Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Ясир бин Амир аль-Кинанийю
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Ясир бин Амир аль-Кинанийю
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Ясирни агьлюсю: Ясир, Сумайя ва Аммар
«Сабур болугъуз, гьей Ясирны агьлюсю… Гьакъ кюйде сизге женнет берилежек болгъан» (Мугьаммат Пайхаммар ﷺ)
Бир гезик Йеменден Маккагъа кериван геле. Ясир бин Амир аль-Кинанийю биринчилей Каабаны янына етишгенде, ажайып болгъанлыгъындан гёзьяш тёге.
Кериванны оьзге ортакъчылары сатыв-алыв учун гелген буса, Ясирни башгъа муратлары да болгъан. Ол ва ону агъа-инилери – аль-Харис ва Малик Маккагъа гелип, хыйлы йыллар алда тас болгъан агъасын излеме сюе. Къардашын излей туруп, агъа-инилер кёп ерлерде болуп, кёбюсю халкъланы айланып чыкъгъан.
Маккада къалмагъа сюйген
Агъа-инилер къардашын Маккада да тапмагъанда, аль-Харис ва Малик ватанына, оьсген ерине къайтмагъа токъташа. Маккагъа юреги авгъан Ясир буса, мунда даимге къалмагъа сюе. Гьатта мунда огъар кёмек этмеге, янын тутмагъа бир къардашы да, танышы да ёкъ экенге де къарамайлы. Ону йимик адамлар парахат яшамакъ учун, шолай гезиклерде ерли бир къавумну уллусуна гелип, огъар амин болажагъына ант этмек къала болгъан. Ясир де шолай эте. Ол маккалы Абу Хузайфа бин аль-Мугират аль-Махзумийю дейген мадарлы адамны янына гелип, огъар амин болажагъына ант эте.
Абу Хузайфа ону асил хасиятларын гёрюп, янгы адамын ушатгъанын белгилемек учун, огъар Сумайя бинт Хибат дейген къаравашын эрге де бере.
Насипли агьлюде узакъ къалмай Аммар дейген улан тува. Бу насипге бирдагъысы къошула – яш тувгъан сонг, Хузайфа къаравашы Сумайяны къулчулукъдан азат этип, эркинлик бере. Булар еси бергенге разилик билдирип, хыйлы йыллар бир-биринден сююнюп яшай. Аммар оьсе, торая, атасы йимик, асил къылыкълы ва итти гьакъыллы бола.
Есибизни нюрю ачыкъ бола
Бир-нече йылдан сонг, Маккада Есибизни нюрю яйылма башлай. Бары да ерде бир Яратгъаныбызгъа, яхшылыкъгъа ва адилликге чакъырагъан Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ гьакъында айтылагъан бола. Аммар бу чакъырывну гьакъында адамлардан эшите ва шолайлыкъ ону юрегин, гьакъылын, жанын тамаша кюйде ача. Бара-бара ол бу билимге гьасирет бола ва оьз-оьзюне: «Адаршай сагъа, гьей Аммар, билим булакъдан тоймагъа сагъа не зат четим эте? Айрокъда билимни булагъы янынгда болгъан сонг. Абдуллагьны уланы Мугьамматгъа ﷺ алгъаса, ону асгьабаларыны арасына къошул. Шолай этсенг, сагъа гьакъыкъат ачыкъ болажакъ», – дей.
Аммар узакъ къалмай аль-Аркамны уьюнде Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ алдында эретура ва огъар аминлигини къолун узата. Шолайлыкъ булан Яратгъаныбызны гьакъ динине ва ахыры-алды ёкъ билимине чомула.
Агьлюсюне даъват булан къайтыву
Аммар уьюне алгъасай, насибини гьакъында ата-анасына айта. Анасы Сумайяны янына гелип, Ислам динге чакъыра ва ол шоссагьат рази бола. Сонг атасыны янына гелип, огъар бусурман болгъанын билдире ва Ислам динге ону да чакъыра. Атасы да, къаршы бир сёз айтмай, Ислам динни къабул эте. Бусурманлыкъны савлай агьлюсю булан къабул этген бу лап биринчи агьлюлерден болгъан. Оланы варислери динни нюрюн сакълап, къатты юрютегени булан гьалиге ерли белгили.
Биринчи сынавлар
Биразлардан болгъан ишни гьакъында булагъа агъалыкъ этеген Бану Махзум къавумну адамлары биле. Шо къавумну бары да адамлары ачувлана, къазаплана ва Ясирни не этип де Мугьамматдан ﷺ айыражагъын билдире. Оьзлер айтгъанын этмесе, бу агьлюню бек къыйнап, олагъа уллу балагьлар гелтирежек булан къоркъута.
Олар ата-ананы да, уланны да тутуп, Макканы майданына гелтире, уьстюне авур гюбелер (кольчуга) гийдире ва сув бермей гюнню ялынында эретургъуздура, заманда бир тёбелей. Агьлю сав гюн биширеген гюнешни тюбюнде тура. Оланы къаркъарасы яралана, шише, тамагъы къуруй, агь урма чакъы тавушу да чыкъмай. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ оланы янында оьте, зулмучуланы токътатмагъа, артына тюшгенлеге кёмек этмеге имканлыгъы болмай. Къайгъыра туруп, Пайхаммар ﷺ: «Сабур болугъуз, гьей Ясирны агьлюсю… Гьакъ кюйде сизге женнет берилежек болгъан». Бу сёзлени эшитгенде, къыйналып турагъанлар иржая, гёзлери сююнчден тола.
Ислам динни биринчи шагьитлери
Бу гьалында оланы гечеге къоюп, зулмучулар эртенине къайтып, къыйнайгъанларын узатма сюе. Эртен бутпереслер майдангъа гелип, Мугьаммат Пайхаммаргъа ﷺ арт бермесе, тутулгъан адамланы акъубасын артдырма хыял эте.
Амма олар динге арт бермежегин гёргенде, Абу Жагьл Сумайяны янына гелип, огъар нас сёзлер айтма башлай. Ол буса огъар багъып бурулуп да къарамай. Шо заман бу нажжас сюнгюсюн уруп, учу къатынгишини къаркъарасыны ари янындан чыгъа. Шолайлыкъ булан, Сумайя Исламны ёлунда жанын къурбан этген биринчи шагьит бола. Шагьадатны сёзлерин айта туруп, Ясир де азапдан къыйналып, жанын бере.
Аммарны гьалы дагъы да къыйын болгъан, неге десе гёз алдында лап ювукъ адамларын оьлтюре. Ону къайпанмайгъанын гёрюп, бутпереслер акъубаны бирден-бир гючлендире, динин къойдурма къарай. Гюнлени бирисинде ону янына Пайхаммар ﷺ гелип, бек языгъы чыгъып:
– Гьей Аммар, нечиксен? – деп сорай.
Пайхаммарны ﷺ тавушун эшитгенде Аммар йылап йибере ва гьаран-гьаран башын гётерип:
– Яманман. Авуртагъаны къаркъарамны бийлеген, – деп жавап бере.
– Не этди олар сагъа? – деп Пайхаммар ﷺ сорай.
Аммар хабарлама башлай:
– Олар мени шонча да къыйнады, авуртагъанындан гьатта тав да ярылар эди. Олар къаркъарамны от булан гюйдюрдю. Олар къыйнай туруп, сагъа арт бермекни ва ташсуратларын макътагъанны талап эте эди. Чыдап болмай мен олар айтагъанын этдим.
Пайхаммар ﷺ огъар:
– Юрегингни нечик гёресен? – деп сорав бере.
– Гьей Расулуллагь ﷺ, юрегимни иман ва къаттылыкъ булан гёремен, – деп Аммар жавап бере.
Пайхаммар ﷺ огъар:
– Сенде гюнагь ёкъ. Эгер олар сени янгыдан къыйнама башласа, олар сюегенни айт, – дей.
Аллагьгъа ﷻ арт берген сонг, Аммаргъа гьюрмет этип, Есибиз огъар багъышлап Къуръан аят йибере (маънасы): «Ким нечик имангъа гелгенлер, – гюч булан гелтирилгенлерден къайры, шону булан бирче юреклеринде къатты иман сакъланып...» («Ан-Нахль» деген сура, 107-нчи аят).
Мадинагъа гёчюв
Пайхаммар ﷺ асгьабалагъа Мадинагъа гёчмеге ихтияр бергенде, Аммар ёлгъа чыкъгъанланы лап биринчилеринден болгъан. Асгьабалар Куба деген ерге етишгенде, ёлгъа чыкъгъанлагъа Аммар шо ерде межит къурмагъа буюра ва бары да асгьабалар шогъар рази бола. Аммар кюрчюсюн салгъан межит Исламны тарихинде лап биринчи межит болгъан.
Пайхаммар ﷺ мугьажирлеге (Маккадан гёчгерлер) къошулгъанда, Аммар сююнгенликни дазусу болмагъан. Оьзгелер йимик, Расулуллагь ﷺ да межит къурувда ортакъчлыкъ эте, аркъасы булан керпичлер ташый.
Межит къурувда Аммар оьзгелерден эсе артыкъ гьаракат этип айлангъан. Шо саялы ону гьакъында халкъ арада «Исламны тарихинде лап биринчи межит къургъан адам» деп айтылагъан бола.
Аммар Пайхаммар ﷺ булан бирче Бадр деген къазаватда ортакъчылыкъ этген болгъан. Олай да ол оьзге къазаватлар да ябушуп къоччакълыкъ ва асгер бажарывлугъун гёрсетген.
Пайхаммар ﷺ герти дюньягъа гёчгенде, Аммар бусурманланы халипалары Абу Бакр, Умар ва Усман булан бирче болгъан, олагъа кёмек этген.
Аммар бин Ясирни оьлювю
«Аммарны адилсиз адамлар оьлтюрежек» деген Пайхаммарны ﷺ шу сёзлерине гёре, ол асгьабаланы арасында белгили бола, неге десе гьакъыкъатны биле болгъан.
Усманны оьлтюргенде, бусурманланы арасында дав башлангъанда, Аммар герти халипа ол болма герек, деп Али ибн Абу Талибны янын тута. Сиффин деген ерде бусурманланы арасында болгъан урушда Аммарны оьлтюре. Гьижраны 37-нчи йылында болгъан шо давда оьлгенлени арасында Аммар лап уллусу болгъан. Шо вакътиде огъар 90 йылдан артыкъ болгъан. Ону оьлтюрмеклиги булан дав токътала.
Аммар ибн Ясирни ким оьлтюргенликге байлавлу алимлени арасында бир пикру ёкъ. Биревлер гьисап этеген кюйде, ону Абу аль-Гьадия аль-Мазани оьлтюрген. Башгъалар айтагъан кюйде, ону аль-Жахни яралагъан, Аммар йыгъылгъанда буса, башгъа адам огъар атылып, башын гесген. Гери къайтагъанда олар эрише ва гьариси: «Ону мен оьлтюрдюм», – дей. Амр ибн Ас шолайлыкъны гёрюп: «Аллагь ﷻ булан ант этемен, булар жагьаннемге ким тюшежекге эрише. Шу гюнден 20 йыл алда оьлген болгъай эдим», – деген.
(Давамы гелеген номерде)
