Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Сухайл ибну Амр
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Сухайл ибну Амр
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Оьчлюкден сюювге ерли...
«Сухайлгъа ёлукъгъан гиши, огъар яманлыкъ этмесин, гьакъ кюйде, Сухайл – гьакъылны ва абурну еси. Ва дин якъда ондан уллу авам адам ёкъ…» Мугьаммат Пайхаммар ﷺ.
Сухайл ибну Амр къурайшит къавумну уллуларындан болгъан, хыйлылар огъар ошама къарагъан. Ол арив сёйлеп бажарагъан, дилбар адам болгъан.
Расулуллагь ﷺ халкъны гьакъ динге ачыкъдан чакъырма башлагъанда, гьакъылы гючлю Сухайл, Пайхаммарны ﷺ артына тюшюп, имангъа биринчилерден гелме тарыкъ эди. Амма гьакъыкъатда шолай болмады, некъадар Сухайл адамланы гьакъ динден арек этмек, арасында питне яймакъ учун, бары да гьакъылын къоллап гьаракат эте. Пайхаммарны ﷺ ёлуна тюшгенлени къыйнамакъ, зулмугъа тутмакъ учун ол бек айлангъан.
Сухайлгъа узакъдан къарама тюшмей – башына тюшген янгылыкъ ону янча, ер эте. Ону уланы Абдулла ва къызы Умму Кулсум бусурманлыкъны къабул этип, оьзге асгьабалар булан Эфиопиягъа къача. Атасындан ва Макканы оьзге бутпереслеринден жаза болардан къоркъуп, булар йыракъ уьлкеде динин сакъламакъ учун яшына.
Биразлардан Эфиопиягъа гетгенлер ялгъан хабаргъа алдана. Сайки маккалыланы кёп яны Ислам динге гелген, Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ артына тюшгенлеге янашывун алышдыргъан ва алда йимик парахатлыкъда ва дослукъда яшама гьазир. Кёбюсю къурайшитлер гери къайтмагъа токъташа, оланы арасында Абдулла ибн Сухайл да болгъан.
Динге ва кёп сюеген Пайхаммаргъа ﷺ аминлик
Макканы топурагъына аякъ басып да битгинче, бутпереслер оланы тутуп, къыйнама башлай: Пайхаммаргъа ﷺ арт бермек ва ташсуратлагъа къайтарып баш иеген этмеге сюе. Жагьил яшындагъы Абдулла оьлюмден къутгъарылмакъ учун, Пайхаммарны ﷺ ёлундан таяжагъына атасын инандыра, тек юреги булан шолай этме сюймей. Уланын Ислам динден айыргъанына сююнгенлигин Сухайл яшырып болмай, бек къувана.
Кёп заман гетмей, бутпереслер Бадр деген ерде Пайхаммаргъа ﷺ ва ону асгьабаларына чапгъын этмеге токъташа. Сухайл уланы Абдулланы да алып, асгери булан Маккадан чыгъа. Олайлыкъ булан ол, авлети хыйлы заман бусурманлыкъны юрютген сонг, Мугьамматгъа ﷺ къаршы къылычын чыгъаражагъын айлана якъгъа гёрсетме сюе.
Амма гьал, гёз алгъа тутгъан кюйде тюгюл, башгъача болажагъы Сухайлны оюна да гелмеге болмай. Эки асгер бир-бирине ёлукъгъанда, ону уланы Абдулла шексиз кюйде кёп сюеген Пайхаммарыны ﷺ янына чыгъа ва къылычын атасына ва оьзге маккалылагъа къаршы бакъдыра.
Санав якъдан аз болгъан буса да, Аллагьны ﷻ рагьмулугъу булан бусурманлар шо къазаватда уьст бола. Бусурманлар шо гюн хыйлы бутпересни есирге ала. Шоланы арасында Сухайл ибну Амр да болгъан.
Оьзюн азат этмек учун ол Пайхаммаргъа ﷺ хыйлы акъча таклиф эте. Шо мюгьлетде муну янына Умар ибну аль-Хаттаб гелип, Пайхаммаргъа ﷺ: «Гьей Расулуллагь ﷺ, бусурманлагъа гелтирип тургъан бары да балагьлагъа ахыр салмакъ учун, шуну башын гесмеге магъа ихтияр бер», – дей. Пайхаммар ﷺ огъар: «Гьей Умар, къой муну, балики биразлардан ондан гёрежек зат сени сююндюрер», – деп жавап берген.
Худайбий дыгъар
Худайбий дыгъар байлайгъанда маккалы бутпереслерден гелген адамланы башында Сухайл эди. Пайхаммар ﷺ булан гелген бир-нече асгьабаланы арасында буса, Абдулла бин Сухайл да болгъан.
