Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Файруз ад-Дайлами
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Файруз ад-Дайлами
Йеменли талайлы асгьаба
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Савболлашыв гьаждан къайтгъанда, Пайхаммар ﷺ бек авруп къала. Шо гьакъда хабар сав Арабстангъа яйыла. Йеменде аль-Асвад аль-Анси, аль-Ямамда Мусайлима ва Тулайха аль-Асади шоссагьат Ислам динге арт бере. Уьч де ялгъанчы оьзлени пайхаммарлар этип белгилей. Сайки, къурайшитлеге Мугьаммат ибн Абдулла ﷺ йиберилгенде йимик, олар да оьз халкъларына йиберилген.
Аль-Асвад аль-Анси бусурманлагъа ачувлу янашагъан, къара юреги булангъы алдатывчу кешиш болгъан. Ол ажайып гючю ва уллу къаркъарасы булан оьзгелерден къалыша болгъан.
Шону булан бирче, аль-Асвад гьакъылсыз адам болмагъан. Ондан къайры, ону тамаша дилбар пагьмусу да болгъан. Татли сёзю, байлыкъ, абур-сый ва къуллукъ бережеги булан, ол адамланы башын чырмама бажаргъан.
Шо вакътилерде башында Файруз ад-Дайлами дейген Пайхаммарны ﷺ асгьабасыны башчылыгъы булан Йеменде «уланлар» деп айтылагъанланы уллу абуру болгъан. Атасы – перс, анасы арап къатын болгъанлагъа «уланлар», деп айтыла. Шо перслер оьз заманында ватанын къоюп, Йеменге гёчген болгъан.
Шо адамланы уллусу Базан болгъан, ол хосройну заманында да Йеменге башчылыкъ этип гелген. Пайхаммаргъа ﷺ ва ону динине инангъанда, Базан хосройну табилигинден чыгъып, халкъы булан бусурманлыкъны къабул эте. Пайхаммар ﷺ ону шо бойда гьаким этип къоя ва оьлгенче ол халкъына башчылыкъ этип тургъан. Аль-Асвад аль-Анси арагъа чыкъгъанча бираз алдын Базан гечине.
Гьаж къылып битгенде, Пайхаммар ﷺ сав Арабстангъа секет жыймакъ учун, адамлар йибере. Темиркъазыкъ Йеменге башчылыкъ этмеге бир-нече йылны узагъында умут этеген мазхиджитлер бу ишни ушатмай. Бу гьалны ушатмайгъанлар разисизлигин билдирмек ва Пайхаммарны ﷺ адамларын къуваламакъ учун себеп излей ва Анс къавумлу аль-Асвад оьзюн пайхаммар, деп билдирип, баш гётерив (восстание) башлай.
Аль-Асвад аль-Анси этген ялгъан чакъырывгъа инг башлап Бану Мазхид деген ону къавумуну халкъы сеслене. Адамлары булан бирче, ол Сана деген ерге походгъа чыгъып, о якъланы башчысы Шахр ибн Базанны оьлтюрюп, Даза дейген ону къатынын оьзюне къатын этип ала.
Бара-бара аль-Асвад адамлагъа уллу таъсир эте ва ону ялгъан даъваты къуругъан агъачгъа от тюшгендей айлана якъгъа яйылып йибере.
Аль-Асвад динден чыгъыву булан Йеменде баш гётерип, о якълардан ялгъан даъват этмеге башлагъан деген хабар Пайхаммаргъа ﷺ етишгендокъ, ол о якъдагъы инамлы маслакдашларына, тапшуруву булан он асгьабасын йибере. Шо тапшурувунда Пайхаммар ﷺ о якъдагъы адамлагъа питнеге ва зулмугъа тёшю булан къатты кюйде къаршы турмагъа чакъыра.
Пайхаммарны ﷺ тапшурувун алгъан гьар адам, жагь кюйде жавапланып, шоссагьат буйрукъну кютмеге уруна.
Пайхаммарны ﷺ тапшурувуна инг башлап Файруз ад-Дайлами ва «уланланы» янын тутагъанлар сеслене.
