Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Усайд ибн аль-Худайр
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Усайд ибн аль-Худайр
«Малайиклер тынглай сен охуйгъангъа, гьей Усайд…»
Жагьил вакътисинде Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ буйругъу булан Мусаб ибн Умайр Ясрибге (Мадинагъа) геле. Ол аль-Хазраж деген ерли къавумну уллусу Асад ибн Зурарны уьюнде токътай. Асадны уьюн динге чакъырагъан ерге айландырып, Мусаб Расулуллагьны ﷺ ва огъар берилген элчиликни гьакъында халкъ арада айтмагъа башлай.
Бир гезик Асад ва Мусаб динге чакъырмакъ учун Бану АбдульАшхаль деген къавумну адамларына багъып ёлгъа чыгъа. Ёлда олар пальма тереклени салкъынында бир къуюну къырыйында ял алмагъа олтура. Аль-Авс къавумну уллулары Усайд ибн аль-Худайргъа ва Сааду ибн Муазгъа динге чакъырагъан бир маккалы ва ону гелтирген Асад ибн Зурарны гьакъында билдире. Саад ибн Муаз оьзю булангъы Усайдгъа: «Бизге де гелип, осал адамларыбызны оьз динине къайтармагъа къарайгъан ва худайларыбызны ер этеген шо маккалы уланны янына бар. Ону гьаракатын токътат ва бизин янлагъа дагъы айланып да гелмейген кюйню эт», – деп буюра. Арты булан булай да къоша: «Эгер шо улан мени зукъарим Асад ибн Зурарны къонагъы болмагъан ва ону якълавунда тюгюл эди буса, мен сагъа шо къайгъыны билдирмес эдим». Усайд къолуна сюнгю де алып бавгъа багъып гете.
Оьзлеге багъып Усайд гелегенни гёрюп, Асад ибн Зурар ёлдашына: «Гьей, Мусаб, сакъ бол! Къавумну бу уллусу ва олардан абурлусу да, гьакъыллысы да дюр. Ону аты Усайд ибн альХудайр. Ол гьакъыкъатны къабул этсе, шогъар гёре къалгъанлар да этежек. Ону тюшюндюрмеге, инандырмагъа къаст къыл». Мусабны ва оланы ёлдашыны алдында туруп, Усайд ибн альХудайр олагъа: «Не учун бизин якълагъа гелдигиз ва неге халкъыбызны оьз динигизге айландырмагъа къарайсыз? Оьлмеге сюймей бусагъыз, гелген еригизиге къайтыгъыз», – дей. Усайдны шо сёзлерине Мусаб илиякълы кюйде булай жавап бере: «Гьей, къавумунгну уллусу! Балики, башгъалыкъда сагъа артыкъ пайда болур!» «О да не затдадыр?» – деп Усайд билмеге сюе. «Олтур ва тынгла. Биз айтгъанны ушатсанг – къабул этерсен. Ушатмасанг – къуваларсан ва биз дагъы мунда гелмесбиз», – дей Мусаб. «Сен тюз айтасан», – дей Усайд. Сюлгюсюн ерге чанчып ол олтуруп, тынгламагъа гьазирлене. Мусаб ону янына гелип, Аллагьны ﷻ ва Ону динини гьакъында айтмагъа башлай, Къуръан аятланы да гелтире.
Сувукъ бетли Усайд тынглагъан сайын йымышакъ бола ва ажайып болуп: «Не аривдюр сен айтагъан сёзлер! Шу динни къабул этмек учун не этмеге герек?» – деп сорай. Мусаб огъар: «Сен намазгъа жувунмагъа, опурагъынгны тазаламагъа ва Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъгъа ва Мугьаммат ﷺ Ону Элчиси экенге шагьатлыкъ этмеге тарыкъсан», – деп англата. Усайд оьзюне айтгъан кюйде этип, Ислам динни къабул эте. Шолайлыкъ булан бусурманланы арасына аль-Авс деген арапланы айтылгъан къавумну уллусу да къошула. Гьюрметли тухумдан чыкъгъан ва итти гьакъылы саялы ону халкъы огъар аль-Камил (абурлу, тетиксиз) деген ат бере. Ол къылычны да, каламны да устасы болгъан, неге десе ат гьайдавну ва окъ атышывну яхшы бажарагъаны йимик, ол охумагъа ва язмагъа да кёп сюе болгъан. Язып-охуп болмайгъан жамиятда буса, шолайлыкъ нагагь ёлугъагъан пагьму болгъан. Усайддан сонг ону ювукъ къурдашы Саад ибн Муаз да Ислам динни къабул эте ва арты булан къавумну аслу яны да бусурманлыкъгъа айлана. Бу агьвалатдан сонг, шо якъларда Ислам дин яйылып йибергенге гёре, Мадина шагьаргъа Мугьаммат Пайхаммар ﷺ гёчмекге себеп бола.
Расулуллагь ﷺ оьз асгьабалары булан мунда кёмек ва таяныв таба. Бираздан Усайд ибн аль-Худайр гьакъ юрекден Къуръанны сююп йибере. Мусаб ибн Умайр огъар сыйлы аятлар охугъан сонг ол Аллагьны ﷻ каламына гьашыкъ бола. Усайд Къуръангъа ялынлы гюн сувсапдан янагъан адам къуюгъа чабагъанда ва сув ичмеге гьасирет йимик бола. Усайдны тавушу бек арив чалына ва Къуръанны ол бек арив охумагъа бажара болгъан. Шо саялы ол Сыйлы Китапны лап яхшы охувчуларыны бириси санала. Ол Къуръан аятланы гечени шыплыгъында охумагъа бек сюе болгъан. Асгьабалар буса, шолай мюгьлет къачан болгъай эди деп къарап, Усайд Къуръан охуйгъангъа тынгламагъа жыйыла болгъан. Бир гезик гечени теренинде Усайд уьюню артында олтура, уланы Ягьия къырыйында ва бираз ариде аты байланып тура болгъан. Гече шып ва рагьат, кёк таза ва юлдузлу болгъан. Усайд бу аривлюкге Къуръан аятланы къошмагъа сююп, инче ва татли тавушу булан «Аль-Бакъара» сураны биринчи аятларын охумагъа башлай. Бирден-бир байлангъан ат югенлерин уьзмеге аз къоюп дёгерек айланып чапмагъа башлай. Усайд охуйгъанын узата – чечилмеге сюегенде йимик, ат дагъыдан бек чаба.
