Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Усман ибну Аффан
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Усман ибну Аффан
Эки нюрню еси
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Гьакъ кюйде, пайхаммарлыкъны тарихинде Усман ибну Аффандан къайры, дагъы бирев де Расулуллагьны ﷺ эки керен гиевю болмагъан.
Ол – Эки нюрню еси (огъар бу ат Пайхаммарны ﷺ кёп сюеген эки къызын къатын этип алгъан саялы берилген болгъан). Ол динин сакъламакъ учун, эки керен гёчген.
Усман ибну Аффан о вакътилеге бек айтылгъан адам болгъан. Нече де бай ва мадарлы да болуп, къавумдашлары яхшы къылыгъы ва ювашлыгъы саялы ону бек сюе болгъан. Гьатта бир-бирде къатынлар яшларына къакъакъ йырлар (колыбельная) йырлайгъанда: «Рагьмулу Есим магъа шагьат болсун, мен сени сюемен, къурайшитлер Усманны сюегендей», – деп айта болгъан.
Усман ибну Аффан Ислам динни къабул этгенлени лап биринчилерден болгъан. Шо гьакъда тарихчилени китапларында язылгъан.
Мугьаммат бин Абдулла Рукъийя дейген къызын оьзюню агъайыны уланы Утбат бин Абу Лахабгъа эрге бергенни билгенде, Усман бек пашман бола, неге десе заманында гелешмеген саялы, бу асил къызны эри болмакъдан къуру къалгъан.
Гьакъ динни къабул этгенликни насиби
Бу пашман кююнде ол уьюне геле ва мунда эгечиси Сууда бинту Къурайзны гёре. Бу къатын терен гьакъыллы адам болгъан. Усман огъар къайгъысын билдире. Эгечиси кёп сюеген къардашыны сёзлерине тынглап, ювукъ арада огъар шат хабар гележекни билдире. Демек, ташсуратлагъа баш иймекни къойдуртуп, бир Аллагьгъа * инанмагъа чакъырагъан пайхаммар арагъа чыгъажакъ.
Эгечиси айтгъан сёзлеге ойлаша туруп, Усман уьюнден чыгъа. Ёлда бугъар Абу Бакр къаршы бола ва ол эгечиси айтгъанны огъар айта. Абу Бакр Усманны хабарына сююне ва огъар булай айта: «Эгечинг сагъа гьакъыкъатны айтды. Ол сагъа гертиден де шат хабар гелтирди. Гьей Усман , сен гьакъыллы адамсан. Сен ялгъанны гертиден айырма бажарасан. Бу ташсуратлар сени учун недир? Олагъа баш иймеге тарыкъмы дагъы? Сен де, мен де билебиз чи, олар бир зат да этмеге болмайгъан, эшитмейген, гёрмейген таш гесеклер чи!» Усман огъар: «Гьей Абу Бакр , мен сени булан разимен, сен тюз айтасан», – деп рази бола. Абу Бакр сёзюн узатып, булай къоша: «Эгечинг сагъа айтгъан иш энни яшавгъа чыкъды! Яратгъаныбыз инсан урлукъгъа гьакъ дин булан Оьзюню Элчисин йиберди». Усман чыдамай: «Я, кимдир шо адам?» – деп сорай. Абу Бакр : «Шо адам – Мугьаммат бин Абдулла бин Абд-аль Мутталиб ﷺ», – деп жавап бере. Усман : «Бигь, Садик аль-Аминми (Гертини айтагъан, Инанмагъа ярайгъан)? Шому?» – деп сорав бере. «Дюр, шо», – деп Абу Бакр огъар жавап бере.
Усман къурдашына оьзюн болгъан чакъы тез Пайхаммарны ﷺ янына элтмекни тилей. Муна, Усман Пайхаммарны ﷺ къабакъ алдында. Ону гёргенде Расулуллагь ﷺ: «Гьей Усман , Есингни чакъырывуна сеслен», – дей. Шо мюгьлетде Усман бирт де шекленмей: «Алагьдан * къайры баш иймеге дагъы бирев де, бир зат да ёкъ ва Мугьаммат ﷺ Ону къулу ва пайхаммары», – деп жаваплана. Бану Хашим тухумдан бу ишде Усмандан алдынлыкъ этгени болмады.
Пайхаммарны ﷺ агъайы Абу Лахаб ва ону къатыны Умму Жамил Расулуллагьны ﷺ сюймейгенлигин ва огъар къаршы турагъанын лап биринчилерден билдире. Олар Пайхаммаргъа ﷺ ону къардашларын не этип де къаршы этмеге къасткъыла.
Бу адамлар налатлангъаны гьакъда Есибиз Къуръанда айры сура багъышлагъан ва олагъа жагьаннемде къатты жаза болажагъын билдире. Амма шогъар да къарамайлы, бу адамлар Пайхаммаргъа ﷺ оьчлю янашагъанын къоймай ва уланы Утбатдан ону къызындан айрылмакъны талап эте.
Пайхаммарны ﷺ къызы Рукъийя булан уьйленив
Утбат атасыны айтгъанын этип, Рукъийядан айрыла. Бу иш Усманны бек сююндюре ва ол шоссагьат Пайхаммарны ﷺ янына барып, къызы булан уьйленмекге ихтияр тилей. Расулуллагь ﷺ разилигин берип, Рукъийя Усман булан уьйлене.