Файруз: «Мен ва “уланлар” деп айтылагъан мени якъчыларым Есибизни дини гьакъ экенге бирт де шекленмейбиз. Аль-Асвадгъа биригип къаршы чыкъмакъ ва не этип де ону ёкъ этмек учун, биз барыбыз да онгайлы мюгьлетге къарай эдик», – деп хабаралай болгъан.
Етишмеге болгъан уьстюнлюгю аль-Асвад аль-Ансини башын айландыра ва ол бек оьктем ва уллу юрекли бола. Олай да, Къайс ибн Абд Ягъусу дейген асгербашчысына байлавлу да ол къатты ва хохбашлы янаша. Аль-Асвад огъар шонча да яман янаша, гьатта Къайс оьзюн оьлтюрежек, деп къоркъагъан бола.
Файруз булай хабарлай: «Дазавайх дейген зукъарим булан, мен Къайсны янына бардым ва биз огъар Пайхаммарны ﷺ ёлун англатдыкъ. Сонг да, “шо адамны тюшде ашап ёкъ этсин”, – демеге чакъырдыкъ, неге десе ол олай этмесе: “Къайсны оьзюн ахшам ашап ютажакъ”, – дедик».
Къайс кёп сююп, бизин чакъырывгъа сесленди, гьакъыкъатны ачыкъ этди ва Яратгъаныбыз бизин огъар йиберип, савгъат этди деди. Шо ёлугъувда ялгъан пайхаммаргъа ичден таба уьчюбюз де къаршы чыкъмагъа сёйлешдик оьзге дин къардашларыбыз буса, тышдан къаршылыкъ билдирежек болду.
Бу ишге Даза дейген мени зукъари къызардашымны да къуршамакъны дурус гёрдюк. Аль-Асвадны къаласына гелгенде, мен ону гёрдюм ва:
– Къызардашым, шу адам сагъа да, бизге де нечакъы зарал гелтиргенни сен билемисен? Ол сени эрингни оьлтюрдю, къавумунгдагъы къатынланы намусуна тиеген ишлер этди, хыйлы эргишини ёкъ этди ва гьакимликни къолуна алды. Пайхаммар ﷺ этген чакъырывда, шону ичинде йеменли халкъгъа, ол бизин бу питнени токътатмагъа чакъыра. Сен бизге шо ишде кёмек этежекмисен? – деп сорадым огъар.
– Мен сизге нечик кёмек этмеге тарыкъман? – деп Даза сорады.
– Ону ёкъ этмеге тарыкъ болажакъ, – деп англатдым.
– Ону оьлтюрмеге де разимен, – деди ол.
– Аллагь ﷻ булан ант этемен, мен лап шону гёз алгъа тутгъан эдим, тек айтма тартынып тура эди!
Гьислерин жыйып болмай, Даза сёзюн булай узатды:
– Мугьамматны ﷺ гьакъ булан Йибергенни аты булан ант этемен, мен бу динни гертилигине бир мюгьлетге де шекленмегенмен. Есибиз Ер юзюнде шу шайтандан онгсуз адамны яратмагъандыр. Мен шону гёрген замандан берли ол пасат юрюйген, адилсизлик яягъан пис эди.
Мен огъар:
– Нечик оьлтюрме бола дагъы ону? – деп сорадым.
Даза булай жавап берди:
– Шо дюр бек сакъ ва къоркъуп айланагъан адам. Къаласыны гьар мююшю бек сакълана, янгыз ари якъдагъы бирев де яшамайгъан уьйден къайры, ону тамы дангылгъа (пустыня) чыгъа. Къарангы болгъанда шо уьйню тюбюне ер тюпде ёл къазыгъыз, мен онда сизге савут ва майчыракъ салып онгарарман. Оьзюм де шонда болажакъман. Сонг аль-Асвадны янына гирип, оьлтюрерсиз ону.
