Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Бадрдагъы къазават, Аллагьны ﷻ кёмеги
Мадиналыланы гючюн билмек учун, къурайшитлер Умайр бин Вахб аль-Жумахини йибере. Атгъа минген Умайр бусурманлар тургъан ерни айланып чыгъып, гери къайта ва: «Олар уьч юзге ювукъ бар, тек гьызарламагъа дагъы да заман беригиз магъа, ким биле олар яшынгъандыр яда бирлери етишип битмегендир», – дей.
Шондан сонг, ол къакъа булан ариге чыгъа, тек бир зат да гьис этмей, къурайшитлени янына къайтып: «Мен бир зат да эс этмедим, тек, гьей къурайшитлер, Ясрибден (Мадина шагьарны алдагъы аты) чыкъгъан тюели адамланы гьали болгъанча гёргенмен, олар ажжал гелтире. Оланы къайсын да бизден бир адамны сама да къырмай туруп, оьлтюрме бажарылмас деп эсиме геле, шондан сонг яшав олай арив гёрюнмес. Шо саялы гьукмугъузну ойлашып къабул этигиз!» – деп билдире. Бу сёзлерден сонг маккалыланы бир пайы дав этмеге къатты тутгъан Абу Жагьлге къаршы турма башлай ва асгерни Маккагъа къайтарма чакъыра.
Маккалылар дав этмей Маккагъа къайтма сюе
Адамланы арасында Гьаким бин Хизам юрюме башлай ва Утба бин Рабианы янына гелип: «Гьей Абу ль-Валид, гакъ кюйде, сен – къурайшитлени уллусусан ва халкъ сагъа тынглай. Ахыр заманлагъа ерли сени гьакъынгда яхшы сёзлер айтгъанны сюймеймисен?» – деп сорай. Ол: «Гьей Гьаким, не иш бар?» – деп жаваплана. Гьаким: «Адамланы шу ерден алып гет ва сени ёлдашынг Амр бин аль-Хидрам булан болгъан ишни унут (бусурманланы бир походунда ону оьлтюрген болгъан)» – деп огъар таклиф эте. Утба огъар: «Мен лап шолай этермен, эгер сен гарант гьисапда арагъа чыкъсанг ва тёгюлген къан саялы гьакъ алсам, ону малы да къайтарылса, неге тюгюл ол мени ёлдашым эди», – деп жавап бере. Гьаким бин Хизамгъа арты булан Утба булай дей: «Абу Жагьлны янына бар, неге тюгюл, мени эсиме гелеген кюйде, адамланы арасындагъы эришивлюкню себеби ол». Шондан сонг Утба бин Рабиа халкъгъа багъып, булай билдире: «Гьей къурайшитлер, эгер сиз Мугьаммат ﷺ булан ёлукъсагъыз, бир затгъа да етишмессиз. Неге тюгюл сиз ону утсагъыз, биригиз башгъасына оьчлюк булан къаражакъ, неге десе ол ону агъайыны уланын, эгечисини уланын яда башгъа бир къардашын оьлтюрген. Гери къайтыгъыз ва Мугьамматны ﷺ оьзге араплар булангъы ишлерине сугъулмагъыз; олар ону тозмагъа болса, сиз сюегени болур, амма башгъачалай болуп чыкъса, ол сизин къайдан да табажакъ ва сиз ондан сюегенигизни гёрмессиз!»
Ойсузлукъ терен гьакъылдан уьст гелген кюй
Шондан сонг Гьаким бин Хизам, дав савутларын гьазирлеп турагъан Абу Жагьлны янына барып: «Гьей Абу ль-Гьакам, Утба мени сагъа бу пелен иш булан йиберди», – дей. Абу Жагьл огъар булай жавап бере: «Мугьамматны ﷺ ва ону ёлдашларын гёргенде, ол ону сигьрусуна осаллыкъ этди. Ёкъ, Мугьаммат ﷺ булангъы аралыгъыбызны Аллагь ﷻ чечмей туруп, биз гери къайтмасбыз! Мугьамматны ﷺ ва ону ёлдашларын гючлю санайгъан Утба не айтса да башгъа тюгюл: ол шолай айтагъанны маънасы – оланы арасында ону уланы бары (Абу Хузайфа бин Утба) ва ол сизин янгыз уланы саялы къоркъута!»
