Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Элчилик девюрлери

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ элчилик девюрюн эки болжалгъа (период) бёлмеге ярай, оланы гьарисини оьз башгъалыкълары болгъан.

1.Маккалы девюр (он уьч йылгъа ювукъ узатылгъан).

2.Мадиналы девюр (он йыл).

Эсгерилген гьар девюрню ичинде де бир-бир башгъалыкълары ва айры ишлери булангъы бир-нече оьзтерече болжаллар болгъан. Динге чакъырыв булан байлавлу эки де девюрню шартларын мекенли ахтаргъан сонг, шолайлыкъ ачыкъ бола.

Маккалы девюрню уьч болжалгъа бёлмеге ярай. Биринчи болжалда динге чакъырыв яшыртгъын юрюлген (уьч йыл). Экинчи болжалда динге чакъырыв ачыкъдан этилмеге башлагъан (динге чакъырывну дёртюнчю йылындан башлап онунчу йыл битгенче). Уьчюнчю болжал – динге чакъырыв ва дин яйыв Маккадан тышдагъылагъа да яйыла (дин яйылмагъа башлагъан онунчу йылдан тутуп Пайхаммар ﷺ Мадинагъа гёчген замангъа ерли).

Мадина девюрдеги болжалланы гьакъында айтсакъ, оланы гьакъында газетни гележек номерлеринде мекенли язажакъбыз.

Биринчи болжал – яшыртгъын чакъырыв

Арапланы дин центры Макка болгъаны белгили. Бу шагьарда Каабагъа къуллукъ этегенлер ва ташсуратланы аяп сакълайгъанлар яшагъан. Ташсуратлар араплар учун сыйлы болгъан ва бу ерде не йимик буса да дин алышынывлар этмеге оьзге ерлерден эсе къыйынлы болгъаны англашыла. Булай иш башламакъ учун бюдюремейген кюйдеги къатты хасият болмаса бажарылмас. Шо саялы башлапгъы заманда Маккада яшайгъанланы гьалек этмес учун дин яйыв яшыртгъын юрюлген.

Биринчи вакътилерде Пайхаммар ﷺ дин къабул этмекни гьакъында янгыз лап ювукъ адамларына, агьлюсюне айтагъаны тамаша да тюгюл. Ол олардан якълав ва англав гёре болгъан. Олардан сонг, Расулуллагь ﷺ дин яйывун таза ва инамлы адамлардан башлай.

Ислам динни къабул этген лап биринчи адам – Пайхаммарны ﷺ къатыны, бусурманланы анасы Хадижа бинт Хувайлид болгъан. Ондан сонг къулчулукъдан эркин этилген Зайд ибн Харис болгъан. Бир вакъти ол есирликге тюшюп, къулгъа айлангъан. Хадижа эри Мугьамматгъа ﷺ ону савгъат этген. О заманларда уланны атасы ва агъайы гелип, ону оьз къавумуна алып гетмеге сюйген, тек ол кёп сюеген Пайхаммары ﷺ булан къалгъан. Булардан сонг бусурманлыкъны Пайхаммарны ﷺ агъайыны уланы Али бин Абу Талиб къабул этген. Яш чагъындагъы Али о вакътиде Пайхаммарны ﷺ агьлюсюнде яшай болгъан. Мундан сонг Пайхаммарны ﷺ къурдашы Абу Бакр ас-Сиддикъ Аллагьны ﷻ динине гелген. Бу адамлар барысы да олагъа янгы динни гьакъында айтгъан шо гюн бусурманлар бола.

Бу агьвалатлардан сонг Абу Бакр да халкъны Пайхаммарны ﷺ ёлуна тюшмек учун чакъырмагъа башлай. Яхшы хасияты, йымышакъ юреги ва оьр даражалы къылыгъы бар саялы адамлар ону сюе болгъан. Къавумдагъылар ону янына гелип, къурдашлыкъ юрютген, неге десе ол билеген адам да, сатыв-алыв юрютеген де ва къатнавгъа илиякълы инсан болгъан. Ону яхшылыгъындан, сёзюне инанып, Усман бин Аффан аль-Умави , аз-Зубайр бин аль-Аввам , Абд ар-Рагьман бин Авф ва Бану Зугьра тухумлу Саад бин Абу Вакъкъас , олай да Талха бин Убайдуллагь да Аллагьны ﷻ динин къабул этгенлер. Башгъалардан алдынлыкъ этген бу сегиз адам Ислам диндеги биринчи гюп ва алда барагъанлардан болгъан. Биринчи бусурманланы арасына эфиоплу Билял бин Рабахны ﷻ, ону арты булан Бану аль-Харис тухумлу Абу Убайда бин аль-Жаррахны (Пайхаммар ﷺ ону гьакъында бу уьмметни инамлысы (амин) деп айтгъан), Абу Салама бин Абд аль-Асадны , Бану Махзум тухумлу аль-Аркам бин Абуль-Аркамны , Усман бин Мазумну ва ону къардашларын Кудамны ва Абдуллагьны , Убайда бин аль-Харисни бин аль-Мутталибни , Сайит бин Зайд аль-Адавини ва ону къатыны Фатима бинт аль-Хаттабны (Умар бин аль-Хаттабны къызардашы), Хаббаб бин аль-Араттны , Абдуллагь бин Масуд аль-Хузалини ва оьзгелени къошмагъа ярай.

