Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Усман ибну Аффан
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Усман ибну Аффан
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Эки нюрню еси
Умар ибну аль-Хаттаб халипалыкъ этеген заманда гючлю къургъакълыкъ саялы, халкъ уллу къыйынлыкълагъа тарыгъан болгъан. Адамлар яшларына ашама не берегенни билмей, топуракъ буса, кюл тюсге айлангъан саялы, шо йылгъа – Рамадатны йылы деп ат тагъылгъан. Умар тувулунгъан гьалдан нечик чыгъагъанны, адамлагъа не кёмек этегенни билмей, чыдамлы янашмагъа ва Яратгъаныбызгъа тавакал этип турмагъа чакъыра болгъан.
Гюнлени бирисинде Усман бин Аффанны кериваны Шамдан бери багъып геле ва эртенинде Мадина шагьарда болажакъ деген хабар етише.
Гелеген гюнню эртенинде, адамлар танг намаз къылып да битгенче, орамларда къатынланы ва яшланы авазлары эшитилеген бола. Олар Усманны кериванын къаршыламакъ учун уьйлеринден чыгъа. Адамлар ярышда йимик, бир-биринден оза туруп кериванны алдына чаба.
Биразлардан керивангъа сатывчулар да ювукъ геле. Олар сююнгенлигини дазусу ёкъ: будайдан, майдан, кишмишден ва оьзге тарыкълы сурсатдан толгъан минглер булан юкленген тюелени гёре.
Лап гелимли сатыв-алыв
Муна кериван Усманны уьюне ювукъ геле ва уланлар сююне туруп, тюелерден малны тюшюрме башлай. Сатывчулар Усманны уьюне гирип, саламлашгъан сонг: «Гьей Абу Амр («Амрны атасы» деген Усманны башгъа аты), гелген малынгдан бизге сатыв эт», – дей. Усман : «Сююв ва абур болсун сизге. Магъа не гелим гелтирме сюесиз?» – деп олагъа сорай. Олар: «Биз сагъа динарлар ва дирхамлар булан тёлеме гьазирбиз», – деп, багьалар токъташдырма башлай. Усман : «Магъа артыкъ кюйде тёлежек», – дей олагъа. Ону рази этмек учун, сатывчулур къошуп дагъы да артыкъ багьа берме къарай. Амма Усман оьзюне артыкъ бережек дегени булан, олагъа разилигин бермей.
Шо заман сатывчулар: «Гьей Абу Амр, Мадинада бизден къайры башгъа сатывчулар ёкъ ва малынгны сатып аларгъа бизден бирев де озмас. Биз берегенден эсе, сагъа артыгъын ким берер дагъы?» – деп сорай. Усман : «Гьакъ кюйде, сиз береген гьар дирхам саялы, Есибиз Аллагь ﷻ магъа он керен артыгъын берер. Сиз шондан артыкъ бермеге гьазирмисиз?» – деп сорай. «Ёкъ, гьей Абу Амр», – деп, олар эшитген сёзлерине мюкюр бола. Арты булан Усман : «Яратгъанымны алдында билдиремен, шу керивандагъы бары да малны мен Мадинада амалсыз ва осал яшайгъан иманы барлагъа беремен. Олардан бир дирхам да, динар да тарыкъ тюгюл. Янгыз Есимни разилигине ва Ону шабагъатына умут этемен», – деген.
Усман ибну Аффанны халипалыкъ девюрю
Усманны халипа этип сайлагъанда, ол алда йимик, бусурманланы гьайын этегенин къоймай, адамланы яшавун енгил этмеге къаст эте. Ону заманында пачалыкъны дазулары генглеше ва ону ичине Эрменистан, Кавказ, Африканы, Азияны топуракълары, Кипр атав гире. Бу топуракълардагъы халкъ байлыкъда ва адилликде яшай.
Гьасан аль-Басри хабарлайгъан кюйде, Усманны девюрюнде адамлар парахатлыкъда ва байлыкъда яшагъан. Усманны чавушлары гелип, тарыкъ-герегин ва савгъатлар алмагъа гьар гюн адамланы чакъыра болгъан. Адамлагъа аш, опуракъ, иш алатлар оьлешинип тургъан. Бу гьал Усманны адилли ёлбашчылыгъыны натижасы болгъан. Ол Аллагьны ﷻ разилигин къазанмакъ учун гьакъ юрекден чалышгъан пача.
Усмангъа къаршы турув
Амма бир-бир адамлар тойгъан сонг, шо ниъматланы Бергенни унутуп къала ва этилгенни хадирин билмей, Есине шюкюрлюк этмей.
Шолай адамлар, башгъа пелен гиши этсе сан да гёрмежек затланы, Усмангъа айып этеген бола. Гьатта бетлегени булан токътап къалмай, авамланы баш гётермеге ва Усманны тахдан тюшюрмеге чакъырма башлай. Налатлы илбис шо адамланы тынглавсузлукъ ва гюнагь ишлер булан алдатмагъа бажара. Питнечилер баш гётерип, Усманны ва ону агьлюсюн къыркъ гюнню узагъында къамавгъа алып, ашсыз ва сувсуз къоя.
Жугьутлардан «Румат» деген къуюну оьзлер учун ким сатып алгъанны ва жамиятгъа шону савгъат ким этгенни олар унута. Шондан алда халкъ сувсаплыгъын басылтмакъ ва ичип тоймакъ учун, сувну сатып ала болгъан.
Къамав булан токътап къалмай, шо питнечилер бусурманланы халипасына намаз къылмакъ учун Пайхаммарны ﷺ межитине ёл яба. Амма бу межитни бары да халкъ сыярдай генглешдирип, ким эркин этгенни олар унутгъан.
