Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Сабит ибн Кайс аль-Ансари
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Сабит ибн Кайс аль-Ансари
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Оьлген сонг этилген васият
Сабит ибн Кайс аль-Ансари оьзюню аль-Хазрадж деген къавумунда уллуларындан болгъан, олай да, Ясрибни абурлу адамы санала гелген.
Ондан къайры, ол терен гьакъыллы, гьар тюрлю къыйын гьаллардан ёл тапма бажарагъан ва дилбар пагьмусу булангъы адам болгъан. Сабит къайсы эришивлюкню де ута, адамлагъа сёйлейгенде буса, толу кюйде агьамият тарта болгъан.
Мадинада Мусъаб ибн Умайр дейген насигьатчы улан арагъа чыкъгъандокъ, Сабит лап биринчилерден болуп, Пайхаммаргъа ﷺ ва Есибиз Аллагьгъа ﷻ инангъанлардан болгъан. Яратгъаныбыз ону юрегин гьакъ динни къабул этмекге ачгъан, уллу даража берип, Пайхаммарны ﷺ байрагъыны тюбюнде жыйылгъанлардан этген.
Сабитни Пайхаммар ﷺ булан биринчи ёлугъуву
Расулуллагь ﷺ Маккадан гёчюп Мадинагъа гелгенде, Сабит ибн Кайс оьз къавумуну лап абурлу ва уллу адамларыны башында туруп, ону бек исси къаршылады. Пайхаммарны ﷺ ва ону ёлдашы Абу Бакрны Сабит бек аявлу къонакъланы къабул этеген кюйде къаршылады. Ол Пайхаммаргъа ﷺ юрекден гелеген сёз булан салам берди. Инг алдын, ниъматлары саялы шюкюрлюк булан Аллагьгъа ﷻ макътав этди, сонг да Пайхаммаргъа ﷺ салават салды.
Оьзюню сёзюн Сабит булай битдирди:
– Гьей Расулуллагь ﷺ, оьзюбюзню, яшларыбызны, аналарыбызны ва къатынларыбызны неден сакълай бусакъ, шондан сени де сакълажакъгъа биз сагъа сёз беребиз. Шо саялы не гёрербиз?
– Женнет гёрежексиз, – деп Пайхаммар ﷺ жавап берди.
«Женнет» деген сёз къулакъларына етишгендокъ, оланы бетлери сююнчден нюрге тола ва олар шат кюйде:
– Гьей Расулуллагь ﷺ, биз разибиз! Биз разибиз, гьей Расулуллагь ﷺ! – деп къычыра.
Шо гюнден тутуп Пайхаммар ﷺ Сабит ибн Кайсны оьзюню оратору этип белгилей, Гьассан ибн Сабит оьзюню шаири болгъандай.
Сабит ибн Кайсны ювашлыгъы ва Аллагьдан ﷻ къоркъуву
Сабит ибн Кайс иманы къатты, Аллагьдан ﷻ къоркъагъан сыйлы адам болгъан. Ол Яратгъаныбыздан къоркъуп, къартыллайгъан даражадагъы ва Есибизни ачувун чыгъартардай гери урулагъан бары да затдан бек сакъланагъан муъмин болгъан.
Бир гезик Пайхаммар ﷺ Сабитни ажайып къоркъуп къартыллайгъан, дертге батгъан ва гёнгю бузулгъан гьалда гёре. Ол огъар:
– Гьей Абу Мугьаммат, не болгъан сагъа? – деп сорай.
– Гьей Расулуллагь ﷺ, жаныма балагь гелген деп къоркъаман, – деп, Сабит жавап бере.
– Неге олай ойлашасан? – деп Пайхаммар ﷺ сорай.
Сабит огъар:
– Этилмеген ишлер саялы сююнмеге Есибиз бизге гери ургъан, мен буса, оьзюмню макътайгъанда сююнегенимни гьис этемен. Яратгъаныбыз оьктемликни ва хохабазлыкъны гери ургъан, мен буса, шо хасиятланы оьзюмде гёремен, – деп англата.
Гёнгюн ала туруп, Пайхаммар ﷺ огъар:
– Гьей Сабит! Макътавгъа лайыкълы яшав юрютмеге яда дав майданда жанынгны игит кюйде къурбан этип, женнет агьлю болма сюймеймисен? – деп сорав бере.
Бу шат хабарны эшитгенде Сабит иржайып йибере ва:
– Гьей Расулуллагь ﷺ, дюр, озокъда! Шексиз кюйде мен сюемен шону, – деп къычырып йибере.
Пайхаммар ﷺ огъар:
– Шолай буса, къысматынга гёре сагъа шолай болажакъ! – деп билдире.
Сабит Пайхаммарны ﷺ жыйынларына бармайгъан бола
Есибиз тёбендеги шу аятны йиберген сонг: «Гьей иманы барлар, Пайхаммарны ﷺ тавушундан бек аваз этмегиз ва бир-биригиз булан сёйлейгенде йимик ону булан сёйлейгенде тавуш этип сёйлемегиз, дагъы ёгъесе ишлеригиз пучуна гетежек ва сиз (шо гьакъда) билмей къалажакъсыз» («Аль-Худжурат» деген сура, 2-нчи аят), Сабит ибн Кайс Пайхаммарны ﷺ нечакъы бек сюйсе де, юреги авагъанына да къарамайлы, ону жыйынларына бармайгъан бола. Аслу гьалда ол уьюнде туруп, янгыз жамият намаз учун къыргъа чыгъа болгъан.
Сабит ибн Кайс жыйынлагъа гелмейгенин билгенде, Пайхаммар ﷺ:
– Ким барып Сабитни гёрер ва огъар не болгъанны магъа хабарлар? – деп сорав бере.
Ансарланы бириси алгъа чыгъып:
– Гьей Расулуллагь ﷺ, мен барып билермен, – деп жаваплана.
Сабитни янына гелген Пайхаммарны ﷺ адамы, ону бек пашман гьалда, башын ийип олтургъанын гёре. Ол огъар:
– Гьей Абу Мугьаммат, не болгъан сагъа? – деп сорай.
– Балагь къопгъан магъа, – деп Сабит жаваплана.
– Не иш бар? – деп ансар сорай.
Сабит:
– Сен билесен чи, мени тавушум гючлю ва бир-бирде Расулуллагьны ﷺ тавушундан да авазлы чыгъа. Сонг буса, сен де билеген Къуръан аят йибериле. Шондан англашылагъан кюйде, мени бары да ишим пучуна гетежек ва мен жагьаннем агьлю болажакъман…
Пайхаммарны ﷺ янына къайтып гелгенде, ол ансар гёрген ва эшитген бары да затны айта огъар. Пайхаммар ﷺ:
– Сабитни янына бар ва огъар: «Сен жагьаннем агьлю болмажакъсан, неге тюгюл сагъа женнетде болма деп гёрсетилген», – деп етишдир, – деп ону йибере.
Бу янгылыкъгъа Сабит оьтесиз бек сююне, ол оьмюр бою бу шат хабарны эшитмеге гьасирет болгъан.
Къоччакълыкъ ва инамлыкъ
Сабит ибн Кайс, Бадр деген къазаватдан къайры, Пайхаммар ﷺ юрютген бары да урушларда ортакъчылыкъ этген. Урушну вакътисинде ол даим дав майданны лап къызгъын еринде ябуша болгъан. Сабит, оьзюне Пайхаммар ﷺ билдирген кюйге гёре, дав эте туруп, игит кюйде жанын къурбан этмеге гьасирет. Амма дав майданда нече керен ажжалгъа ювукъ болса да, ол мурадына етишмей къала болгъан…
Бу гьал, Абу Бакр халипалыкъ этеген заманында динге арт бергенлер булан дав башлангъанча, лап шо замангъа узатыла. О заман бусурманлар ялгъан пайхаммар Мусайлимагъа къаршы тура.
Шо вакътиде Сабит ибн Кайс ансарланы асгер башын тутгъан болгъан. Абу Хузайфаны айтылгъан уланы Салим буса, мугьажирлени асгер башын тута. Халид бин Валид буса, умуми асгерни башчысы болгъан, оланы арасына ансарлар, мугьажилер ва бедуинлер гире болгъан.
Мусайлима ва ону артына тюшгенлер булан юрюлеген оьжетли давланы барышында уьстюнлюк ялгъан пайхаммаргъа ювукъ бола. Динге арт бергенлер гьатта асгербашчы Халид бин Валидни чатырына етишип, Умм Тамим дейген ону къатынын оьлтюрме къарагъан. Авмас учун байлангъан йиплерин гесип, душманлар о чатырны пара-пара эте.
Шо гюн бусурманланы бийлеген осаллыкъны ва гьалекликни гьис этгенде, Сабит ибн Кайсны юреги дертден ва пашманлыкъдан тола. Бир-бири булан эришмеге ва айыплар этмеге башлагъан оьз якълыларын гёргенде, ону жанын къайгъы бийлей.
Къутургъан арсландай ол душмангъа чабып йибере. Яндавурунда къурдашлары аль-Бара ибн Малик, Зайд ибн аль-Хаттаб (Умар ибн аль-Хаттабны иниси), Абу Хузайфаны «уланы» Салим ва хыйлы оьзгелер булан олар гьужум этип йибере.
Сабит къагьруманлыкъны ажайып гьюнерин гёрсете, бусурманланы юреклерин къатдырта ва беклешдире, бутпереслени ичин буса, къоркъувдан толтура.
Ол дав майданны бир башындан башгъа башына чыгъа, къолуна тюрлю-тюрлю савут тутуп, яралардан толгъан къаркъарасы чёкмей туруп, оьжетли кюйде ябуша. Ону бети насипден тола, неге десе Пайхаммар ﷺ алданокъ билдирген Есибизни пурманы яшавгъа чыгъа.
Сабитни олген сонг этилген васияты
Урушну вакътисинде Сабит бек багьалы гюбе (кольчуга) гие болгъан. Оьтюп барагъан бир асгерчи шо гюбени Сабитни сюегинден чечип оьзюне ала.
Оьлюп артындагъы гечесинде Сабит бир дин къардашыны тюшюнде гёрюне ва огъар: «Мен Сабит ибн Кайсман. Таныдынгмы сен мени?» – деп сорай. «Таныдым», – дей ол да. Сабит: «Мени сагъа тилевюм бар. Сонг хабарлажакъ болгъанда бир затны да къутгъармай айтарсан. Тюнегюн мени оьлтюрген сонг, сюегимни къырыйындан бир бизин асгерчибиз оьтюп гетди. Ону келпети-сыпаты шулай да, шулай да эди. Ол гюбемни чечип алып, оьзюню чатырына элтип салды, шо чатыр пелен ерде. Онда ол шону къазан тюпге салды, уьстюне буса тюени ерин (седло) салды. Халид ибн Валидни янына барып, адамларын йиберип, шо гюбе пелен ерден ари-бери ёкъ болгъанча, алып жыйсын деп айт.
Гьали буса, мени башгъа буйругъум да болур. Шондан да бир затны да унутмагъайсан. Халидге айт: Мадинагъа гелгенде Сабит борчлу къалгъанын Абу Бакргъа англатсын. Сабитни эки къулу буса, къулчулукъда къалып тура. Ол мени борчларымны тёлесин ва шо эки де къулну азат этсин деп айт», – деген.
Эртен уянгъанда шо адам Халид бин Валидни янына барып, тюшюнде гёргенин билдире.
Халид Сабитни гюбесини артындан йибере ва белгиленген ерде шону таба.
Халид Мадинагъа къайтгъанда, Сабит ибн Кайс булан болгъан бары да ишни, Абу Бакргъа хабарлай ва васиятын етишдире. Васият шосагьат яшавгъа чыгъа.
(Давамы гелеген номерде)
