Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Амир ибн Абдуллагь
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Амир ибн Абдуллагь
Имандан толгъан юрек
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Басра деген шагьар гьалиги Иракны къыбла-гюнтувуш боюнда ерлешген. Ону кюрчюсюн гьижраны 14-нчю йылында бусурманланы экинчи халипасы Умар аль-Фарук t салгъан.
Бу шагьар тизмеклигини маънасы – Яратгъаныбызны динин яйывда янгы центр болмакъ. Шолайлыкъ булан, Арап ярым атавну хыйлы ерлеринден чыкъгъанлар бу шагьаргъа яшамагъа гёче. Адамлар Неджден, Хижаздан, Йеменден геле. Неджден гелгенлени арасында Бану Тамим къавумлу Амир ибн Абдуллагь дейген улан да болгъан. Арив юзлю, таза юрекли ва жаны Есибизден къоркъувгъа толгъан бу улан дюньялыкъ ишлеге, маишатгъа гёзю къарамай, ол янгыз ибадатгъа берилип, Аллагьны ﷻ разилиги учун яшай.
Шо вакътилерде Басра шагьарны инг уллусу Абу Муса аль-Ашари дейген сыйлы асгьаба болгъан. Бу адам чечекленеген шагьарны башчысы да, имамы да, муаллими де, Басраны халкъына Есибиз Аллагьгъа ﷻ ёл гёрсетеген насигьатчы да болгъан.
Амир ёлбашчысы Абу Мусаны къырыйындан таймай – дюньялыкъ яшавда да, давда да, рагьатлыкъда да, ёлда да. Ол Абу Мусадан таба Къуръандан ва Пайхаммарны ﷺ гьадислеринден гелеген билимни ала. Шолайлыкъ булан, Амирни де, Пайхаммардан ﷺ гелеген гьадислени де арасында тапшурувчу янгыз бир адам болгъан. Ругь насигьатчысыны яхшылыгъындан Амир динни терен англайгъан бола.
Амир оьзю умут этеген кюйде терен билимли болгъанда, ол оьзюню заманын уьч тиретге бёле. Заманыны бир пайын ол Басрадагъы межитде йиберип, онда жыйылгъанлар булан Есибиз Аллагьны ﷻ эсгере ва билегенин адамлагъа уьйрете. Ол халкъны Къуръангъа ва илмугъа уьйрете. Заманыны экинчи янын Амир янгызлыкъда къалывгъа ва ибадатгъа багъышлай. Ол гечелер туруп, аякълары авуртгъанча намаз къыла. Къалгъан заманын буса, ол Аллагьны ﷻ ёлунда къасткъылывгъа багъышлай. Башгъа оьзгеге ону яшавунда ер къалмай. Шо саялы сав Басрада ол Аллагьдан ﷻ лап къоркъагъан ва дюнья ишлеге арт берген инсан гьисапда танывлу бола.
Басрада яшайгъан бир гиши булай хабарлай болгъан:
– Бир гезик мен Амир ибн Абдуллагь чыкъгъан кериван булан ёлгъа чыкъдым. Гече биз сув да бар, тереклер де оьсеген ерде токътадыкъ. Амир оьзюню затларын жыйып, югенлерин узун къоюп, атын терекге байлап, ашасын, деп ону алдына отлар ва тюрлю оьсюмлюклер салды. Сонг ол тереклеге багъып гетди ва агъачлыкъны къалынына гирди. Мен оьз-оьзюме: «Аллагь ﷻ булан ант этемен, мен не этип де ону артына тюшежекмен ва ол гечени ортасында бу агъачлыкъда не этме сюегенни билермен», – дедим. Ол юрюй туруп, оьзюн адамлар гёрмеге болмайгъан кюйдеги агъачлыкъны къалынына етишди. Ол къыблагъа багъып бурулду ва намаз къылмагъа башлады. Булай асил гьалдагъы ва оьр даражада къылынгъан намазны мен дагъы гёрмегенмен. Намаздан сонг, ол Есибизге багъып: «Гьей Яратгъаным, пурманынга гёре мени сынавдан толгъан бу пана дюньягъа салдынг ва магъа: “Бары да гери урулагъан, айыпланагъан ва этмесе яхшы ишлерден сакълан”, – дединг. Мен нечик сакъланайым, эгер Сен мени гьайымны этип Оьзюнг сакъламасанг, гьей Кудратлы, гьей бары да затны Бажарагъан! Гьей Есим, Сен билесен чи, эгер ичиндеги бары да ниъматлар булан шу дюнья савлай меники де болуп, магъа шону Сени разлигинге алышдыр деп айтса, мен шону берер эдим. Гьакъ кюйде, мен Сени шолай сююв булан сюйгенмен, гьатта мени учун не балагь да бир зат да тюгюл ва Сен магъа къысмат этип буюргъан бары да затгъа бек разимен. Ва юрегимде энни Сагъа багъып шу сююв бар туруп, мени учун я эртен, я гече болажакъ зат агьамиятлы тюгюл…»
Арты булан ол булай узатды:
– Сонг мени юхугъа тартмагъа башлады, Амир буса, намазын узатып тура эди. Танг къатма башлагъанда мен уяндым ва ол борч намаз къылагъанын гёрдюм. Намаздан сонг ол: «Гьей Аллагь ﷻ! Муна танг къатды ва адамлар Сени яхшлыгъынг булан ёлгъа чыкъды ва оланы гьарисини тарыкълыгъы бар. Амирни тарыкълыгъы буса – Сен ондан гечмек. Гьей Аллагь ﷻ! Чомартсан, магъа мен тилегенни бер хари, адамлагъа да олагъа тарыкълыгъын бер хари! Гьей Аллагь ﷻ, гьакъ кюйде мен Сенден уьч зат тиледим ва Сен магъа экисин бердинг, уьчюнчюсюн бермединг. Гьей Аллагь ﷻ, мен сагъа оьзюм сюеген кюйде ибадат этмеге болмакъ учун, уьчюнчю тилегимни де бер хари!» – деди.
