Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Пайхаммарны ﷺ башчылыгъы булан этилген походлар
Ухуд къазаватны алдында гьижраны уьчюнчю йылыны мугьаррам айында болгъан бу поход Пайхаммар ﷺ башчылыкъ этген походлардан лап уллусу болгъан. Бу походну себеби – гьызарлавчулар билген кюйде, Бану Сааляба ва Бану Мухариб деген къавумланы гючлю бирлешивю Мадина бойлагъа чапгъын этмеге гьазирлене болгъанлыкъ.
Расулуллагь ﷺ бусурманланы походгъа чыкъмагъа чакъыра ва, дёрт юз элли атлыны ва яяв асгерчини башында туруп, душмангъа къаршы чыгъа. Усман бин Аффанны буса, оьзюню орнунда Мадинада ёлбашчы этип къоя. Ёлда булар Бану Сааляб къавумлу Жаббар дейген адамны есирге ала. Пайхаммар ﷺ ону Ислам динни къабул этмеге чакъыра ва ол кёп сююп бусурман бола. Расулуллагь ﷺ Билялгъа Жаббарны янында туруп, ону гьайын этмеге буюра ва ол бусурман асгерге душманны топурагъында ёл гёрсете. Мадинадан асгер гелгеннни билгенде душманлар тав къакъаларда яшына. Пайхаммар ﷺ асгерин Бану Сааляб къавум жыйылагъан Зу Амр деген къуюну къырыйына гелтире ва бу ерде сафар айны узагъында тургъан сонг, Мадинагъа къайтып гете. Шо вакътини узагъында арап къавумлар Пайхаммарны ﷺ гючюне ва уллулугъуна къарап тургъан.
Бухрангъа багъып этилген поход
Бу походгъа шолай ат берилмекни маънасы – гьижраны уьчюнчю йылында раби ас-сани айда Пайхаммар ﷺ уьч юз асгерчини Бухран деген ерге элтген болгъан. Хижаздагъы аль-Фара деген ердеги булакъны аты Бухран болгъан. Расулуллагь ﷺ шо ерде эки ай туруп, биревге де къаршы болмай, дав этмей Мадинагъа гери къайта.
Хабарланагъан кюйде, шо походну вакътисинде Даасур дейген адам (башгъа риваятда ону аты Гаурас аль-Мухариби болгъан) Пайхаммарны ﷺ оьлтюрме къарагъан. Амма гьакъыкъатда бу иш башгъа походну заманында болгъан. Бу походну себеби башгъа-башгъа кюйде англатыла. Биревлер айтагъан кюйде, Мадинаны гьызарлавчулары Пайхаммаргъа ﷺ билдиргенге гёре, Бану Салим деген къавум гючюн жыйып, Мадинагъа ва ону айланасына чапгъын этме гьазирлене болгъан. Башгъалар айтагъан кюйде буса, Пайхаммар ﷺ къурайшитлеге багъып оьзю къаршы чыкъгъан.
Зайд бин Харисни походу
Ухуд къазаватны алдындагъы бу лап уьстюнлю ва лап ахырынчы поход болгъан. Бу ишге деп бусурманлар Мадинадан гьижраны уьчюнчю йылыны жумад аль-ахир айында чыгъа. Бу поход башламакъны себеби – Бадр къазаватда утдургъан сонг, къурайшитлер сейир болмай, къаршы турма гьазирленегенлик. Яз гелгени булан къурайшитлени къайгъысын артдырагъан арагъа бирдагъы масъала къошула, демек оланы кериваны Шамгъа гетеген заман геле. Къурайшитлер шо йыл кериванны башына салгъан Сафван бин Умайя булай деп билдирген: «Мугьаммат ﷺ ва ону ёлдашлары мени сатувума четим эте ва биз олагъа не этегенни билмейбиз, олар чы денгиз ягъадан гетмей! Ол онда яшайгъан адамлар булан дыгъар байлап парахат яшай. Шо адамланы кёбюсю ону янына чыкъгъан ва биз къайсы ёлдан барма герекни билмейбиз! Эгер биз уьйлерибизде къалсакъ, малыбызны ашап башларбыз ва узакъ къалмай шондан бир зат да къалмажакъ. Бизин яшавубуз Шам булан язда, Эфиопия булан къышда юрюлеген сатывдан гьасил бола!» Шо сёзлерден сонг олар бу масъаланы уьстюнде ойлашма башлай ва аль-Асвад бин Абд аль-Муталлиб чыгъып сёйлеген Сафвангъа: «Денгиз бойда ёл къоюп Иракгъа багъып юрю», – дей. Булай деп айтып, аль-Асвад Сафвангъа ёл гёрсетивчю гьисапда Бану Бакр бин Ваил къавумлу Фурат бин Хайянны алмагъа таклиф эте. Бу адам къурайшитлер учун гьызарлавчу да болмагъа герек бола. Шолай этмеге деп токъташып башында Сафван бин Умайя булан къурайшитлени кериваны янгы ёл булан сапаргъа чыгъа. Амма олар башгъа ёлдан гетегени гьакъда Мадинагъа да етише.
Иш булай болду: бусурманлыкъны къабул этген Салит бин ан-Нуман Нуайм бин Масъуд аль-Ашжаи булан ёлугъа (ол о заман бусурман болуп битмеген заман) ва булар чагъыр иче (чагъыр ичме ярамай деген къадагъа этилгенче алдын болгъан вакъти). Чагъыр башына ургъанда Нуайм Салитге кериванни гьакъында ва шо къайдан оьтежегин толу кюйде айта. Бу гьакъда билгенде Салит Пайхаммарны ﷺ янына алгъасай ва бары да билгенин огъар етишдире.