Бу ерде сорав тува: питнечилеге бу кюйде пачасына янашма къойгъан о вакътиде асгьабалар къайда болгъан экен? Жавап: олар шо заманда бир ерде де болмагъан, Мадинада болгъан, тек бир зат да этмеге болмагъан, неге десе халипасы Усман бин Аффан бусурманланы къаны тёгюлерден къоркъуп, олагъа къошулмагъа къадагъа этген.
Асгьбаланы чыдамлыгъы тазза битгенде, 700-ге ювукъ асгьаба яшлары да булан Усманны янына гелип, шо авамлагъа ва питнечилеге къаршы чыкъмакъ учун ихтияр бермекни тилей. Оланы арасында Абдулла ибну Умар бин аль-Хаттаб ﷻ, Абдулла бин аз-Зубайр бин аль-Аввам , Али ибну Абу Талибни уланлары – аль-Гьасан ва аль-Гьусейн , Абу Гьурайра ва хыйлы оьзге уллу асгьабалар болгъан.
Амма эки нюрню еси, сав заманында женнет агьлю болажакъ дегенни билген Усман , бусурманланы къаны тёгюлгенче жанын къурбан этме рази бола. Ол питнечилеге къаршы савут чыгъарма гери ургъан. Уьстевюне, савутун къынында сакълажакъ къулланы эркин этежекге сёз бере.
Берекетли тюш
Оьлтюргенче бираз алдын Усман юхугъа бата. Тюшюнде ол Пайхаммарны ﷺ гёре. Ону янында къурдашлары Абу Бакр ва Умар ибну аль-Хаттаб болгъан. Тюшюнде Расулуллагь ﷺ огъар: «Гьей Усман , бугюн ахшам оразангны бизин булан ач», – деген сёзлени эшите. Уянгъан сонг Усман бугюн Есини янына чыгъажагъын ва кёп сюеген Пайхаммарына ﷺ къошулажагъын англай. Булайлыкъ ону юрегин бек сююндюре ва ичин рагьатлыкъдан толтура.
Шо гюн Усман ораза тута болгъан. Ол къатынына генг шалбар бермекни тилей, неге десе имансызлар оьзюне чапгъын этип оьлтюрсе, авраты ачылып къалмасны алданокъ гьайын эте. Жумагюн, зуль-гьижжа айны 18-нде, ону уьстюне талайсызлар атылып, жанын къыя. Шолайлыкъ булан, Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ уьмметини шо вакътисинде лап яхшы адамны къаны ораза тутагъан, Къуръан охуйгъан вакътисинде тёгюле.
Бары да бусурманлагъа маслагьат гьисапда билдиребиз: ону оьлтюрмеклигине Пайхаммарны ﷺ бир асгьабасы да къошулмагъан. Шо гьакъда «Шарх уль-Муслим» деген китабында имам Навави ачыкъ яза: «Усманны оьлтюрмеклигинде бир асгьаба да ортакъчылыкъ этмеген. Ону авам ва къыржанлы (варвар) адамлар оьлтюрдю. Бу пислер къавумланы къалды-къулдулары, лап яманлары. Олар жыйылып, бирче Мисриден гелген…»
Гьалиги гюнлер булан ошашлыкъ
Динни душманлары булай къайдаланы не заманда да къоллап гелген. Шоланы «хатын» гьалиги заманда да гёребиз. Бугюнлерде де гьис этилеген кюйде, бир-биревлер динни артында да яшынып, жамиятны авам адамларын терс ёлгъа бакъдырмагъа айлана. Олар имамланы, алимлени «хаталырын» гёрсете, сайки динге къыйышмайгъанларын таба. Оланы мурады – бусурманланы бир-бири булан кисдирмек, алимлеге бакъгъан инамлыкъны бузмакъ, арада от, питне салмакъ.
Усманны оьлтюрген Абдулла бин Саба бусурманланы бир-бири булан эришдирмек, оьзюню артына салмакъ учун не къайдаланы къоллагъан? Ол башлап авам адамланы Яратгъаныбызны буйрукъларына тынглама чакъыра болгъан. Ону арив сёзлерин эшитгенде, биревлер инанып, артына тюше. Сонг буса, ерли гьакимлеге инамсызлыкъ этмеге чакъыра. Сайки олар пача болмагъа тийишли тюгюл ва Усманны халипа этип тюз сайламагъан. Алдангъан адамлардан якълав тапгъанда, бин Саба къаршы туруп, Усман халипа болма герекмей дей. Ол йымышакъ адам ва пачагъа законсуз кюйде ес болгъан, деп билдире.
О заманлар гьалиги яшавгъа ошайгъан кюйге агьамият беригиз. Къайдалар бырынгъы буса да, оьзюню яман таъсирин чи эте. Бугюнлер о сабаитни варислери белгиленген ёлбашчыланы, алимлени танкъыт эте. Шо питнечилер алимлерибизни дин илмусу ёкъ ва олар къуллугъун тюз юрютюп болмай деп айтма къарай. Бу танкъытчылар оьктемлиги ва хохаягъаны булан Ислам динге къаршы ябушагъанланы къолунда савут экенин англамай.
Бугюнлерде не этип де ёлбашчыларыбызны ва билимли алимлерибизни айланасында бирикмеге тарыкъбыз. Душманлагъа олар сюйген кюйде оьзюбюзню къоллама къоймайыкъ. Бары да халкъгъа Есибиз Аллагь ﷻ парахат яшав ва рагьмулугъун берсин деп тилейбиз.
(Давамы гелеген номерде)