Расулуллагь ﷺ оьзюню янына Али ибну Абу Талибни чакъырып: «“Бисмиллагьи ррагьмани ррагьим” (“Рагьмулу ва Гечеген Аллагь ﷻ учун”) деп яз», – дей. Сухайл къаршы чыгъып: «Ёкъ! Биз шогъар рази тюгюлбюз. “Бисмика, Аллагьумма” (“Гьей Аллагь ﷻ, Сени атынг булан”) деп яз», – дей. Пайхаммар ﷺ Алиге Сухайл айтгъан кюйде яздырта. Арты булан Пайхаммар ﷺ огъар: «“Бу дюр Аллагьны Элчиси – Мугьамматдан ﷺ ярашывлукъ кагъыз”, – деп яз», – дей. Сухайл шогъар да къаршы чыгъа ва: «Ёкъ, эгер биз сени Аллагьны Элчиси гьисапда къабул эте бусакъ, дав этмес эдик. “Абдулланы уланы – Мугьамматдан ﷺ”, – деп яз», – дей. Пайхаммар ﷺ: «Аллагьны ﷻ аты булан ант этемен, сиз инкар этсегиз де, мен Аллагьны ﷻ Элчисимен ﷺ. Олар талап этеген кюйде яз», – дей. Дыгъар байлангъан сонг, Сухайл Маккагъа уьстюнлюкге етишгендей гьис этип къайта. Амма бу дыгъар бусурманлар учун уллу яхшылыкъгъа айлана, неге тюгюл шондан сонг маккалылар бир затдан да тартынмай динге гелмеге, Пайхаммарны ﷺ артына тюшмеге бола.
Макканы къолгъа алыв
Йыллар гете, Пайхаммар ﷺ асгьабаларыны уллу асгери булан Маккагъа багъып ёлгъа чыгъа. Шагьарны къапуларына гирегенде чавушлар тавуш этип: «Гьей Маккада яшайгъанлар, уьюнде яшынгъанлар – аманлыкъда. Аль-Гьарам межитге гиргенлеге аманлыкъгъа сёз бериле. Абу-Суфьянны (Макканы уллусу) уьюндегилеге де шо кюйде аманлыкъгъа сёз бериле!» – деп билдире.
Сухайл уьюню ичинде яшына ва уланы Абдуллагъа къуллукъчусундан таба оьзюню янына гелсин деп тилей. Шондан сонг ол булай хабарлай болгъан: «Бир Аллагьгъа ﷻ инангъан ва Мугьамматны ﷺ артына тюшген саялы бусурманлагъа шонча къыйынлыкълар, зулму этгеним саялы, уланым булан ёлукъмагъа уяла эдим. Ол мени яныма гелгенде, Мугьамматны ﷺ оьч алывундан сакъласын деп ялбарып тилеме башладым». Абдулла бир сёз де айтмай, уьйден чыгъып гете ва тувра Пайхаммарны ﷺ янына барып, атасы оьзюнден гечмекни тилейгенни билдире. Расулуллагь ﷺ: «Сени атанга аманлыкъгъа сёз берилген, огъар шо гьакъда айтма боласан», – дей. Сонг асгьабалагъа багъып: «Сухайлгъа ёлукъгъан гиши, огъар яманлыкъ этмесин, гьакъ кюйде, Сухайл – гьакъылны ва абурну еси. Ва дин якъда ондан уллу авам адам ёкъ, тек ону къысматы шолай», – деген.
Имангъа гелив ва Есибизни разилигин алма къарав
Сухайл нечесе йылланы узагъында асгьабалагъа этген яманлыкълагъа да къарамайлы, Мугьаммат Пайхаммар ﷺ огъар рагьмулу янаша. Булайлыкъ ону гьайран эте ва Сухайл гьакъ юрекден имангъа гелип, жаны-къаны булан Пайхаммарны ﷺ сююп къала.
Ону турушуна къарап, Абу Бакр бир гезик: «Савболлашыв гьажны вакътисинде мен Сухайл бин Амргъа къарай эдим ва ол Расулуллагьны ﷺ янында туруп, огъар къурбанлыкъ учун тюелени гелтире эди. Пайхаммар ﷺ къурбанны сыйлы къолу булан соя эди. Шондан сонг ол деллекчини чакъырып, башындагъы чачын къыркъмагъа буюрду. Мен Сухайлгъа къарап турдум, ол гьар ону чачын къагъып алып, гёзлерине сала эди. Мен Худайбиядагъы гюнню эсиме алдым, о заман ол дыгъарда Пайхаммардан ﷺ “Мугьаммат – Аллагьны Элчиси ﷺ” деген язывну тайдырма талап эте эди. Ону гьакъ ёлгъа салгъаны саялы Есибизге макътав этдим», – деген.
Имангъа гелген гюнден берли, дин къардашлары ондан алдынлыкъ этген ишлени Сухайл толтурма къаст эте. Макканы къолгъа алгъан сонг имангъа гелгенлени арасында, Сухайлдан артыкъ намаз къылагъан, ораза тутагъан, садагъа оьлешеген, рагьмулукъ гёрсетеген, Яратгъаныбыз саялы гёзьяш тёгеген гиши болмагъан.
Византия империя Шамда яшайгъан бусурманлагъа къаршы тургъанда, Сухайл бары да яшларын, яшларыны да яшларын жыйып, дин якъламакъ учун дав этмеге ал сыдралагъа чыгъа. Ол Ярмук деген давда ва хыйлы оьзге къазаватларда ортакъчылыкъ этген.
Бир-нече йыллар гетип, Шамда «амваш» деген чума аврув яйылмагъа башлай. (Амваш – Суриядагъы гиччирек шагьар, бу аврув ондан гелген саялы, шолай ат тагъылгъан). Бу эпидемиядан хыйлы адам оьле, шоланы арасында агьлюсю булан Сухайл да. Яратгъаныбыз рагьмусун Сухайлгъа, Пайхаммарны ﷺ бары да асгьабаларына яйсын, оланы берекетин бизге де тийдирсин! Амин.
(Давамы гелеген номерде)
