Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Муаз ибн Жабал
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Муаз ибн Жабал
Лап яхшы муаллимни лап яхшы охувчусу
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
«Мени уьмметимде гьалаллыкъ ва гьарамлыкъ ишлерде Муаз ибн Жабалдан артыкъ англаву булангъы адам ёкъ» (Мугьаммат Пайхаммарﷺ).
Сав Арабстан Ислам динни нюрюнден ярыкъ болгъанда, мадиналы улан Муаз ибн Жабал оьрюм вакътисине абат алгъан. Тенглилерини арасында ол итти гьакъылы, дилбарлыгъы, айтма сюегенин ачыкъ кюйде айтма болагъанлыгъы ва жагьлыгъы булан къалышына болгъан. Шону булан бирче ону тыш гёрюнюшю де исбайы болгъан. Къара гёзлю, бурма чачлы, гёзел юзю булангъы бу улангъа къарап турма сюер йимик шонча да арив болгъан.
Оьрюм чагъында Муаз ибн Жабал Ислам динни маккалы насигьатчы Мусаб ибн Умайрдан къабул этген. Ол 72 адамны арасында Маккагъа барып, Пайхаммар ﷺ булан ёлукъмагъа ва огъар таби болмагъа сюегенлерден болгъан. Шолайлыкъ булан ону аты тарихде сакълангъан.
Маккадан Мадинагъа гери къайтгъанда ол тенглилери булан шоссагьат гюп къуруп, шагьарда яшайгъанланы уьйлеринде яшыртгъын ва ачыкъдан сакъланагъан ташсуратланы бузмагъа башлай. Бусурман жагьиллени бу гьаракатыны натижасында хыйлылар Ислам динни къабул эте, шоланы арасында бек абурлу Амр ибн аль-Жамух дейген адам да болгъан.
Амр ибн аль-Жамух ташсуратларындан айрылгъан кюй
Бану Салам деген къавумну уллуланы ва абурлуланы арасында Амр ибн аль-Жамух да болгъан. Оьзге бай адамлар йимик Амр да терекни багьалы журасындан оьзюне ташсурат эте. Ол шогъар атир ийислер себип, уьстюне чилле къумачлар чырмап, бек къарай болгъан.
Гечелени бирисинде Мадина шагьарлы уланлар ону уьюне гирип, ташсуратны еринден чыгъарып алып, Бану Салам къавум чёп-чёпюре ташлайгъан тёбеге ата…
Эртенинде Амр тас болгъанын табып болмай гьасси бола. Ол бары да ерде ону излей ва артда да чёп ташлайгъан ерде насланы арасында таба. Ол ачувланып: «Адаршай болду сизге! Худайыма бу гече кимни къолу гётерилди?» – деп къычыра.
Ташсуратын насны арасындан чыгъарып, жувуп, янгыдан атир ийислер себип, чилле къумачлагъа чырмап, ерине къайтара.
Артындагъы гече шо баягъы уланлар янгыдан гелип, ташсуратгъа алда этгенин эте. Эртенинде Амр тас болгъанын излей туруп, ташсуратын башгъа чёпде таба. Янгыдан жувуп тазалап, атир ийислер себип, чилле къумачлагъа да чырмап, ташсуратына байлавлу бу «вагьшиликни» этгенлеге Амр гючлю налатлар бере.
Бары да зат уьчюнчю керен де болгъанда, Амр ташсуратын янгыдан насдан тазалай, яхшы кюйде жува, атир ийислер себе, чиллеге чырмай. Сонг къылычын чыгъарып, ташсуратгъа иле ва:
– Аллагь ﷻ булан ант этемен, сагъа шо ишни ким этегенни билмеймен. Амма сен, гьей Манат, герти худай бусанг, оьз-оьзюнгню сакъла, – дей.
Амр юхлагъанда уланлар ташсуратны янына гелип, ону уьстюне илинген къылычны чече. Бу гезик олар ташсуратны ташламай, уьстюне оьлген итни байлай.
Эртенинде Амр ташсуратын еринде гёрмесе де, чёпню арасында оьлген итге байлангъан кююнде ону тез таба.
Болгъан ишни гёрюп, Амр бу гезик:
– Эгер бу герти худай болгъан эди буса, о оьлген итге байланып чёпню арасында болмас эди, – деген.
Шондан сонг Амр ибн аль-Жамух ташсуратлагъа инанагъанын къоя ва янгыз бир Аллагьгъа ﷻ таби бола.
Муаз Пайхаммардан ﷺ билим ала
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ Мадинагъа гёчгенде, жагьил чагъындагъы Муаз гёленткидей ону артындан таймай. Ол билимге тувра Расулуллагьдан ﷺ уьйрене. Муаз Къуръангъа ва шариатгъа охуй туруп, бу тармакъларда лап яхшы билеген асгьабалардан бола.