Пайхаммар ﷺ шоссагьат юз атлыдан асгер жыйып, башына Зайд бин Харис аль-Къалбини сала. Зайд ёлгъа чыкъма алгъасай ва къурайшитлени кериванына хапарсыздан чапгъын эте. Къурайшитлер шо вакътиде Карда деген сув бар ерде ял алмакъ учун токътагъан болгъан. Чапгъынны натижасында сав кериван бусурманланы къолуна тюше, Сафван булан къаравулчулар буса, бир къаршылыкъ да билдирмей къача. Бусурманлар керивангъа ёл гёрстеген Фурат бин Хайянны есирге ала. Къолгъа тюшген малдан беш пай этип бир пайын Пайхаммар ﷺ айырып, къалгъанын походну ортакъчыларыны арасында пайлай. Пайхаммар ﷺ динге чакъырып, Фурат бин Хайян Ислам динни къабул эте.
Болгъан бу иш къурайшитлеге бирден-бир авур тие. Бадрдагъы къазаватдан сонг олар бирдагъы къапас ала ва оланы гьалеклиги ва ачуву дагъыдан бек арта. Энни булар учун эки ёл къала: хохабазлыгъын ва оьктемлигин къоюп, бусурманлар булан ярашывлукъгъа бармакъ яда оланы душман гьисапда дагъытмакъ булан алдагъы гьалын къайтармакъ учун къатты кюйде дав башламакъ. Къурайшитлер не этип де бусурманланы гьалын осаллашдырма гьаракат эте. Шо саялы маккалылар экинчи ёлну танглай ва оьч алмакъ учун бирден-бир къаныгъывлу кюйде гьазирлик гёрме башлай. Булар чапгъын этмеге план къура ва бусурманланы уьйлеринде къырма токъташа. Алда эсгерилген ва бу ишлер Ухуддагъы къазаватны алдындагъы уллу гьазирликлени гесеги болгъан.
Ухуддагъы къазават
Маккада яшайгъанлар бусурманлагъа чыкъгъан ачувундан яллай, неге десе дав этип утдургъан ва хыйлы белгили, къоччакъ адамларын тас этген. Маккалылар оьч алма шонча да гьасирет, гьатта къурайшитлер оьлюлерине яс этмеге къоймай ва есирдегилер учун гьагъын созуп бере, оланы чыгъартма алгъасамай. Шолайлыкъ булан терен пашманлыкъгъа батгъанын гёрсетме сюймей. Бадрдагъы къазаватда утдургъан сонг къурайшитлер сёйлешип, бусурманлагъа къаршы уллу дав башлама сюе. Шо дав булан ичинде яллайгъан оьчлюкню отун басылтма къарай ва Бадрда йимик уллу къаршы турувгъа гьазирлене. Давгъа айрыча бек гьазирленегенлени арасында Икрима бин Абу Жагьл, Сафван бин Умайя, Абу Суфьян бин Харб ва Абдуллагь бин Абу Рабиа болгъан. Шо мурат булан олар Абу Суфьян сакълап болгъан кериванны дав учун къоллама сюе. Бу кериван саялы Бадрдагъы къазават болгъан. Дав учун къоллама сюеген малны есилерине олар: «Гьей къурайшитлер, гьакъ кюйде, Мугьаммат ﷺ сизин хатиригизни къалдыргъан ва арагъыздан лап яхшыларын оьлтюрген. Шолай болгъан сонг, бу малны кёмеги булан огъар къаршы дав этмеге бизге кёмек этигиз ва балики сиз шондан ачувугъузну алма боларсыз!» – деген. Къурайшитлер рази бола ва бир минг тюе ташыйгъан 50 минг динаргъа тиеген малны сатып, дав учун къоллажакъ бола. Шо гьакъда Есибиз Аллагь ﷻ бу аятны тюшюрген (маънасы): «Гьакъ кюйде, имансызлар оьз малын Аллагьны ﷻ ёлундан (адамланы) тайышдырмакъ учун харжлай. Олар шо малын харжлажакъ ва сонг шо гьакъда гьёкюнежек (чыгъартгъан харжлары бир маъна да бермегенни гёрюп), сонг буса тюп болуп утдуражакъ (бу яшавда) ва (гележек яшавунда) имансызлар жагьаннемде жыйылажакъ (къыйынлы такъсыр учун)» («Аль-Анфал» деген сура, 36-нчы аят).
Шондан сонг олар бусурманлагъа къаршы чыкъма сюегенлени дав этмеге чакъырма башлай ва Ахабиш, Кинан къавумлардан ва Тихамда яшайгъанлардан кёмек излей, не этип де оьзлеге къошма къарай. Сафван бин Умайя шо иш учун Бадрда бусурманланы къолуна тюшген Абу Изза дейген шаирни де оьзлеге чакъыра. Пайхаммар ﷺ бу адамгъа рагьмулу янашып, оьзлеге къаршы чыкъмажакъгъа сёз алып, есирден гьакъсыз йиберген болгъан. Сафван бу шаирни къавумланы арасында бусурманлагъа къаршы гьаракат юрютеген эте ва сав къайтса байыкъдыражакъгъа сёз бере, сав къалмаса – къызларыны гьайын этежек бола. Абу Изза шиърулары булан адамларда оьчлюк тувдуруп, бусурманлагъа къаршы эте. Мундан къайры, къурайшитлер оьзлени янына башгъа шаир – Мусафи бин Абд Манаф аль-Жумахини де чакъырма бола.
(Давамы гелеген номерде)
