Пайхаммарны ﷺ яш йыллары
Пайхаммарны ﷺ яш йыллары
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
«Яшны алгъанда, мен ёлдашларымны янына къайтдым. Огъар тёшюмню бергенде, сютюм кёп болуп табылды ва ол тойгъанча ичди, арты булан уланым да сюйгенче ичмеге болду. Ондан сонг экиси де юхлады.
Эрим къарт тюебизни янына ювукъ болгъанда, о кёп сют бережеги ачыкъ болду. Ол ону савду ва биз тойгъанча сют ичип, арты булан арив юхладыкъ. Эртен ёлгъа чыкъдыкъ. Шо нарыста булан мен эшегимге минип юрюдюк. Бираз алдын гьаран абат алагъан гьайвангъа гюч гелип, о ажайып чалт юрюп башлады. Ёлдашларым бизин артыбыздан етишип болмай: “Гьей, Абу Зувайбаны къызы, токъта бизге! Уьйден чыкъгъанда минген шу эшек чи тюгюлдюр бу?” – деп, къычыра туруп къала. Мен олагъа: “Аллагь ﷻ булан ант этемен, бу эшек лап шо оьзю!” – дедим. О заман олар: “Огъар бир зат чы болгъан”, – деп, тамаша болду.
Бану Саад къавум яшавлукъ этеген топуракъдагъы уьйлерибизге эсен-аман етишдик. Къургъакъ, бир зат да оьсмейген биз турагъан ерден осалы ёкъдур, тек Мугьаммат ﷺ дейген бу берекетли яш бизге гелгенде ажайып алышынывлар башланды. Къойларыбыз гьар ахшам тоюп геле, нече де кёп сют бере, биз шону савуп, хыйлы сют алабыз. Оьзге адамланы маллары буса сют дегенни гёрмей. Хоншуларыбыз къойчулагъа: “Уьюгюзге будай явгъур, сиривню Абу Зувайбаны къойчусуну къырыйында багъыгъыз”, – деп ачувлана. Амма не этсе де, оланы маллары ач къайта, сют де бермей.
Эки йылны узагъында мен бу яшны тёшюм булан ашатдым ва шо заманны ичинде Есибиз бизге хыйлы ниъматлар берип турду. Ол башгъа яшлагъа ошамай ва эки йыллыкъ чагъына етишгенде къаркъара якъдан да, пагьмусуна гёре де тенглилеринден шайлы къалышына эди. Эки йыл битгенде биз яшны анасына элтдик, тек ондан айрылма сюймей эдик, неге десе шондан гелеген берекетни гёре эдик. Анасы булан сёйлеген сонг, мен: “Яшынгны оьсгенче менде къойма сюймеймисен? Ол маккалы аврувлардан авруп къалардан къоркъаман”, – дедим. Ана рази болгъанча биз огъар тилеп турдукъ, артда да биз яш булан гери къайтдыкъ».
Бану Саад къавумда Мугьаммат ﷺ 4–5 йыл битгенче къала. Ону тёшю ярылмакъ булан байлавлу агьвалат болгъан чакъы замангъа ерли. Анас етишдирип, булай билдириле: «Мугьаммат ﷺ башгъа яшлар булан ойнап турагъанда, ону янына Жабрайыл малайик геле. Ол яшны астаракъ тутуп, йымышакъ кюйде ерге ятдырып, тёшюн ачып, юрегин алып, ондан къан тююр чыгъартып: “Сендеги шу шайтанны рыцкъысы!” – дей. Сонг алтын легендеги зем-зем сув булан юрекни чая ва къан тамурлар булан къайтарып байлап, ерине сала. Яшлар анасына чаба туруп гелип: “Мугьамматны ﷺ оьлтюрдю!” – деп къычыра. Олар барысы да яшны айланып къуршай, ол буса ерде ята ва янгыз бетини тюсю алышынып табыла» (Муслим).
Анасына къайтыв ва узакъ къалмай айрылыв
Бу ишден сонг Гьалима яш саялы бек къоркъа ва анасына къайтара ону. Анасы булан яш алты йыл болгъанча яшай. Амина эрине абур этмеге деп, Ясрибдеги ону къабуруну уьстюне бармагъа сюе. Ол Маккадан чыгъып, оьзю булан ярты етим къалгъан Мугьамматны ﷺ да ала. Олар булан къуллукъчусу Умм Айман ва яшны къайюму (опекун) Абд аль-Мутталиб де болгъан. Баргъан еринде бир ай туруп, гери къайтагъанда Амина бек авруп къала ва аль-Абва деген ерде (Макканы да, Мадинаны да арасында) оьле, шонда ону гёмме де гёме.
Абд аль-Мутталиб болгъан ишден сонг Мугьаммат ﷺ булан Маккагъа къайта. Уллатаны юреги етим къалгъан яшыны яшына бек языгъы чыгъа. Ол бу яшны оьз яшларындан артыкъ гёре, бек сюе, бирт де янгыз къоймай ва айрыча ону гьайын эте.