Язид ибн Кутайб булай хабарлай: «Бир гезик мен Хомсдагъы межитге гирип, бурма чачлы уланны гёрдюм. Ону айланасында адамлар жыйылгъан эди. Ону асил тавушу бек тамаша тийди магъа. “Бу кимдир?” – деп сорагъанда: “Муаз ибн Жабал”, – деп англатды».
Билимлени инг таза булагъындан пайдаланагъан бу лап яхшы муаллимни лап яхшы муталлими эди. Шо саялы Муаз ибн Жабал бар ерде асгьабалар пикру алышдыра эди буса, даим ону сёзюне къулакъ аса болгъан. Неге тюгюл ону билимине бирев де шекленмеген, шонча да бек билеген адам болгъан.
Бусурманлар Макканы къолгъа алгъан сонг, къурайшитлер Ислам динге гелмеге башлай ва Пайхаммар ﷺ динге янгы гелгенлени охутма герегин англай. Олагъа Ислам динни гьакъында дарс бережек адам тарыкъ. Шо ишни Пайхаммар ﷺ Муаз ибн Жабалгъа тапшуруп, ол къурайшитлени Къуръан охумагъа уьйрете, шариатны къанунларын анлата.
Йеменге гетив
Бир гезик Расулуллагьны ﷺ янына Йемен пачаланы элчилери геле. Олар халкъы булан Ислам динни къабул этгенин билдире. Шону булан бирче олар динге уьйретежек адамлар йибермекни тилей. Шо къуллукъну кютмек учун, Пайхаммар ﷺ башына Муаз ибн Жабалны да белгилеп асгьабалардан бир гюп онгара.
Пайхаммар ﷺ оланы узатмагъа чыгъа ва Муаз гьайванны уьстюнде олтургъан вакътиде, Расулулулагь ﷺ ону янында яяв аякъдан юрюй болгъан.
Пайхаммар ﷺ шонча да кёп юрюген, гьатта ол Муаздан айрылма сюймейгенде йимик гёрюне болгъан.
Артда да ол огъар насигьатлы сёзлер айта:
– Гьей Муаз, сен мени бир йылдан сонг гёрмежексен деп къоркъаман. Сен мени межитимни ва къабурумну янындан оьтюп гетсенг ярай.
Пайхаммар ﷺ булан айрылывну авурлугъуна чыдамай Муаз ва ону булан оьзге ёлдашлар да агь уруп йылап йибере.
Пайхаммар ﷺ айтгъан кюйде болма да бола ва Муаз ону булан дагъы ёлукъмажакъ.
Мадинагъа гери къайтгъанда Расулуллагьны ﷺ дагъы гёрмежек саялы Муаз уллу къайгъыгъа бата.
Аш-Шамгъа ахырынчы сапары
Умар халипаны заманында, Язид ибн Абу Суфьян дейген аш-Шамдагъы ону вакили огъар булай кагъыз яза: «Гьей бусурманланы уллусу! Аш-Шамда яшайгъан халкъны санаву бек артгъан. Олагъа Къуръан уьйретежек ва динибизни англатажакъ адамлар бек гьажатлы. Шоланы охутмагъа болар йимик адамланы кёмекге йибермекни тилеймен».
Умар оьзюню янына бешевню чакъыра: Муаз ибн Жабальны, Убада ибн ас-Самитни, Абу Айуба аль-Ансарини, Абу ибн Каабны ва Абу ад-Дардуну. Олар жыйылгъанда, Умар булай дей олагъа:
– Аш-Шамда яшайгъан сизин къардашларыгъыз бизден кёмек излей. Олагъа Къуръан охутажакъ ва динибизни англатажакъ адамлар тарыкъ. Сизден шолай уьчевню айырмагъа кёмек этигиз. Сюйсегиз арагъыздан чёп салып уьчевню айырыгъыз яда мен оьзюм арагъыздан уьчевню белгилермен.
Муаз огъар булай жавап бере:
– Чёп салма негер тарыкъ? Абу Айуб къарт болгъан, Абу ибн Кааб буса авруй, шолай болгъанда уьчев къалабыз.
Оьз гезигинде Умар олагъа булай насигьат бере:
– Инг башлап Хомсдан башлагъыз. Ондагъы гьал къыйышывлу буса, арагъыздан биревню Хомсда къоюгъуз, башгъасы Дамаскгъа гетсин, уьчюнчюгюз буса, Палестинагъа барсын.
Пайхаммарны ﷺ уьч де асгьабасы Умар халипа айтгъан кюйде, ёлгъа чыгъа.
Олар Хомсда Убада ибн ас-Самитни къоя, Абу ад-Дарда Дамаскгъа гете, Муаз ибн Жабал буса – Палестинагъа.
Палестинада Муаз чума аврувдан авруй. Бираздан ол Есибизге булай дуа эте: «...Гьей Аллагь ﷻ! Муъмин адамны жанын къабул этегенде йимик, мени жанымны да яхшылыкъ булан къабул этип ал хари».
(Давамы гелеген номерде)
