Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Абу Суфьян ибн аль-Харис
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Абу Суфьян ибн аль-Харис
Абу Суфьян Пайхаммарны ﷺ зукъариси ва тенглиси болгъан, олар экиси де бир вакътиде тувгъан ва бир агьлюде оьсген. Ондан къайры, Абу Суфьян Пайхаммарны ﷺ эмчек къардашы да болгъан, гиччи заманында оланы экисин де Саад къавумлу Гьалимат ичирген.
Расулуллагьгъа ﷺ пайхаммарлыкъ берилгенче Абу Суфьян ону ювукъ къурдашы да болгъан.
Амма Пайхаммар ﷺ ватандашларына сыйлы элчиликни сёзюн етишдирмеге башлагъанда Абу Суфьянны ичинде гюнчюлюкню ва оьчлюкню ярыгъы янмагъа башлай ва оланы арасындагъы курдашлыкъ сёне, кардашлыкъ да уьзюле. Ол Пайхаммар ﷺ булан ярышгъа чыкъгъандай эришмеге башлай.
Пагьму, гьюнер ва инче саният
Абу Суфьян ибн аль-Харис къурайшитлени арасында белгили ва айтылгъан адамланы бириси ва тизив шиърулар да яза болгъан. Ол оьзюню бары да пагьмусун, гьюнерин ва саниятын Расулуллагьгъа ﷺ ва ону чакъырывуна къаршы эте. Къурайшитлер не зат ойлашса да, Пайхаммаргъа ﷺ ва ону асгьабаларына не яманлыкъ эте буса да, Абу Суфьян даим ортакъчылыкъ этген, ой беривчю ва душманланы оьзеги болгъан.
Ол шиърулар язып, Пайхаммарны ﷺ мысгъыллай ва ону атына нас затлар айта болгъан. Йигирма йылгъа ювукъ вакътини ичинде Абу Суфьян Пайхаммаргъа ﷺ къатты кюйде къаршы тургъан ва огъар байлавлу тюрлю-тюрлю пышдырыкълар этип тургъан.
Бусурманлар Макканы къолгъа алгъанча бир-нече йыл алдын Абу Суфьян гьакъ динге геле. Ол Ислам динни къабул этген кюй Пайхаммарны ﷺ яшавун суратлайгъан хабарларда сакъланып бар.
Абу Суфьян оьзю булай хабарлай: «Ислам дин аякъгъа тургъанда, гючлю болгъанда ва Пайхаммар ﷺ чыгъып Макканы къолгъа алма сюе деген хабар бары да якъларда яйылмагъа башлагъанда, шонча да уллу айлана якъ мени учун тар болду. Оьз-оьзюме: “Къайда барайым? Ёлдашгъа кимни алайым? Энниден сонг ким булан болайым?” – деген соравлар бердим.
Агьлюме ва яшларыма: “Маккадан гетмеге гьазирленигиз, неге тюгюл узакъ къалмай мунда Мугьаммат ﷺ гележек. Ону асгьабаларына тюшсем, мени шексиз кюйде оьлтюрежек”, – дедим.
Олар буса магъа: “Араплар ва оьзге халкълар Мугьамматгъа ﷺ таби болуп, динни къабул этгенни сагъа да англамагъа заман болмагъанмы? Огъар бакъгъан оьчлюкде къаныгъывлукъну къойсанг яхшы тюгюлмю, сен чи ону къурдашы ва кёмекчиси эдинг?” – деп сорады.
Есибизни динин къабул этдирмеге сююп олар магъа насигьат этип турду, артда да Аллагь ﷻ жанымны дин учун ачыкъ этди.
Пайхаммаргъа ﷺ багъып
Мен шоссагьат гётерилип ва оьзюм булан уланым Жафаарны алып, чалт кюйде Макканы да, Мадинаны да арасындагъы аль-Абва деген ерге багъып ат чапдым. Магъа билдирген кюйде, о ерде Мугьаммат ﷺ токътагъан болгъан.
Аль-Абвагъа етишгенде, танымасын ва Пайхаммар ﷺ булан етишгенче ва Ислам динни къабул этдим деп билдиргенче алдын оьлтюрюп къоймас учун мен уьстюмню алышдырдым».
Арты булан Абу Суфьян булай хабарлай: «Муна шолай ерине етишгенде магъа Пайхаммар ﷺ ва ону булан барагъанлар ёлукъду. Ону янына барып алгъа чыкъгъанда ювукъ болдум ва бетимни ачдым. Къараву магъа бакъгъанда ва мени таныгъанда ол шоссагьат бетин ари бурду. Мен дагъы да ону алдына турдум ва Пайхаммар ﷺ бу гезик де бетин бурду. Янгыдан-янгыдан ону алдына тургъан сайын, ол гьар заман бет бура эди.
Мен Ислам динни къабул этгенге Пайхаммар ﷺ сююнежекге шекленмей эдим. Ону булан бирче асгьабалар да сююнежек эди.
Амма Пайхаммар ﷺ менден бетин бурагъанны гёргенде асгьабалар да къашларын тююп, менден бетлерин бура эди.
Шо мюгьлетде мен агъайым аль-Аббасны гёрдюм ва огъар: “Гьей, агъай, мен бусурман болгъангъа Пайхаммар ﷺ сююнежекге шекленмей эдим, неге десе мен ону къардашыман ва къавумумда белгили адамман, тек болгъан ишни сен оьзюнг де гёрдюнг. Магъа йымышакъ болсун ва менден гечсин деп шону булан сёйлесенг ярамаймы”, – деп тиледим. Аль-Аббас магъа: “Ёкъ, Аллагь ﷻ булан ант этемен! Сени гёрюп, ол ачувлангъан кюйню гёрдюм. Сени гьакъынгда мен янгыз бир онгайлы мюгьлет тувгъанда айтмагъа болажакъман”, – деди. Шо заман мен: “Агъайым, нечик шолай ташлап боласан мени?!” – деп юрекден айтдым. Ол магъа: “Шо айтгъанымдан къайры башгъа кюйде сагъа кёмек этмеге болмайман”, – деп гесди. Мен терен къайгъыгъа батдым ва бек пашман болдум.
Пайхаммар ﷺ аль-Жахфа деген ерде токътагъанда, мен ону чатырыны алдында, эшик алда олтурдум, янымда уланым Жафаар да бар эди. Пайхаммар ﷺ мени гёрген сайын гьар заман бетин ари бура эди. Шогъар да къарамайлы, мен ону языкъсынажагъындан ва яхшы янашывундан умут уьзмей эдим.
Булайлыкъ узакъ заман узатылып турду, гьатта бары да затдан гёнгюм чыгъып мен уланымны да алып, гёзлерим къайда къарай буса, шо якълагъа гетип, ачдан ва сувсаплыкъдан оьлюп, ёкъ болмагъа да рази къалып тура эдим.
Бирдагъы гезик чатырындан чыкъгъанда Пайхаммар ﷺ алдан эсе магъа багъып бираз йымышакъ къарады. Амма ол магъа иржайывлу къаражакъгъа гьасирет эдим.
Биразлардан Расулуллагь ﷺ Маккагъа гирди, мен буса ону арты булан иннемей юрюй эдим. Ол межитге гирегенде мен ювукъда бола эдим ва гьар заман ону гёз алдына тюшмеге къарап, йыракъда турмай эдим.
Хунайндагъы дав
Хунайн деген урушгъа бутпересликни юрютеген арап къавумлар Пайхаммаргъа ﷺ къаршы дав этмек учун ажайып уллу асгер жыя ва мекенли кюйде гьазирлене. Оланы умутуна гёре, бу урушдан сонг Ислам динни бузмагъа ва бусурманланы тозмагъа бажарылажакъ.
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ оьз асгьабалары булан бутпереслеге къаршы дав этмеге чыгъа, мен де олагъа къошулдум. Бутпереслени ажайып уллу асгерин гёргенде: “Аллагь ﷻ булан ант этемен, Пайхаммаргъа ﷺ этген бары да яманлыкълардан мен бугюн чайылажакъман”, – дедим.