Абу Жагьл айтгъан сёзлени эшитгенде Утба: «Бу саригёт, сигьругъа ким осаллыкъ этгенни – ому яда менми – гёрер!» – деген.
Къаршы турув гючленерден къоркъуп, Абу Жагьл буса, тезликде тийишли чаралар гёрмеге башлай. Болгъан лакъырдан сонг, ол бир походда оьлтюрюлген Амр бин аль-Хидрамны къардашы Амир бин аль-Хидрамны артындан адам йибере ва огъар: «Сени ёлдашынг (Утбаны айта) адамланы гери къайтарып уьйге къайтма сюе. Кимден оьч алма сюегенингни сен гёрдюнг, энни тур ва къардашынг саялы оьч ал!» – дей.
Шо заман Амир эретуруп, къылычын сувуруп чыгъарта ва: «Гьей Амр, гьей Амр!» – деп тавушун гётерип къычырып йибере. Ону авазын эшитгенде адамлар бек къазаплана. Шолайлыкъ булан олар дав этежегине шекленмей. Абу Жагьл буса, адамлар Утба айтагъангъа рази болмасны гьайын эте.
Эки гючню ёлугъуву
Имансызлар алгъа чыкъгъанда ва эки де асгер бетге-бет ёлукъгъанда, Мугьаммат Пайхаммар ﷺ: «Гьей Аллагь ﷻ, муна оьктемлиги ва биревню де сансымайгъанлыгъы булангъы къурайшитлер гелди, олар Сени булан дав этмеге ва Сени элчингни ялгъанчы этип гёрсетме сюе. Гьей Аллагь ﷻ, айтгъан кююнгдеги кёмегингни гёрсет хари магъа! Гьей Аллагь ﷻ бугюн эртен дагъыт шоланы!» – деген.
Къызыл тюени уьстюндеги Утба бин Рабианы гёрюп, Расулуллагь ﷺ: «Шо адамланы арасында кимде буса да яхшылыкъ бар буса, шо яхшылыкъ къызыл тюени есиндедир ва эгер олар огъар тынгласа, тюз ёлгъа тюшер», – деген. Аллагьны Элчиси ﷺ бусурманланы сыдраларын тюзлемеге башлай ва шо мюгьлетде ажайып иш бола. Сыдраланы тюзлемек учун, Пайхаммар ﷺ къолунда окъ тутгъан болгъан, Савад бин Газия буса, алгъа чыгъа. Пайхаммар ﷺ йымышакъ кюйде ону къурсагъына окъ булан ура-тийдире ва: «Гьей Савад, тюз бол!» – дей. Савад буса: «Гьей Расулуллагь ﷺ, магъа гёре адилли бол хари», – дей. Шо заман Пайхаммар ﷺ къурсагъын алгъа чыгъартып: «Ихтиярынгдан пайдалан (мен этгенни эт)», – деген. Амма Савад Пайхаммарны ﷺ къучакълап, къурсагъын оьбе. Пайхаммар ﷺ огъар: «Гьей Савад, не саялы сен шолай этдинг?» – деп сорай. Ол: «Гьей Расулуллагь ﷺ, сагъа белгили иш ювукъ болгъан (Савад шу давда оьлежегин сезе болгъан) ва мени сени булангъы ахырынчы ёлугъувум сагъа тиймек булан битгенни сюер эдим», – деген. Шондан сонг Пайхаммар ﷺ огъар багъышлап дуа охуй.
