Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Мадина шагьарлыланы Пайхаммар ﷺ булангъы ёлугъуву къурдашлыкъны, гелишликни ва сююв гьислерден толуп оьтдю. Иманы барлар – гьар тюрлю даражалы адамлар – бир-бирине инанывну, къоччакълыкъны гёрсетди ва гьакъ ёлда жанын къурбан этме де рази болду.
Ясрибли муъмин маккалы дин къардашына языгъы чыгъа, бары да гючюн салып, ону якълама гьазир ва ону душманына ачувлана, оьжетли янаша. Бу гьислер бир мюгьлетде тувмагъан, неге десе оланы себеби – Аллагьгъа ﷻ, Ону Пайхаммарына ﷺ ва Ону Китабына инаныв болгъан. Шолай къатты иман не уллу гючге де, адисизликге де къаршы турма, ажайып гьюнер гёрсетме бола.
Шайтан сёйлешивню гьакъында хабар яя
Сёйлешивге гелген сонг, адамлар тозулма турагъанда, шо гьакъда бир шайтан билип къоя. Амма жыйылгъанланы уьстюне хапарсыздан гелип болардай, къурайшитлеге ол шо гьакъда яшыртгъын кюйде билдирмеге болмай къала. Шолай этмеге бажарылмагъанда, шо шайтан тёбечикге де гётерилип, тавушу бар чакъы: «Гьей уьйлерде яшайгъанлар, Мугьамматгъа ﷺ ва ону янындагъы динге арт бергенлеге къаршы чыгъыгъыз, олар чы сизге дав этмеге гьазирлене!» – деп кычыра. Пайхаммар ﷺ шо чакъырывну эшитгенде: «Бу – Акабада турагъан Азаб (шайтаны аты). Гьей Аллагьны ﷻ душманы, мен этермен сагъа этерни!» – деп айтып, адамлагъа тозулма буюра.
Къурайшитлер Мадина шагьарны уллуларына разисизлик билдире
Бу хабар къурайшитлени къулакъларына етишгенде олар гьалек бола, къарсалавлу гьалгъа тюше. Бу сёйлешивню натижалары оьзлеге ва оьз байлыгъына не гелтирмеге боларны олар бек яхшы англай. Артындагъы гюн маккалы вакиллер, Ясрибни адамлары ерлешген чатырлагъа барып, Пайхаммар ﷺ булан байлангъан сёйлешивге оьзлени къатты разисизлигин билдирмеге сюйдю. Къурайшитлер: «Гьей хазраджитлер, бизге етишген кюйде, арабыздан ону чыгъарып алмакъ учун, сиз шо адамны янына да барып, бизге къаршы дав этежекге огъар ант этдигиз! Амма, гьакъ кюйде, ант этебиз, арапланы арасында дав этме сюймеслени арасында сизден артыгъы ёкъ!» – деп билдире.
Бутперес-хазраджитлер гечени ортасында бек яшыртгъын кюйде этилген шо сёйлешивню гьакъында бир зат да билмей болгъан ва шо саялы: «Олай болмагъан, биз шо гьакъда билегенибиз ёкъ!» – деп ант этмеге башлай.
Бусурманлар буса, бир-бирине къарап, иннемей тура, болгъан яда болмагъан деп де къошмай. Натижада, къурайшитлени уллулары, бутпереслени сёзюне толу инангъандай гери къайта.
Къурайшитлер билдирив герти экенин биле ва ант этгенлени гьызарлама башлай
Маккалыланы уллулары оьзлеге гелген билдирив ялгъан экенге бютюнлей инанса да, болгъан ишни ахтарывун токътатмай ва гьакъыкъатны токъташдырмагъа къаст этип, артда да, сёйлешив, гертиден де, болгъанын биле. Бу иш гьаж къылма гелгенлер Мадинадан гери къайтмакъ учун, ёлгъа чыкъгъан сонг болду. Шо заман къурайшитлер атларына да минип, оланы артындан чаба, тек олар янгыз Саад бин Убадны ва аль-Мунзир бин Амрны гёре ва гьызарлап башлай. Аль-Мунзир нечик де къутулма бола, Саад буса тутула. Йиплер булан къолларын бойнуна байлап, олар ону токъалай ва чачындын сюйреп тап Маккагъа ерли элте. Шагьаргъа гелгенде ону аль-Мутим бин Адий ва аль-Харис бин Харб къутгъаралар, неге десе ол буланы кериванларын Мадинадан оьтегенде къоруп сакълай болгъан.
Саадны тас этгенин билгенде, ансарлар ону артындан бармагъа токъташа, тек ол оьзю Мадинагъа эсен-аман къайтып геле.
Маккадан Мадинагъа биринчи гёчгенлер
Мадинагъа гёчегенде Пайхаммарны ﷺ асгьабалары оьзлени бары да къыйматлы затларындан къуру къалмагъа рази – уьюн, ватанын, мал-матагьын къоюп гетелер. Ёлда оьлтюрмеге яда тонама болагъанын англай туруп, олар белгисиз яшавгъа бюдюремей абат ала. Къайгъысы-дерти нечик битежегин олар билмей болгъан. Бутпереслер буса, ёлгъа чыкъма къоймай, олагъа пуршав этмеге башлай, неге тюгюл сонгунда оьзлеге зарал болажагъын биле.
Акабада болгъан ёлугъувдан бир йыл алда Абу Салам къатыны ва уланы булан янгы ерге биринчи гёче. Гёчмеге токъташгъанда, къайынлары огъар: «Сен сюйген затны этмеге ихтиярлысан, неге тюгюл биз сагъа буюрмагъа болмайбыз, тек бизин къардашыбызны гьакъында не айтарсан? Белгисиз якълагъа ону алып гетмеге биз сагъа негер изну берме герекбиз?» – деп тута. Шолай деп айтып, къатыны Умм Саламаны олар чыгъарып ала. Бу иш Абу Саламаны къардашларыны бек ачувун чыгъарта. Олар: «Эгер сиз тиштайпагъызны яныгъызгъа къайтарып алгъан бусагъыз, биз де авлетибизни ону булан къоймасбыз!» – деп билдире. Олар да, булар да яшны оьзюне тарта туруп, уланны билеген чыгъарта, тек Абу Саламны къардашлары ону авлетин оьзлерде къоймагъа бажара. Бу ишлерден сонг, Абу Салам Мадинагъа янгыз гёчюп гете. Къатыны Умм Салама буса, эринден де, баласындан да айрылып, Макканы къырыйларындагъы бир къакъада (ущелье) бир йылны узагъында сав гюн йылай туруп йибере болгъан. Артда да бир къардашы огъар языгъы чыгъып, ювукъ адамларына: «Шу талайсызны йиберсегиз не болур? Сиз чи ону эринден ва яшындан айырдыгъыз!» – деп таклиф эте. Олар да рази болуп: «Сюе бусанг, эрингни янына бар», – деп йибере. Ихтияр берилгенде, эрини къардашларындан уланын да алып, ол Мадинагъа чыгъып гете. 500 мезгилге ювукъ ёлну олар янгыз оьтме тарыкъ бола. Амма ан-Танъим деген ерде (Макка бойда) огъар Усман бин Талгьа ёлугъа. Тувулгъан гьалны англагъанда, ол буланы Мадинагъа ерли етишдирмекни бойнуна ала. Куба деген юртну къырыйларын гёргенде (гьали Мадина шагьарны ичи) ол: «Сени эринг шу юртда, Есибизни рагьмулугъу булан сен де гир шогъар», – деп айтып, Маккагъа гери къайта.
Гёчмеге сюйген Сухайбгъа имансызлар: «Сен бизге гелегенде абурсуз ва ялангъач адам эдинг. Мунда байыкъдынг ва гьалынг оьрге гетди. Энни буса байлыгъынгны да алып гетме сюемисен?» – деп сорай. Олагъа Сухайб : «Бар-барлыгъымны сизге къойсам, гетме къоямысыз?» – деп сорав бере. Къурайшитлер шогъар рази бола. О заман ол: «Буса мен сизге бары да затымны къояман», – дей. Шо гьакъда Пайхаммар ﷺ эшитгенде: «Сухайб утдурмады, Сухайб утду», – деген.
Мадинагъа гёчмек учун, Умар бин аль-Хаттаб , Айяш бин Абу Рабиа ва Хишам бин аль-Аси бин Ваиль бир чет ерде ёлукъмагъа сёйлеше. Амма сёйлешинген ерге Умар да, Айяш да геле, Хишамны буса, маккалылар тута. Умар ва Айяш Кубада токътагъан сонг, о ерге Абу Жагьл ва аль-Харис гелип, оьзлеге къардаш болагъан Айяш булан ёлукъмагъа сюе. Олар булай дей огъар: «Гьакъ кюйде, сени гёрмей туруп, ананг башын тарамажакъгъа ва гюнешден яшынмажакъгъа сёз берген». Айяшны анасына языгъы чыгъа. Умар огъар: «Гьей Айяш , Есибиз булан ант этемен, къавумдашларынг дининге сен арт бергенни сюе, сакъ бол шолардан! Анангны башын бит басса, ол башын тарама башлажакъ, Маккадагъы къызгъын гючленсе ол гюн тиймейген ерге яшынажакъгъа ант этемен!» – деп ону сакълыкъгъа чакъыра. Буса да Айяш агъалары булан барып, анасын айтгъан сёзюнден къайтармагъа токъташа. Ону токъташгъанлыгъын гёрюп, Умар огъар: «Эгер баражакъ болгъан сонг, оьзюнг булан шу мени жынслы тюемни ал ва шондан тюшме. Эгер къардашларынг шеклик тувдурса, шо сагъа къачмагъа кёмек этежек», – дей. Айяш шолай эте ва агъалары булан бир гесек ёл оьтген сонг, Абу Жагль огъар: «Гьей агъамны уланы, мени тюем аста бара, сени артынгда, сени тюенгде магъа да минме ярамасмы?» – дей. Айяш рази бола ва тюесин тизлеринден чёкдюре. Ёлгъа чыкъгъан ону ёлдашлары да оьз тюелерин тизлеринден чёкдюрте, сайки Абу Жагьль ону тюесине минмек мурат булан. Амма ерге аягъын басгъандокъ олар Айяшны усьтюне атылып, чырмап байлай. Сонг байлангъан Айяшны олар Маккагъа гелтире ва халкъ арада булай деп билдире: «Гьей Макканы адамлары, сизин арагъыздагъы гьакъылсызлар булан, биз бизин гьакъылсызгъа этгенни этигиз!»
(Давамы гелеген номерде)