Бу адамланы арасында къурайшит къавумну бары да тухумланы вакиллери болгъан. Бара-бара Ислам динни кёп эргишилер ва къатынгишилер къабул этмеге башлай ва бу динни гьакъында Маккада хабар яйыла. Расулуллагь ﷺ адамлар булан яшыртгъын ёлугъуп, оланы дин ёлгъа бакъдыра болгъан. Шо вакътиде даъват яшыртгъын юрюле ва гьар ким булан айрыча ёлукъма тюше болгъан. «Аль-Муддассир» деген сурадан сонг вагьйу бирини артындан бири тюшюрюле. Шо девюрде йиберилген Къуръан аятлар ва сура гесеклери къысгъалыгъы булан къалышына ва олардагъы парахатлыкъ ва ажайып кюю яшыртгъанлыкъны ва ювашлыкъны гьалына къыйышывлу болгъан. Шоланы маънасы жан тазалавгъа чакъыра ва бу дюньялыкъгъа берилгенлик жан батагъанлыкъгъа гелтирегенни билдире. Ондан къайры, шо аятларда женнет ва жагьаннем толу кюйде суратлана, гьатта адамлар ону да, муну да оьз гёзлери булан гёргендей бола. Къуръан аятлагъа тынглагъанлар о замангъы адам урлукъ бирт де гёрмеген гьалда оьзлени гьис эте.

Намаз

Тюшюрюлген биринчи сураларда намаз къылмагъа буюрагъанлыкъ да болгъан. Мукатил бин Сулайман булай хабарлай болгъан: «Пайхаммарлыкъ башлангъан сонг бираздан Есибиз эртен де, ахшам да эки ракаатлы намаз къылмагъа буюрду ва булай деди (маънасы): “Чыдамлы бол (гьей, Мугьаммат ﷺ). Гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ айтгъаны (пайхаммарлагъа бакъгъан кёмекни гьакъындагъы сёзю) – гьакъыкъат. Тиле (сен ва ва сени булан бирче бары да иманы барлар) этилген гюнагь учун гечмекни (оьзюнгню ёлунга тюшгенлени товба этмеге уьйрет) ва эртен де, ахшам да (намаз къылып) макътав булан оьр эт Есингни” («Гъафир» деген сура, 55-нчи аят).

Ибн Гьажар булай айтгъан: «Пайхаммар ﷺ гечеги сапарны (Кёкге чыкъгъан гече – Исраъ валь-Миъраж) алдында да намаз къыла болгъан ва олай да ону асгьабалары этген. Амма гюндеги беш намаз буюрулгъанча алда не йимик буса да намазлар къылмакъ олагъа борч этилген болгъанмы-болмагъанмы гьакъда алимлер бир пикругъа гелмеген».

Ибн Гьишам эсгерегени йимик, намазны вакътиси гелегенде Пайхаммар ﷺ ва ону асгьабалары, къавуму гёрмейген кюйде, тав анакъларда яшынып, намаз къыла болгъан. Бир гезик Абу Талиб гёрюп къойгъан кюйде, Расулуллагь ﷺ ва оьзюню уланы Али намаз къыла болгъан ва ол шо гьакъда сорагъан. Шо не экенни билгенде, ол олагъа бу ёлда къатты туругъуз деген.

Динге чакъырывну гьакъында бары да къурайшитлер биле

Оьрде айтылгъан ишлени ахтарыву гёрсетеген кюйде, даъват биринчи йылларда яшыртгъын ва гьар адам булан айрыча этиле болгъан, тек шогъар да къарамайлы, янгы динни гьакъындагъы хабар къурайшитлеге де етише. Амма олар бу ишге башлап агьамият бермей, тек дин яйылыв оьсюп тербейгени булан, олар сонг-сонг гьалек болмагъа башлай ва Мугьамматны ﷺ гьаракатына тергев бере, ону гьызарлай. Уьч йыл оьтгенде де динге чакъырыв яшыртгъын ва гьар адам булан айрыча юрюлген. Амма шо вакътини ичинде иманы барланы санаву оьсе ва оланы аралыгъы къардашлыкъгъа айлана. Бир-бирине кёмек этеген ёлда булар бир муратны гёз алдына тута – Есибизни динин адамланы арасында яймакъ ва шону токъташдырмакъ. Бу агьвалатлардан сонг, Пайхаммаргъа ﷺ динге чакъырывну ачыкъдан этмеге ва халкъны ялгъан инанывларына къаршы туруп, даъват этмекни гьакъында вагьйу булан буйрукъ геле.

(Давамы гелеген номерде)

Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу