Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Ата ибн Рабах
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Ата ибн Рабах
Билимни къыйматлыгъы
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Гьижраны 97-нчи йылыны зуль-гьижжа айны биринчи он гюнюне гелейик. Шо гюн Каабаны айланасында хыйлы халкъ жыйылгъан болгъан: гьаж къылма гелгенлер – бирлери атлылар, башгъалары яяв гелген.
Шо адамланы арасында къартлар ва жагьиллер, эргишилер ва къатынгишилер, негрлар ва акъ тюслюлер, араплар ва арап тюгюллер, бийлер ва простой инсанлар болгъан. Шолар барысы да бу сыйлы ерлеге юрегинде Яратгъаныбыздан къоркъуву ва Есибизни рагьмусуна умут булан гелген.
Шо замангъы бусурманланы пачасы Сулейман абн Абд аль-Малик де яланбаш гьалында Каабаны айлана болгъан. Яланаякълы пачаны уьстюнде янгыз изар (къаркъараны тюп янын яшырагъан къумач гесек) ва накидка болгъан. Къалгъан адамланы арасында, дин къардашларындан ол бир нечик де къалышмай болгъан. Ону арты булан гелеген эки уланы да болгъан. Каабаны айланып битгенде, пача бир кёмекчисин янына чакъырып:
– Ёлдашыгъыз къйда? – деп сорай.
Кёмекчиси огъар:
– Ол онда, намаз къыла, – деп жавап бере.
Пача уланлары булан бирче оьзюне гёрсетген якъгъа багъып бара. Пачаны адамлары огъар ёл ачмакъ учун, алды булан барма сюйгенде, ол шоланы токътата. Абд аль-Малик олагъа:
– Гьали мунда пачаланы да, простой адамланы да арасында бир башгъалыкъ да ёкъ. Оланы башгъалыгъы – Аллагьдан ﷻ ким бек къоркъагъанлыкъда ва этген амалларыны артыкълыгъында. Балики, Аллагьны ﷻ алдына чачал башлы, чанггъа батгъан инсан гелир – ва Есибиз ону пачаланы къабул этмейген кюйде, артыкъ этип къабул этер.
Шондан сонг оьзю сорайгъан гишини уьстюне бара ва ол гьали де намаз къылагъан болгъан. Ону артында ва солдан да, онг якъдан да хыйлы адамлар олтургъан. Халипа бош ерде олтура ва янында уланларын да олтурта. Жагьил яшлар атасы, бусурманланы пачасы, кимни янына гелген деп яхшы къарай. Шо адам намаз къылып битгенче, жыйылгъан халкъ булан булар да олтуруп токътай. Намаз къылып битген гиши бери бурулгъанда, олар къара тюслю, бурма чачлы, япалакъ бурунлу эфиоплуну гёре.
Намаз къылып битгенде, эфиоплу бу адам халипа олтургъан якъгъа багъып къарай. Сулейман ибн Абд аль-Малик огъар салам бере, шо гиши де саламгъа жавап къайтара. Шондан сонг халипа бу адамгъа гьаж къылывну адатларыны гьакъында бир ягъадан сорама башлай ва ол гьар соравгъа, Пайхаммарны ﷺ гьадислерин де гелтирип, толу жаваплар бере. Бары да жаваплар берилгенде, халипа огъар:
– Аллагь ﷻ берекети булан сююндюрсюн сени! – дей.
Сонг уланларына ол:
– Туругъуз, – дей.
Булар эретургъанда, уьчевю де Сафа ва Марва тёбечиклеге багъып, бу ерде этилеген адатны кютмек, шоланы арасында юрюмек учун гете. Барагъан ёлунда уланлар чавушну бу билдиривюн эшите:
– Гьей иманы барлар! Бугюн шу ерде Ата ибн Абу Рабах фатавалар бере, ол болмаса – Абдуллагь ибн Абу Нажих бережек.
Уланлары бириси атасына къарап:
– Олай нечик бола? Бусурманланы чавушу билдирген кюйде, адамлар фатава учун янгыз Ата ибн Абу Рабахгъа ва ону ёлдашына бармагъа герек дей, биз фатава учун баргъан гиши буса, халипагъа тарыкъ чакъы агьамият да бермеди!
Сулейман уланына:
– Балам, биз алдында юваш кюйде олтургъан бу адам Ата бин Абу Рабах тап оьзю эди. Абд Аллагь ибн Аббас оьлген сонг Аль-Гьарам деген сыйлы межитде фатава береген гиши чи ол.
Арты булан халипа булай узата:
– Балам, билим алмагъа къасткъыл! Гьакъ кюйде, билим саламат адамны оьр эте, эринчекни ва ишсюймесни уята ва къулланы пачаланы даражасына гётере.
Сулейман ибн Абд аль-Малик уланларына билимни агьамиятлыгъыны гьакъында айтагъанда къопдурмай. Ата ибн Абу Рабах яш заманында маккалы бир къатынны къулу болгъан. Амма Есибиз, билим алывну ёлуна бакъдырып, ону даражасын артдыра.
Ата оьз заманын уьч тиретге бёле. Бир вакътисин еси къатынгъа багъышлай. Шолай дегенде, оьзюне сёз тийдиртмей огъар оьр даражада къуллукъ эте. Заманыны экинчи бёлюгюнде ол Яратгъаныбызгъа гьакъ юрекден, къасткъылып ибадат эте. Къалгъан вакътисин буса, ол билим алыв булан йибере. Ата оьз вакътисинде гёрген асгьабаланы янына геле туруп, оланы булакъдай таза билиминден уьйрене. Ол Абу Хурайрадан, Абдуллагь ибн Умардан, Абдуллагь ибн Аббасдан, Абдуллагь ибн аз-Зубайрадан ва айтылгъан оьзге асгьабалардан билим ала. Ол хыйлы затгъа уьйрене, динни теренден англай ва Пайхаммарны ﷺ кёп гьадисин биле.
Есибизге берилип, пайдалы билим алыв булан машгъул экенин гёрюп, Яратгъанны разилигин алмагъа умут этип, шо маккалы къатын къулун азат эте. Шо гюнден тутуп Ата аль-Гьарам межитден чыкъмай эди деп айтма ярай. Бу межит ону учун уьй йимик бола. Ол онда яшай, билим ала, охуй ва Есибизге ибадат эте.
Тарихчилер айтагъан кюйде, Ата межитде гече къалып 20 йылгъа ювукъ яшагъан. Асил асгьабаланы маслакдашы (последователь) Ата ибн Абу Рабах билим алывда шонча уллу даражалагъа етген, гьатта ону заманындагъы оьзгелер огъар тенг гелмеген.
Хабарланагъан кюйде, Абдуллагь ибн Умар умра къылагъанда, Макка халкъны алдында имам болуп намаз къылып битгенде, адамлар ону айланып къуршап, соравлар берме башлай. Абдуллагь олагъа:
– Макканы халкъы, сиз мени тамаша этесиз! Арагъызда Ата ибн Абу Рабах бар туруп, сиз магъа не этесиз соравлар берип? – деген.
Ата ибн Абу Рабах билим алывда ва дин англавда эки хасиятыны яхшылыгъы булан шолай даражагъа етмеге болгъан.
Биринчилей, ол напсы сюйгенни алай арив басылта болгъан ва жанына заманны бош йибермеге къоймагъан.
Экинчилей, ол заманын бек аяп харжлама бажара болгъан ва бир мюгьлетни де маънасыз сёзлеге ва ишлеге йибермеген.
Ата ибн Абу Рабах хыйлы адамгъа пайда гелтирген. Шоланы арасында алимлер ва усталар, жамиятны оьзге адамлары болгъан. Имам Абу Ханифа ан-Нуман булай хабарлай болгъан:
– Гьаж булан байлавлу масъалада мен Маккада беш керен янгылыш болдум ва сакъал юлюйген адам мени уьйретди. Ихрамны гьалындан чыкъма заман гелгенде, башымны юлюме сююп, мен шо адамгъа: «Башымны юлюмек нечакъыгъа олтуражакъ?» – деп сорадым. Ол магъа: «Аллагь ﷻ сени тюз ёлгъа бакъдырсын. Гьажны вакътисинде баш юлюмек нечакъыгъа олтуражакъ деп алданокъ сёйлешмей. Олтур, юлююм, сонг нечакъы тийишли гёрсенг берерсен», – деди. Уялдым, сонг ону алдына олтурдум. Олтургъанда да Каабагъа (къыблагъа) багъып олтурмадым. Мени къыблагъа бакъдырмакъ учун ол икрам этди. Мен бурулдум ва бирден-бир бек уялдым. Мен башымны сол янын бакъдырып олтурдум, тек ол магъа: «Онг янынгны бакъдыр», – деди. Мен шолай этдим. Сонг ол башымны юлюме урунду. Тамаша къалгъан кююмде мен огъар сёз айтмай къарап турдум. Ол магъа: «Неге пысасан? Такбирни сёзлерин айт! (Къурбан-байрамда айтылагъан “Аллагьу Акбар!”)» – деди. Гетмеге тургъанча мен такбирни сёзлерин айтып турдум. Ол магъа: «Къайсылай барма онгарылдынг?» – деп сорады. Мен: «Оьзюмню ериме барма сюемен», – деп жавап бердим. Ол магъа: «Бир башлап эки ракаатлы намаз къылып, сонг сюйген еринге бар», – деп ёрав берди. Эки ракаатлы намаз къылып битген сонг: «Баш юлюйген адам шончакъы билимли болма кюй ёкъ», – деп ойлашдым. Мен огъар: «Этдирген ишлени гьакъында шончакъы билимни къайдан билесен?» – деп сорадым. Ол магъа: «Аллагь ﷻ сени берекетли этсин! Шолай этегенни мен Ата ибн Абу Рабахдан гёрдюм, шондан уьйрендим ва оьзгелеге де шолай этмекни айтаман», – деп англатды.
Ата ибн Рабах юз йыллагъа ерли узакъ оьмюр яшагъан. Ону оьмюрю билимден ва загьматдан, Аллагьдан ﷻ къоркъувдан ва таза къылыкъдан толгъан. Башгъалар еслик этеген малгъа ону гёзю къарамагъан, ол янгыз Есини разилигин къазанмакъ учун яшагъан. Ол етмиш керен гьаж къылгъан ва оьзюнден де, бусурман уьмметден де гечмекни Аллагьдан ﷻ тилеп, етмиш керен Арапа долда эретургъан.
(Давамы гелеген номерде)