Ибн Хишам булай деп билдире: «Аслу гьалда Абд аль-Мутталибге Каабаны салкъынында яйыв яя, ону уланлары буса, ол чыкъгъанча ону айланасында ерлеше ва абур этип, бирев де шо яйывда олтурмай. Мугьаммат ﷺ гелив-геливюнде тувра шо яйывгъа бара, агъайлары буса, ону ондан тайдырмагъа къарай. Шолайлыкъны гёрюп, Абд аль-Мутталиб: “Къоюгъуз ону, неге десе Аллагь ﷻ булан ант этемен, ол уллу оьрлюклеге етишежек!” – деп айта ва арты булан ону яндавурунда олтуртуп, аркъасын сыйпап, ол этегенге къарап, сююне болгъан».
Уллатаны оьлювю ва Абу Талибни гьай этивю
Мугьамматгъа ﷺ сегиз йыл битгенде Маккада Абд аль-Мутталиб де оьле. Оьлгенче яшны гьайын этмеге уланы Абу Талибге тапшура.
Абу Талиб агъасыны уланын оьз яшларындан айырмай, яхшы кюйде къарай, гьатта бир-бирде Мугьамматны ﷺ артыкъ да гёре. Ол огъар уллу гьюрмет булан янаша, хыйлы йылланы узагъында болагъан гьар-тюрлю кёмегин эте. Абу Талиб огъар оьз якълавун болдура, Мугьаммат ﷺ къурдашлыкъ юрютегенлер булан къатнай ва ол саялы къавумуна къаршы турагъан гезиклер де болгъан.
Ибн Аскир етишдирген кюйде, Жалхам бин Арфут булай хабарлай болгъан: «Бир къургъакълыкъ заманда Маккагъа гелгенде къурайшитлер: “Гьей, Абу Талиб! Къол (долина) къургъакъ болгъан, яшлар ач, барып янгур тилесенг ярамаймы?” – деп, чакъырыв этегенни гёрдюм. Шондан сонг Абу Талиб кёп яш къуршагъан гьалда бир гиччи улан булан (Мугьаммат ﷺ булан) чыкъды. Ол кёкдеги къарангы булутланы гюнешни шавласы булан ярыкъ этегенде йимик эди. Шолайлыкъ булан Абу Талиб яшны алып, Каабаны тамына ону таяды, ол да бармагъы булан кёкге гёрсетди. Шо мюгьлетде кёкде бир булут да ёкъ эди, тек бирден-бир якъ-якъдан булутлар жыйылды, арты булан гючлю янгур явду, топуракъда бокъурлап гелеген оьзенлер акъмагъа башлады ва ер сувдан тойду». Шо саялы Абу Талиб кёп сюеген гиччи къардашыны гьакъында: «Бу таза, муну сыпатына багъып янгур гьакъда булутлагъа тилек эте, етимлени тойдурагъан, тулланы якълавчусу ол», – деп айта болгъан.
Абу Талиб булан бирче Шамгъа биринчи сапары
Мугьамматгъа ﷺ он эки йыл битгенде ол агъайы Абу Талиб булан сатыв-алыв ишлер учун Шамгъа сапар эте ва ондагъы Бусра деген бырынгъы шагьаргъа етише. Хавран деген бойда ва шо заман византиялылар еслик этеген арап топуракъда бу баш шагьар болгъан. Шо шагьарда Бахира (герти аты Жиржис) дейген кешиш яшай болгъан. Абу Талибни кериваны онда токътагъанда, бу кешиш чыгъып, оланы къонакъ эте, гьали болгъанча ол маккалы кериванланы бирт де гёрмеген буса да.
Уланъяшны гёргенде, Бахира ону янына ювукъ гелип, Мугьамматгъа ﷺ яхшы кюйде къарай. Сонг ону къолундан тутуп: «Бу – дюньяларда яшайгъанланы бийи ва Есибиз ону адамлагъа рагьмулукъ гьисапда йибережек!» – деп билдире. Абу Талиб: «Сен къайдан билесен шону?» – деп сорай. Бахира: «Гьакъ кюйде, сиз Акаба якъдан ювукъ гелегенде, ерге ерли иелмеген бир таш да, бир терек де къалмады. Олар буса биревню алдында да иелмей, пайхаммарлардан къайры. Ондан къайры, гьакъ кюйде, мен ону яврункъалакъларыны (лопатки) арасындагъы алма чакъы мюгьюрню (печать) гёрдюм. Шону маънасы бизге китаплардан белгили», – деп англатды. Шондан сонг бу кешиш Абу Талибге яшны Шамгъа элтмей, гери къайтармагъа тилей, неге десе ягьудилер огъар яманлыкъ этмеге болардан къоркъа. Абу Талиб шо ёравгъа тынглап, адамлары булан шоссагьат Мугьамматны ﷺ Маккагъа йибере.
(Давамы гелеген номерде)
