Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Али ибн Абу Талиб
Али ибн Абу Талиб ибн Абд аль-Муталлиб ибн Хишам ибн Абду Манаф ибн Кусаю Пайхаммарыбызны ﷺ узукъариси бола. Ол Абу Тураб (кунья) деген атны юрюте болгъан ва уллу уланыны атындан огъар Абу аль-Гьасан аль-Хашми деп айтыла гелген.
Али Пайхаммарыбызгъа ﷺ элчилик берилгенчеден он йыл алда Маккада тувгъан. Алини атысы – Абу Талибни – уллу агьлюсю болгъан. Маккагъа ачлыкъ гелгенде, Мугьаммат ﷺ агъайы Аббасгъа тилеп, ону булан бирче Абу Талибге бара ва бирер уланын оьзлеге сакъламагъа бермекни таклиф эте. Шолайлыкъ булан олар къыйынлы заманды агъайына кёмек этмеге сюе. Аббас бу ишге бек рази бола. Олар экиси де Абу Талибни янына барып, оьзлерден болагъанын этмеге сюгенин билдире ва ол да шо кёмекни къабул эте. Натижада Аббас Жафарны, Мугьаммат ﷺ Алини алалар. Шолайлыкъ булан Али яш йылларында Мугьммат Пайхаммарны ﷺ ожагъында яшай. Мугьамматгъа ﷺ пайхаммарлыкъ берилгенде он йыллыкъ Али яшланы арасында бусурманлыкъны биринчи къабул эте. Бирбир риваятлагъа гёре, Пайхаммар ﷺ къурайшитлени Ислам динге чакъыргъанда, олар да ону гери ургъанда, Расулуллагь ﷺ бир якъдан да кёмек болмажакъ деп пашман бола. Шо заманда Али ибн Абу Талиб: «Гьей, Аллагьны Элчиси ﷺ , мен болажакъман сагъа кёмекчи», – деп жагь кюйде сёйлеген.
Али ибн Абу Талиб къоччакълыгъы булан белгили болгъан. Ону эркеклигини гьакъында Пайхаммар ﷺ Маккадан Мадинагъа гёчеген гече, ону орнунда къалгъанлыгъы да кёпню англата. Бутпереслер сёйлешип, Расулуллагьны ﷺ оьлтюрмеге сюегенни биле туруп, Али шо гече Пайхаммарны ﷺ опурагъын гийип, ону тёшегинде ята. Маккалыланы Пайхаммарда ﷺ сакъланып турагъан затларын есилерине къайтарып, Али оьзю де Мадинагъа гете. Али Пайхаммар ﷺ кёп сюеген къызы Фатиманы къатын этип алмагъа сюе болгъан, тек ярлылыгъындан гелешмеге уяла. Амма башгъа пеленче де гелешмеге сюегенни эшитгенде, Али уялагъанын къоюп, Пайхаммаргъа ﷺ мурадын билдирмеге токъташа. Ол Расулуллагьны ﷺ янына гелип, Фатиманы гелешмеге сюе, тек алдында олтургъанда Пайхаммарны ﷺ оьтесиз абурлайгъан, сюеген ва ондан сыйлы кюйде къоркъагъаны саялы бир зат да айтып болмай къала. Пайхаммар ﷺ огъар не муратлар булан гелгенини гьакъында оьзю сорай. Али сёйлемей пыса. Шо заман Пайхаммар ﷺ : «Сен Фатиманы гелешмеге гелгенсендир?» – деп сорай. Ол да: «Гелгенмен», – дей. Пайхаммар ﷺ огъар магьр (къалын) гьисапда ненг бар деп сорай. Ол буса, бир заты да ёкъну айта.
«Мен сагъа берген гюбени (кольчуга) не этдинг?» – деп Пайхаммар ﷺ огъар сорай. Али t: «О чу бар, тек ер-еринден йыртылгъан ва огъар дёрт диргьам да бермес», – деп жаваплана. Шо заман Пайхаммар ﷺ огъар: «Гьакъ кюйде мен сагъа къызымны бердим», – дей. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ къызын Фатиманы Алиге гьижраны экинчи йылында эрге берди. Оланы агьлюсюнде уланлар альГьасан, аль-Гьусейн ва яшлайын оьлген Мугьсим тува. Зайнаб ва Умму Кулсюм дейген къызлары да болгъан. Али ибн Абу Талиб хыйлы урушларда ортакъчылылкъ этген ва ажайып къоччакълыкъ гёрсетген. Хайбардагъы они игитлиги гьакъда белгили. О заман йигирма йыллыкъ Алиге Пайхаммар ﷺ асгер башчыны байрагъын тутмагъа тапшургъан болгъан.
Шо гюн ол жагь кюйдеги ябушуву булан душманлагъа къоркъув сала ва арасында пелекет тувдура. Сагьль ибн Саад етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ Хайбардагъы урушда булай айтгъан деп бар: «Мен бу байракъны уьстюнлюк гелтирер адамгъа бережекмен тангала, ол Аллагьы ﷻ ва Ону Элчисин ﷺ сюе. Аллагь ﷻ ва Ону Элчиси ﷺ де сюе ону». Адамлар ол адам ким болар деп гечеден къарамагъа башлай. Эртен бары да халкъ Пайхаммарны ﷺ айланасында жыйыла ва гьар ким шо байракъ оьзюне тюшер деп умут эте. Артда ол: «Али ибн Абу Талиб къайда?» – деп сорай. Адамлар ону гёзлери авруй дей. Расулуллагь ﷺ дуа этип, Алини гёзлери аврумагъандай сав болду. Пайхаммар ﷺ огъар байракъны тапшургъанда, Али t: «Мен олар булан олар бизин йимик болгъанча ябушайымы?» – деп сорай. Пайхаммар ﷺ : «Олагъа етишгенче чыдамлыкъ эт ва сонг оланы Ислам динге чакъыр ва Аллагьны ﷻ алдындагъы борчларыны гьакъында айт. Аллагь ﷻ булан ант этемен, сен бир адамны тюз ёлгъа салсанг къызыл тюеге еслик этгенден эсе артыкъ сени учун», – деген (Муслим).
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ бу дюньяны къойгъанда, Али ибн Абу Талиб Расулуллагьны ﷺ сюегин жувгъан ва оьлюню ахыр ёлуна салагъан бары да адатларын юрютген, неге десе ол Пайхаммаргъа ﷺ лап ювукъ адамлардан болгъан. Абу Бакр халипалыкъны юрютегенде Али ону учун лап инамлы адам болгъан ва ол ону булан пачалыкъ ва оьзге масъалаларда гьакълаша болгъан. Шолай инамлы адам ол халипа Умар ибн аль-Хаттабгъа да болгъан. Ол бир агьамиятлы ишин де Али булан гьакълашмай туруп башламай болгъан. Умар ибн альХаттабны заманында гьакълашыв советни (шура) алты ортакъчысыны бириси Али де болгъан. Бусурманланы башчысы Усманны вагьши кюйде оьлтюрген сонг, халипалыкъны юрютмеге Алини сайлай. О заман бары да айтылгъан асгьабалар Алиден къайры дагъы башгъа бирев де халипатны башын тутмагъа лайыкълы тюгюл деп гьисаплап, ону шексиз кюйде бусурманланы башчысы этип белгилей.
Али ибн Абу Талиб дёрт йыл тогъуз айны узагъында бусурманлагъа ёлбашчылылкъ этди. Гьижраны 40-нчы йылында рамазан айда, 63 йыллыкъ чагъында ол Абдурагьман Мульджи дейген баш гётеривчюню къолундан авур яралана. Уьч гюнден Али шо ярадан гечине. Есибиз Аллагь ﷻ бу адамны ажайып хасиятлар булан савгъатлагъан. Ол къоччакъ, игит, батыр йимик, терен гьакъыллы, динни яхшы билеген алим де болгъан. Инамлыгъыны гьакъында да айтдыкъ, олай да Али ибн Абу Талиб Аллагьны ﷻ динин яйывда ажайып къошум этген. Есибиз Аллагь ﷻ бу адамны бусурманланы гележек наслуларына: алимлеге ва дин учун дав этеген асгерчилеге уьлгю болардай ажайып кюйде яратгъан.
НУРМАГЬАММАТ ИЗУДИНОВ
