакъында къурайшитлер бир зат да билмес учун, асгьабаланы бу табуну шагьардан гече чыгъа. Бусурманлар денгизге багъып Шуайб деген портгъа бара. Онда сатыв этеген эки гемеге де минип, олар Эфиопиягъа етише. Къурайшитлер нечик де гёчюп гетгенлени гьакъында биле ва оланы артындан чаба. Амма олар денгиз ягъагъа етишгенде, бусурманлар геме булан йыракъгъа чыгъа. Эфиопияда бусурманланы бек арив къаршылай ва якълав бериле.

Шо йылны рамазан айында Пайхаммар ﷺ Каабагъа геле, ону айланасында хыйлы къурайшитлер, арасында къавумну уллулары ва абурлулары жыйылып болгъан. Олар бар ерде Пайхаммар ﷺ хапарсыздан «Ан-Нажм» деген сураны охуп йибере. Къурайшитлер бу сураны эшитгенде, оланы къулакълары ажайып ва таъсирли сёзлени сезгенде (оланы уллулугъун ва зорлугъун айтып битдирме бажарылмас), жыйылгъанлар оьзге бары да затны унутуп, Аллагьны ﷻ каламына тынглап, башгъа бир затны гьакъында ойлашмагъа болмайгъан гьалгъа тюше. Сураны ахырында Къыямат гюн болажакъ балагьланы гьакъында айтыла, шону эшитгенде адамланы юреклери дымпыллап йибере. Пайхаммар ﷺ булай сёзлени эсгерип (маънасы): «Аллагьгъа ﷻ сужда этигиз ва ибадат этигиз (Огъар)!» («Ан-Нажм» деген сура, 62-нчи аят), сужда эте. Жыйылгъанлар шолай этмей болмай, барысы да ону йимик сужда эте. Шолайлыкъ булан, уллу юрек тутгъан ва бусурманланы мысгъыллайгъанланы оьктемлигинден гьакъыкъат оьр болгъанны гёрсете ва олар оьзюнден ихтиярсыз дюньяланы Есини алдында баш ие. Яратгъаныбызны уллулугъу оьзлени тюп этгенни сезгенде, къурайшитлер не этегенни билмей ва оьзлер сюймейген, жаны-къаны булан къаршы чыгъагъан иш этип чыгъа.

Болгъан бу ишни гьакъындагъы хабарны Эфиопиягъа гёчюп гетгенлер де эшите, тек олар билген зат гьакъыкъатдан йыракъ болгъан. Олар эшитген кюйде, къурайшитлер Ислам динни къабул эте ва шо саялы шаввал айда гёчюп гетгенлер гери къайтмагъа токъташа. Амма Маккагъа етишмек учун бир гюн къалгъанда болгъан иш бар кююнде белгили бола ва биревлер Эфиопиягъа къайта, башгъалар буса, яшыртгъын кюйде яда пелен къурайшитлени якълаву болажакъгъа таянып, Маккагъа гире.

Сонггъа таба бусурманланы тарлыкъгъа салыву дагъы да бек гючлене ва къардашлары олагъа зор басгъын эте, неге десе о адамлар негусну янында оьзлеге къатты якълав тапгъанны къурайшитлер юреклерине сыйышдырмагъа болмай. Шолай гьалда Пайхаммар ﷺ асгьабаларына бирдагъы керен Эфиопиягъа гёчмекни гьажатлы гёре ва шолай таклиф эте.

(Давамы гелеген номерде)

Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу