Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Ан-Нуман ибн Мукаррин аль-Музани

Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Ан-Нуман ибн Мукаррин аль-Музани

«Гьакъ кюйде, иманны уью бар ва экиюзлюлени де уью бар. Бану Мукарринни уью – иманны уьйлеринден» (Абдулла ибн Масуд, Пайхаммарны ﷺ асгьабасы).

Гьакъ ёлгъа тюшмекни гьакъында къавумну гьукмусу

Музайнны къавуму Ясрибни (Мадина шагьарны алдагъы аты) ягъаларында, Маккагъа элтеген ёлну уьстюнде яшай болгъан. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ Мадинагъа гёчгенде Музайнны халкъы ёлдан оьтегенлерден ону гьакъында кёп хабар эшите. Расулуллагьны ﷺ гьакъындагъы бары да янгылыкълар даим бек яхшы болгъан. Бир ахшам шо къавумну башчысы ан-Нуман ибн Мукаррин аль-Музани оьз халкъыны уллулары ва къардашлары булан жыйылгъан болгъан. Ол олагъа булай айта: «Гьей, адамлар! Аллагь ﷻ булан ант этемен, биз Мугьамматны ﷺ гьакъында яхшыдан къайры башгъа зат билмейбиз. Биз ону сёзюнде рагьмулукъдан, яхшылыкъдан, адилликден къайры оьзгени эшитмегенбиз. Ону янына адамлар гюп-гюп болуп гелегенде биз негер токътагъанбыз?!»

Арты булан ол сёзюн булай узата: «Оьзюмню гьакъымда айтсам, мен тангала эртен ону янына бармагъа токъташдым. Мени булан гелмеге сюегенлер бар буса, тангда чыкъмагъа тарыкъ». Кюйге къарагъанда, анНуманны сёзлери адамланы юрегине ёл таба. Артындагъы гюн танг къатмагъа турагъанда ону къабакъ алдында Ясрибге барып, Пайхаммар ﷺ булан ёлукъмакъ ва Есибиз Аллагьны ﷻ динин къабул этмек учун он агъа-иниси ва Музайн къавумдан дёрт юз атлы жыйыла. Ан-Нуман шончакъы кёп халкъ булан Пайхаммарны ﷺ ва бусурманланы янына савгъатсыз барагъанына бираз тартына болгъан, неге десе шо йыл болгъан къургъакълыкъ мол тюшюмню бек осал этген. Ол ва ону агъа-инилери болгъан тюшюмден аз буса да Пайхаммаргъа ﷺ пай гелтире.

АнНуман ва ону булан гелген бары да халкъ Ислам динни къабул этмеге гьазир экенин билдире. Бу шатлы янгылыкъны эшитгенде сав Ясриб сююне. Мундан алда бир арап къавум да биригип гёнгюллю ва бек сююп динге булай гелмеген. Рагьмулу Аллагь ﷻ этилген савгъатланы къабул эте ва шо гьакъда Къуръан аят тюшюре (маънасы): «Гёчюп юрюйген арапланы арасында Аллагьгъа ﷻ ва Къыямат гюнге (гьакъ кюйде) инангъанлар да бар. Олар савгъатларына Аллагьгъа ﷻ ювукъ этер йимик къарай ва Пайхаммарны ﷺ разилигин алмагъа умут эте (олар учун дуа этип). Тюз! Гьакъ кюйде, шолар учун шолайлыкъ Есине ﷻ ювукъ болмакъгъа ёл, Аллагь ﷻ оланы Оьз рагьмусу булан къуршажакъ (женнет агьлюлерден этер).

Гертиден де, Аллагь ﷻ – гечеген ва рагьмусун болдурагъан! (Оьз къулларын гече ва олардан гелеген аз савгъатланы да къабул эте)» («Ат-Тавба» деген сура, 99-нчу аят). Пайхаммарны ﷺ ёлуна тюшген ан-Нуман ибн Мукаррим бусурманлар булан бирче бары да къазаватларда ортакъчылыкъ этген.

Бусурман башчысына кёмек этив

Бусурманланы башчысы этилип Абу Бакр сайлангъанда анНуман къатты кюйде ону янын тута ва арада башланмагъа турагъан питнелени башын алмакъда жагь кюйде ортакъчылыкъ эте. Умар аль-Фарукъ халипалыкъны юрютеген заманда да анНуман ибн Мукаррим агьамиятлы иш этип белгили болгъан. Кадисия деген урушну алдында бусурман асгерни башчысы Саад ибн Абу Вакъкъас парахат кюйде масъаланы чечмек учун сёйлешивлер этмеге деп хосрой Яздаджурдгъа башында ан-Нуман булан адамлар йибере. Персия пачалыкъны тахшагьары Аль-Мадаинге гелгенде бусурманлар хосройну янына бара. Ерли пача таржуманы чакъырып, булай буюра: «Сен олагъа: “Не учун бизин топуракъгъа гелгенсиз ва не саялы дав башламагъа сюесиз?

Балики, биз сизин булангъы масъаладан бираз арек болгъан саялыдыр бизге дав этмеге сюегенигиздир”, – деп сора», – дей. Ёлдашларына багъып анНуман: «Къаршы тюгюл бусагъыз, сизин атыгъыздан жавап берейим. Эгер арагъыздан кимесе бирев сёйлемеге сюйсе, мен къаршы тюгюлмен», – дей. Олар: «Ёкъ, сен сёйле», – деп жаваплана. Аллагьу таалагъа макътав этип ва Пайхаммаргъа ﷺ салават салып, ан-Нуман булай айта: «Есибиз Аллагь ﷻ рагьмулукъ этип, бизге яхшылыкъгъа уьйретеген Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ йиберген. Ол бизге яманлыкъ не зат экенни англата ва шондан сакъланмагъа буюра. Эгер Пайхаммар ﷺ чакъырагъанны къабул этсек, Есибизден бу ва герти дюньяда шабагъат алажакъбыз. Бираз заман гетди ва шону ичинде Есибиз тарлыгъыбызны генгликге алышдырды, басылгъанлыгъыбызны – эркинлик булан ва оьчлюкню – къардашлыкъ ва адиллик булан алышдырды.

Ол адамланы яхшылыкъ этмеге чакъыра ва олай да хоншуда яшайгъанланы да гьакъ герти динге чакъырмагъа гёрсете. Биз динибизге чакъырабыз сизин, шо дин адамланы бирден-бир яхшы эте ва шолайлыкъгъа чакъыра. Бу дин бары да яманлыкъны юзюн ача ва шондан аман сакълай. Динибиз адамланы имансызлыкъны къарангылыгъындан гьакъ иманны ярыгъына ва адилликге чыгъара. Эгер сиз Ислам динни къабул этмеге рази болсагъыз, биз сизге Аллагьны ﷻ китабын (Куръан) къоярбыз ва сиз шогъар гёре яшамагъа болажакъсыз. Шолай этсегиз биз артгъа тартыларбыз ва сизин булан дав этмесбиз. Эгер сиз Ислам динни къабул этмеге сюймесегиз биз сизден жизья (хас налог) аларбыз ва къоруп сакълажакъбыз.

Амма жизья тёлемеге сюймесегиз, сизин булан дав этмеге тюшежек». Булай сёзлени эшитгенде Яздаджурд эпсиз ачувлана ва булай айта: «Гертиден де, дюньяда сизден эдепсиз миллетни билмеймен. Элчилени оьлтюрмеге ярай болгъан буса, мен сизин оьлтюрер эдим. Лагь болугъуз шундан, сизге мунда дагъы этмеге иш ёкъ! Башчыгъызгъа айтыгъыз огъар къаршы Рустамны йибережегимни, ол сизин барыгъызны да Кадисияны оруну ичинде гёмежек».

Кадисиядагъы уруш

Шондан сонг Кадисияда къыргъынлы уруш бола ва къаланы айланасындагъы ор оьлгенлени сюеклеринден тола. Шончакъы кёп оьлгенлер бусурманлар тюгюл, хосройну асгери болгъан. Кадисияда утдурса да перслер тымыйып къалмай. Олар асгерин янгыдан жыймагъа бажара ва бу гезик ону санаву юз элли мингден артыкъ бола. Умар халипа душманны асгери ончакъы уллу экенни эшитгенде, асгерни башында олагъа къаршы оьзю де чыкъмагъа токъташа. Амма белгили адамлар халипаны янына гелип, шолай этмесе яхшы ва оьзюню орнунда айтылгъан къоччакъ асгербашы дав этсе де таманлыкъ этер деп инандыра. Шолай дегенде, Умар t: «Буса магъа шолай адамны таклиф этигиз», – деп буюра. «Бусурманланы башы, бизден эсе сен оьзюнг яхшы билесен», – деп огъар жаваплана. Шо заман Умар халипа: «Аллагь ﷻ булан ант этемен, мен бусурманланы башына эки асгер ёлукъгъанда жагь кюйде гьаракат этежек адамны белгилеймен.

Шо дюр – ан-Нуман ибн Мукаррин аль-Музани». Шо сёзлени эшитгенде, жыйылгъанлар: «Тюз, шо лап къыйышагъан адам», – деп рази болалар. Умар огъар булай кагъыз яза: «Магъа белгили болгъан кюйде, душманны хыйлы асгери Нахванд деген ерде жыйылгъан. Менден шу кагъызны алгъанда, Аллагьны ﷻ кёмеги булан, сендеги бары да бусурман асгер булан олагъа къаршы чыкъ. Асгер арымасын учун ёлда авур ерлерден юрюмегейсен. Гьар бусурманны яшаву мени учун юз минг динардан аявлу». Асгери булан ан-Нуман шоссагьат душмангъа къаршы чыгъа. Эки де асгер бир-бирине къаршы болгъанда оланы арасында оьжетли ва къанлы уруш бола. Перслени асгери пара-пара болуп пуч этиле. Душман асгерини оьлген солдатларыны сюеклеринден чёллер ва тавлар тола, агъагъан къан буса, оьзенлеге айлана. Шо агъагъан къанны уьстюнде ан-Нуманны аты сыргъалап йыгъыла, ол оьзю де авур яралана ва шагьит кюйде жанын къурбан эте. Ону иниси анНуманны къолундан тюшген бусурман байракъны къагъып алып, алгъа чаба.

Къардашын плаш булан ябып, ол оьлгенин билдирмей. Бусурманлар толу уьстюнлюкге етгенде, асгерчилер башчысын излемеге башлай. Къыргъын токъталгъанда байракъ тутгъан къардашы ан-Нуман ибн Мукарринни къагьруман кюйде оьлгенин ачыкъ эте. Ол: «Муна бизин амирибиз (ёлбашчыбыз). Аллагь ﷻ ону уьстюнлюк булан сююндюрдю ва шу дюньядагъы болжалын дин учун жанын аямагъан кюйде шагьит гьисапда битдирди!» – деп билдире.

АДИЛ ИБРАГЬИМОВ