Сыдраланы тюзлеген сонг, Пайхаммар ﷺ асгериндеги адамлагъа, ондан ахырынчы буйрукъ болмай туруп, урушну башламасын деп буюра. Арты булан дав нечик юрюлме тарыкъны гьакъында англатывлар бере ва: «Эгер олар сизге санав якъдан гюч этсе, окъ-жая булан атышыгъыз, тек окъланы аягъыз ва душман уьстюгюзге чапмай туруп, къылычыларыгъызны чыгъармагъыз», – деген. Шондан сонг Пайхаммар ﷺ Абу Бакр булан бирче оьзлени къошуна къайта, Саад бин Муаз буса, отряды булан буланы къаравуллай.
Уруш башлана
Урушну ачувлу ва яман къылыкълы аль-Асвад бин Абд аль-Асад аль-Махзуми башлай. Ол алгъа чыгъып: «Оланы къуюсундан ичежегиме яда шону да, умраны да тозажакъгъа Есиме ант этемен!» – деп къычыра. Шо заман Гьамза бин Абд аль-Мутталиб огъар къаршы чыгъа. Бетге-бет ябушма башлагъанда Гьамза шо къуюну алдында ону бир бутун гесе. Аль-Асвад ерге йыгъыла ва ону аягъындан ёлдашларына багъып къан акъмагъа башлай. Сонг ол къуюгъа багъып сюйкеле ва ичине атылып антына гёре этмеге сюе. Гьамза ону токътаман деп огъар бирдагъы керен ура, аль-Асвад нечик де къуюну ичине тюше.
Уруш бу ябушувдан башлана. Шондан сонг Утба ибн Рабиа, ону къардашы Шайба ва аль-Валид бин Утба алгъа чыгъалар. Бир агьлюден чыкъгъан бу уьчев къурайшитлени арасында лап яхшы атлылар болгъан. Аслу асгеринден айрылып, булар бетге-бет ябушмагъа адамлар чакъыра. Буланы алдына ансарлардан уьч жагьил улан чыгъа – Авф ибн аль-Харис, ону къардашы Муаз ва Абдуллагь ибн Раваха.
Маккалылар булагъа: «Сиз кимсиз?» – деп сорай. Олар: «Биз ансарларданбыз», – деп жавап бере. Маккалылар: «Сиз бизге тенгсиз ва сиз абурлу адамларсыз, тек бизге сиз тарыкъ тюгюлсюз, неге тюгюл биз агъайыбызны уланлары булан ябушма сюебиз!» – деген. Шондан сонг оланы бириси: «Гьей Мугьаммат ﷺ, бизин къавумубуздан бизге тенг адамны къаршы чыгъарт», – деп къычыра. Шо заман Расулуллагь ﷺ: «Туругъуз, гьей Убайда бин аль-Харис, туругъуз, гьей Али, туругъуз, гьей Гьамза », – дей.
Шолардан лап уллусу Убайда Утба бир Рабиагъа къаршы чыгъа, Гьамза – Шайбагъа къаршы, Али де – аль-Валидге.
Гьамза да, Али де душманларын тез дагъыта. Убайда ва ону душманы буса, бир-бирине экишер керен уруп, яраланалар. Шо заман Али ва Гьамза Утбаны уьстюне бара ва оьлтюре ону. Бир аягъы гесилген Убайданы буса дав майдандан алып гете. Бусурманланы асгери Бадрдагъы къазаватда уьст гелген сонг, Мадинагъа къайтагъанда ас-Сафра деген ерде Убайда эсге гелмеген гьалда дёртюнчю яда бешинчи гюн гечине. Сонг-сонг Али айтагъан кюйде, Къуръанны бу аяты булагъа багъышлангъан болгъан (маънасы): «Муна эки душман якъ, оланы адамлары Есини гьакъында бир-бири булан эришип тургъан. Имангъа гелмегенлеге гележек яшавунда ялындан опуракъ этежек ва башына къайнар сув тёгежек» («Аль-Гьаж» деген сура, 19-нчу аят).
(Давамы гелеген номерде)