Шондан сонг ол оьзюню еринден турду ва мени гёрдю. Мен ону артындан гечени узагъында къарап тургъанны англагъанда, Амир къоркъду ва гьалек болду. Пашман гьалда ол магъа:
– Къардашым, сен мени артымдан бу гече гьызарлап турдунгму? – деп сорады.
Мен огъар бар кюйде:
– Турдум, – дедим.
Шо заман ол магъа:
– Гёргенингни яшыр ва Аллагь ﷻ да сени гюнагьларынгны яшырсын, – деп тиледи.
Мен огъар:
– Аллагь ﷻ булан ант этемен, Есибизден тилеген уьч затны гьакъында сен магъа айтмагъа герексен, дагъы ёгъесе бу гече гёргенимни мен адамлагъа айтажакъман, – дедим.
Ол магъа:
– Адаршай сагъа, этме шолай! – деди.
Мен буса, сёзюмден къайтмажакъ болдум ва:
– Мен сагъа билдирдим, – деп айтдым.
Мен гертиден де сёзюмден къайтмажакъны гёргенде, ол:
– Яхшы, мен сагъа айтайым, тек сен шо гьакъда биревге де айтмажакъгъа Аллагь ﷻ булан ант эт, – деп шарт салды.
Мен де ол сав чакъы сырын биревге де айтмасгъа Аллагь ﷻ булан ант этдим.
Ол хабарын башлады:
– Диниме тиштайпалар таъсир этерден бек къоркъа эдим ва Есимден шолагъа бакъгъан сюювню юрегимден чыгъарт деп тиледим. Яратгъаным тилевюмню къабул этди ва энни къатынгиши гёрдюммю, там гёрдюммю, магъа бир йимик.
Мен:
– Бу биринчиси. Экинчиси недир? – деп сорадым.
– Экинчиси – Оьзюнден къайры мен дагъы биревден де къоркъмайгъан этсин, деп Есимден тиледим. Гьали буса, Аллагь ﷻ булан ант этемен, мен я кёкдеги, я ердеги бир затдан да, биревден де къоркъмайман, Есимден къайры.
Мен:
– Уьчюнчюсю недир дагъы? – деп сорав бердим.
Ол:
– Оьзюм сюйген кююмде Огъар ибадат эмек учун, мен гече де, гюн де юхламай турма болагъанлыкъны этсин деп тиледим. Амма шолайлыкъны Есим магъа бермеди.
Бу сёзлени эшитгенде, мен:
– Оьзюнгню ая, неге десе, гьакъ кюйде, сен гечелени намаз къылып йибересен, гюндюзлер ораза тутасан. Гьакъ кюйде айтаман, женнетге сен этеген ибадатдан аз этип гирме де бола ва жагьаннемни отундан сен къыйналагъан гьалдан аз къыйналып да къутулма бола, – дедим.
Ол магъа:
– Гьакъ кюйде, мен, артда гьёкюнмек пайда бермес заманлар гелгенче, сонг гьёкюнмекден къоркъаман. Ва, Аллагь ﷻ булан ант этемен, имканлыкъ бар туруп мен ибадат этмеге къасткъылажакъман. Эгер къутгъарылсам – Аллагьны ﷻ рагьмулугъу булан къутгъарылгъан болажакъман, жагьаннемни отуна тюшсем – оьзюмню айыбымдан тюшген болажакъман, – деп англатды.
Амир ибн Абдуллагь олай адам эди, ол гечелер Есибизге ибадат этив булан дазуланып къалагъанлардан тюгюл эди. Ол къоркъмас ва къоччакъ асгерчилерден де дюр эди. Аллагьны ﷻ ёлунда дав этмеге деп чавуш чакъырыв этегенде, Амир лап биричилерден шогъар сеслене болгъан. Оьзгелер булан походгъа гьазирленегенде, оьзюне ёлдаш тапмакъ учун, ол адамлагъа яхшы кюйде къарай болгъан. Оьзюне къыйышагъан адамлар тапгъанда, ол олагъа:
– Гертиден де, мен сизин булан болма сюер эдим, тек арагъа уьч шарт саламан, – деп билдире болгъан.
Олар:
– Не шартлар саласан? – деп сорай болгъан.
Ол:
– Биринчилей, мен сизге къуллукъ этежекмен ва биригиз де менден шо ишни чыгъарып алмажакъ. Экинчилей, мен сизин учун намазгъа чакъырагъан будун болажакъман ва биригиз де шо ишни менден чыгъарып алмажакъ. Ва, уьчюнчюлей де, имканлыгъыма гёре, мен сизин учун харж чыгъаражакъман, – деп шартларын англата.
Олар шо шартлагъа рази бола буса, Амир булагъа къошула болгъан. Амма шолардан бириси бир шартгъа сама да рази болмаса, ол башгъалагъа къошула болгъан.
(Давамы гелеген номерде)