Къызгъан урушну барышында бутпереслени асгери басгъын этмеге башлай, бусурманлар буса, утдуражакъ деп эсине гелип, артгъа тартыла. Пайхаммар ﷺ буса, къачырыны уьстюнде урушну лап къалын еринде ташлы тав йимик бюдюремей ябуша. Ону къылычы йыртыллай, душмангъа къаршы тура ва оьзюн де, асгьабаларын да арсландай аман сакълай.
Шо заман мен атымдан тюшюп, къылычны къынын (ножны) сындырдым. Янгыз бир Аллагь ﷻ биле шо гюн мен оьлюп, Пайхаммарны ﷺ къутгъармагъа сюеген кюйню.
Агъайым аль-Аббас Пайхаммарны ﷺ къачырыны югенлерин тутуп, ону янында эре тура. Мен буса башгъа якъдан туруп, онг къолумдагъы къылычым булан Расулуллагьны ﷺ сакъламакъ мурат булан ябушдум. Сол къолум булан мен ону оьзенгин (стремя) тута эдим.
Душмангъа оьжетли кюйде дав этегенимни гёрюп, Пайхаммар ﷺ аль-Аббасгъа : “Бу кимдир?” – деп сорай. Агъайым огъар: “Бу сени зукъаринг Суфьян ибн аль-Харис. Гьей, Расулуллагь ﷺ, огъар рагьмулугъунгну билдир хари”, – деп тиледи. Пайхаммар ﷺ: “Мен этгенмен шолай. Аллагь ﷻ буса, магъа этген яманлыкълар саялы гечген ондан”, – деди.
Бу сёзлени эшитгенде юрегим ажайып дымпыллап йиберди ва сююнгенлигимден мен ону оьзенгидеги аягъын оьпдюм. Магъа багъып бурулуп, ол: “Гьей, къардашым мени! Алгъа бар ва дав эт”, – деди.
Бу чакъырыв магъа шонча да уллу таъсир этди, гьатта мен бир затгъа да къарамай, бирден-бир къызгъын кюйде дав этип йибергенде душман артгъа таймагъа борчлу болду. Мени булай гьалда гёрген оьзге асгьабалар да жагьланды ва душмангъа бары да гючюн салып дав этип йиберди. Натижада душман бир чакъырымгъа ювукъ къача туруп, хыйлы адамын тас этди».
Теренден уялыв ва намус азаплаву
Хунайндагъа давдан сонг Абу Суфьян Пайхаммарны ﷺ алдында абурлукъну къазана ва огъар асгьабаланы арасында болмакъны насиби иржая. Амма шогъар да къарамайлы, ол оьмюрюню ичинде бирт де Пайхаммаргъа ﷺ гёзлерин гётермей ва къаравун огъар бакъдырма да болмай, неге десе хыйлы йылны узагъында этген яманлыкълары саялы теренден уяла ва намус азапны гьис эте.
Ол бу пана дюньягъа арт берип, оьзюн бютюнлей Есибиз Аллагьгъа ﷻ багъышлай. Бир гезик Абу Суфьянны межитге гирегенин гёрюп, Пайхаммар ﷺ Айшагъа : «Сен бу адам ким экенни билемисен?» – деп сорагъан болгъан. Айша : «Билмеймен, гьей Расулуллагь ﷺ», – деген.
Пайхаммар ﷺ шо заман булай англата: «Бу мени зукъарим Абу Суфьян ибн аль-Харис. Агьамиятынгны бакъдыр: ол межитге лап биринчи гире ва лап ахырынчы чыгъа ва къаравун аякъгийимлеринден оьрге гётермей».
Пайхаммар ﷺ бу дюньяны къойгъанда Абу Суфьян ибн аль-Харис, анасы баласын тас этгендей, теренден къайгъыра ва хыйлы заман гёзьяш тёге. Ол Расулуллагьгъа ﷺ багъышлап къасыда яза, чебер якъдан бу шиъру оьтесиз оьр даражада ва ону ичи памшанлыкъдан, юрек ачытывдан толгъан.
Абу Суфьян узакъ яшамай, Умар аль-Фарукъну заманында оьле. Ажжалы етише турагъанны англап, ол оьз-оьзюне къабур къаза. Уьч гюн гетип ол герти дюньягъа гёче.