Мен шеклик этдим ва:
– Шо уьйню тюбюнде ёл къазмакъ бек къыйын болур, неге десе къала бек къаравуллана. Оьтюп барагъан ким де къувун гётерип, къаравул чакъырмагъа бола. Арты буса, арив битмес, – дедим.
– Сен тюппе-тюз айтасан, – деди Даза. – Амма мени таклифим бар.
– Не таклифдир? – деп сорадым.
Ол булай жавап берди:
– Ишчи адамдай болуп гёрюнеген инамлы бир адамыгъызны йиберигиз магъа тангала. Мен огъар уьйню ичинден таба къазмагъа буюрарман, тек ахырына ерли къазмайгъан кюйде. Сиз буса, къалгъан янын кёп къыйналмай гече къазып битдирежексиз.
– Бу арив ой, – деп мен рази болдум.
Сонг курдашларымны янына гелип, Даза булан ойлашгъан кююбюзню гьакъында айтдым. Олар да бу таклифни ушатды ва шо мюгьлетден тутуп, гёз алгъа тутулгъан ишни яшавгъа чыгъарма башладыкъ.
Геч вакъти болгъанда къурдашларым булан тюпден таба къазажакъ ерге гелдик. Къаза туруп, узакъ къалмай, шо уьйге етишдик ва онда савут булан, майчыракъ да тапдыкъ. Ёлубузну ярыкъ этип, аль-Асвад юхлайгъан ерге багъып астаракъ барма башладыкъ. Эшик алдында зукъарим эретуруп бар эди, ол бизге тарыкъ уьйню гёрсетди. Уьйню ичине гиргенде, бек хоруллап юхлайгъан аль-Асвадны гёрдюм.
Бойнуна деллек тартгъанда, ол оьгюз йимик хырыллап, союлгъан тюе йимик силкинмеге башлады.
Оьле турагъан аль-Асвадны хырыллавун эшитгенде, уьйге ону къаравулу чабып гелди.
– Бу не затдыр?! – деген авазлар эшитилди.
Зукъарим олагъа:
– Болгъан зат ёкъ, гетигиз мундан. Пайхаммаргъа вагьйу гелген заман, – деп, оланы ёлгъа салды.
Къаравул ерине къайтды.
Биз буса, къалада танг къатгъанча къалдыкъ ва сонг тамланы бирисине гётерилип, мен:
– Аллагьу Акбар! Аллагьу Акбар! – деп къычырып йибердим.
Арты булан намаз къылмагъа чакъырыв этдим ва:
– Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъгъа ва Мугьаммат ﷺ Ону Элчиси экенге шагьатлыкъ этемен ва аль-Асвад аль-Анси ялгъанчы экенге де шагьатлыкъ этемен! – дедим.
Шо сёзлер бизин чакъырывубуз эди.
Гьар якъдан къалагъа багъып бусурманлар жыйылмагъа башлады. Мени чакъырывумну эшитгенде, къаравул алгъа чыкъды ва эки де якъны арасында къаршы турув болду.
Къаланы тамындан мен олагъа аль-Асвадны башын атдым…
Башчысыны башын гёргенде, ялгъан пайхаммарны якъчылары бошап къалды. Бусурманлар буса, гёргенинден ругьу гётерилип, биригип душмангъа къатты дав этди ва танг къатгъанча да ону дагъытды.
Эртен биз Пайхаммаргъа ﷺ хабар йибердик ва ялгъан пайхаммарны ёкъ этгенибизни билдирдик.
Хабар етишдирегенлер Мадинагъа гелгенде, олагъа бу гече Пайхаммар ﷺ герти дюньягъа гёчгенин айта.
Амма Есибизден вагьйу гелип, ол шо гече аль-Асвад оьлгени гьакъда биле. Пайхаммар ﷺ асгьабалагъа:
– Тюнегюн гече аль-Асвад аль-Ансини оьлтюрдю. Талайлы адам ёкъ этди ону, – деп билдирди.
Огъар:
– Гьей Расулуллагь ﷺ кимдир шо? – деп сорай.
– Файруз, – дей ол. – Файруз уьстюнлюкге етмеге болду».
(Давамы гелеген номерде)