Хадижа къызын онгарып, уьстюне арив гёлек гийдире, тагъымчакълар булан безендире ва Усманны уьюне узата. Маккалылар гьали болгъанча бирт де гёрмеген бу лап арив эр-къатын болгъан.
Усманны насипли яшаву узакъгъа бармай. Башында агъайы аль-Хакам булан къардашлары, Усманны Пайхаммарны ﷺ ёлундан чыгъарып алма къарай. Ата-бабаларыны динин къоюп, намартлыкъ этген деп ону айыплай. Къыйынлыкъгъа чыдамас деп, къардашлары Усманны байлап, шо гьалда ону гюнлер булан къоя болгъан. Амма Усман , гьатта олар ону жанын чыгъарып алса да, тутгъан ёлундан таймасман деп билдире. Бир зат да этип болмагъанда къардашлары Усманны йибере, тек къурайшитлени оьчлюгю ва къаршы туруву шону булан битмей.
Эфиопиягъа гёчюв
Гюн сайын Аллагьны * ёлундагъылагъа къыйын ва авур бола, оланы гьызарлав, къыйыкъсытыв, басгъын артса тюгюл кемимей. Зулмучулар янгы-янгы къайдалар булан бусурманланы къыйнай. Бу гьалны гьисапгъа алып, Пайхаммар ﷺ бусурманлагъа Эфиопиягъа гёчсе, къолай болар деген ойгъа геле. Пайхаммар ﷺ ёлгъа узатгъанланы лап биринчилени арасында Усман ва ону къатыны болгъан.
Амма олар ят ерде узакъ къалмагъа болмай, неге десе Пайхаммарны ﷺ сагъынагъанлыкъ ва ол саялы юреги авруйгъанлыкъ оланы ватанына, Маккагъа тез къайтарта. Мадинагъа гёчмеге деген буйрукъ гелмей туруп, булар мундан тербенмей къала.
Зу н-Нурайни – Эки нюрню еси
Бадрдагъы къазаватдан къайры Усман Пайхаммар ﷺ булан бирче оьзге бары да урушларда ортакъчылыкъ этген. Ол Бадрдагъы къазаватда ортакъчылыкъ этмегенини себеби – Пайхаммар ﷺ Усмангъа авруп авур гьалдагъы Рукъийягъа бакъма къойгъанлыкъ болгъан. Пайхаммар ﷺ бу урушдан къайтгъанда кёп сюеген къызын дагъы гёрмеге болмай, неге тюгюл, ол гери къайтгъанча Рукъийя герти дюньягъа гёче.
Бек къыйналагъан Усмангъа бары да халкъ теренден къайгъырыша. Давда тюшген малдан Пайхаммар ﷺ Бадр къазаватда ортакъчылыкъ этген оьзгелеге йимик Усмангъа да пай чыгъартдырта.
Шондан сонг Пайхаммар ﷺ Усмангъа экинчи къызын – Умму Кулсумну да эрге бермеге токъташа. Расулуллагьны ﷺ бу гьукмусу Усманны янгыдан насипли эте. Адамлар буса, огъар Зу н-Нурайни деген ат бере (демек, Эки нюрню еси). Пайхаммарлыкъны тарихинде ондан къайры, дагъы бирев де Расулуллагьны ﷺ эки керен гиевю болмагъан.
Дазусуз чомартлыкъ ва бусурманлагъа языкъсыныв
Усман бары да якъдан бусурманлар учун ажайып уьлгю болгъан. Адамлар не къыйынлыкъгъа, не авур ишге урунса, олагъа шоссагьат кёмек этегенлени, юрек дертни басылтагъанланы арасында Усман лап биринчилерден болгъан.
Пайхаммар ﷺ румлагъа къаршы чыкъмагъа чакъыргъанда, Табук деген къазаватгъа гьазирлик башлангъанда, Усман дазусуз чомартлыкъ гёрсетип, бусурманлагъа харж якъдан ажайып кёмек этген.
Шо йыл бек къургъакъ болгъан ва асгьабаланы кёплерини походгъа гьазирленмек учун имканлыгъы болмагъан. Транспорту, ашамлыкъ сурсаты ёкъ саялы, хыйлылар походда ортакъчылыкъ этмеге болмай къалгъан. Шо заман Пайхаммар ﷺ межитни минбарына гётерилип, Есибизге макътав да этип, асгерчилеге тарыкъ-герегин алмакъ учун, мадарлылардан кёмек тилеген. Бу чакъырывну эшитгендокъ, Усман атылып туруп: «Гьей Расулуллагь ﷺ, асгерчилеге гьар тарыкъ-герек булан, мен юз тюе бермеге гьазирмен», – деген. Пайхаммар ﷺ минбарны бир канзисине эниш тюшюп, кёмек этмеге янгыдан чакъырыв эте. Бу гезик де Усман туруп, бирдагъы юз асгерчини тарыкъ-герек булан таъмин этежек ва юз тюе бережек бола. Пайхаммар ﷺ дагъы да бир канзиге тюшюп, уьчюнчю керен де чакъырывун айта. Усман бу гезик де ягъада къалмай, бирдагъы юз асгерчиге тарыкъ-герегин, юз тюе бережегин билдире.
Шондан сонг Пайхаммар ﷺ Усманны сёзлерине рази экенин гёрсете ва минбардан тюшюп, жыйылгъанлагъа багъып: «Шу гюнден тутуп бир инсан да Усмангъа зарал этмес», – деп эки керен такрарлап айтгъан.
(Давамы гелеген номерде)