Усайд охувун бёле – ат да токътай… Юхлап турагъан уланын ат таптап къоярдан къоркъуп, Усайд ону уятмагъа алгъасай. Шо мюгьлетде ол кёкде тамаша ва нече де арив гёрюнеген зонтикге ошайгъан булут гёре. Булутну ягъаларында майчыракълагъа ошайгъан ва айлана якъны шавла булан ярыкъ этеген ажайып ярыкълар яна. Булут гёрюнмейген ерге чыкъгъанча оьрге багъып гётериле. Артындагъы эртен Усайд гёргенин айтмакъ учун Пайхаммарны ﷺ янына бара. Пайхаммар ﷺ огъар: «Шолар малайиклер эди, сен охуйгъангъа тынгламагъа гелген, гьей Усайд… Эгер сен охувунгну узатгъан эдинг буса, оланы бары да адамлар гёрежек эди, шо саялы олар гетди», – деп англатды. Усайд Къуръан охумагъа сюегенде йимик, ол лап шо кюйде Пайхаммарны ﷺ оьзюн де сюе болгъан. Ол Расулуллагьны ﷺ къаркъарасына тиймеге, ону къучакъламагъа ва оьпмеге гьасирет болгъан. Узакъ къалмай шолай насип огъар болма да бола. Бир гезик Усайд жыйылгъан адамланы дилбарлыгъы булан тамаша этип тура болгъан. Эшитгени кепине гелгенни билдирмеге сююп, шо ерден оьтюп барагъан Пайхаммар ﷺ Усайдны къабургъасына тюрте. «Гьей, Аллагьны Элчиси ﷺ , авуртдурдунг мени», – деп Усайд тавуш эте.
Пайхаммар ﷺ огъар рагьат кюйде: «Олай буса, сен менден оьч алмагъа ихтиярлысан», – дей. Усайд огъар: «Сени уьстюнгде гьали гёлек бар, мени къабургъама тюртгенде буса, менде гёлек ёкъ эди», – дей. Пайхаммар ﷺ уьстюндеги гёлегин чечгенде Усайд ону къучакълап, къабургъасын оьбе туруп: «Гьей, Аллагьны Элчиси ﷺ , сен магъа атамдан да, анамдан да аявлусан. Сени таныгъандан берли шулайлыкъ мени учун гьасирет эди, муна мурадыма да етишдим», – дей. Пайхаммар ﷺ да Усайдгъа шолай янаша болгъан. Расулуллагь ﷺ бу адам шо якъларда Ислам динни къабул этгенлени биринчилерден болгъанын, Ухуддагъы урушда авур етти яра алгъанын да унутмагъан. Усайд оьзюню халкъындагъы кимесе бирев учун тилейгенде, Пайхаммар ﷺ бирт де шо тилевню гери урмагъан. Усайд оьзю булай хабарлай: «Бир гезик Пайхаммарны ﷺ янына гелип, амалсыз яшайгъан ансарланы агьлюсюню гьакъында айтдым. О агьлюдегилер кёбюсю тиштайпалар эди». Пайхаммар ﷺ о гезик: «Усайд, сен бизге биз бары да акъчаны харжлап битген сонг гелдинг. Хазнагъа янгы къошум болгъанда, сен гелип шо агьлюню гьакъында эсибизге сал», – деди.
Хайбардан сонг маялар гелгенде Пайхаммар ﷺ шоланы бусурманланы арасында пайлай, ансарлагъа да аслам пай тюше, шону ичинде Усайд тилеген агьлюге де. Пайхаммар ﷺ тилевюн унутмагъанны гёрюп, Усайд: «Гьей, Расулуллагь ﷺ сен бизге этген яхшылыкълар учун Есибиз Аллагь ﷻ шабагъатласын сени!» – деп сююне. Шогъар Пайхаммар ﷺ булай дей: «Гьей, ансарлар, Аллагь ﷻ сизге лап яхшы шабагъатын берсин! Мен сизин билегенден берли сиз саламатлыкъны ва чыдамлыкъны уьлгюсюсюз. Менден сонг буса сиз сутурлукъгъа къаршы болажакъсыз…» Умар ибн аль-Хаттабны девюрюнде Усайд ибн аль-Худайр бу дюньяны къоя. Ол оьлген сонг ону дёрт минг дирхамны оьлчевюндеги борчу къала. Шо борчну тёлемек учун ону варислери Усайдны топурагъын сатмагъа токъташа. Шо гьакъда билген Умар халипа: «Мен дин къардашым Усайдны варислерин тилене турмагъа къоймасман…», – дей. Умар ибн аль-Хаттаб борчгъа бергенлер булан сёйлешип, олар Усайдны топурагъындан гелеген тюшюмню сатып алажакъ бола ва дёрт йылны узагъында бирер минг дирхамны борчу гьисапда оьзюне къояжакъ.
АДИЛ ИБРАГЬИМОВ
