Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Хузайфа ибн аль-Йаман
Хузайфа ибн аль-Йаман – Пайхаммарны ﷺ сырларын билеген адам
(Давамы. Башы алдагъы номерде)
Хузайфа булай хабарлай: «Шо гече бизин асгерибизни оьр янында башында Абу Суфьян булан маккалы бутпереслер ерлешген, тёбенде буса – ягьуди-курайзитлер: олар бизин тиштайпаларыбызгъа ва яшларыбызгъа чапгъын этежекге къоркъув бар эди. Къап-къарангы гече ажайып гючлю ел чыкъды. Гечени къарангылыгъындан къолларыбыздагъы бармакъланы гёрмей эдик…
Экиюзлюлер ожакъларына чапгъын этилежек деген багьана булан Пайхаммардан ﷺ гери къайтмакъны тилей, гьакъыкъатда буса, агьлюлерине къоркъунчлукъ болмагъан. Шо гьиллагъа да къарамайлы, урушдан чыкъмагъа сюеген гьар тилегенге шолай ихтияр бериле. Олар гете туруп, бизин санавубуз уьч юз адамгъа ювукъ къалды.
Шондан сонг, Пайхаммар ﷺ къалгъан адамланы айлана туруп, мени алдымда токътады. Къатты сувукъдан белиме де гелмейген къатынымны юкъкъа елбегей гийими (накидка) «сакълай» эди мени.
Алдымда токътагъанда, Пайхаммар ﷺ: “Бу кимдир?” – деп сорады. “Хузайфа”, – деп жавап берилди. Уьшюгенлигимден башымны гётермеге де болмай эдим. Аста тавуш булан Расулуллагь ﷺ магъа: “Хузайфа, душманда не болуп турагъанны билмеге тарыкъ. Шо саялы олар турагъан ерге барып, гьалны ахтар. Сонг магъа билдирерсен…” – деди. Шо мюгьлетде чархымны къоркъув алды ва сувукълукъдан къаркъарамны тербетип де болмайгъан гьалгъа тюшдюм. Бу кююмню гёрюп, Пайхаммар ﷺ: “Гьей, Аллагь ﷻ! Шуну алдындан, артындан, солдан, онгдан, оьрден, тюпден аман сакъла хари”, – деп алгъыш этди.
Аллагь ﷻ булан ант этемен, Пайхаммар ﷺ дуасын этип битгенче де, Есим жанымдагъы къоркъувну ёкъ этди, къаркъарам да сувукъну сезмейген болду. Ёлгъа узата туруп, Пайхаммар ﷺ оьзюне ювукъ чакъырып: “Гьей, Хузайфа, мени яныма къайтмай туруп, биревге бир зат да этмегейсен”, – деди. “Яхшы”, – деп жавапландым.
Гечени къарангылыгъы булан душман турагъан ерге етишдим ва оланы бириси болуп гёрюндюм. Биразлардан турагъан еринден чыгъып Абу Суфьян асгерине булай сёйледи: “Гьей, къурайшитлер, мен сизге бек агьамиятлы зат айтмагъа сюемен, Мугьаммат ﷺ шону эшитмеге ярамас. Шо саялы гьаригиз янында олтурагъангъа яхшы кюйде къарасын”. Мен къырыйымда олтурагъан адамны къолундан тутуп: “Сен кимсен?” – деп сорадым. Ол: “Пеленчемен”, – деп жавапланды.
Абу Суфьян сёзюн булай деп узатды: “Гьей, къурайшитлер, Аллагь ﷻ булан ант этемен, башгъа дюньягъа гёчмеге аз къалдыкъ. Уьстюне минмеге болагъан гьайванларыбыз ёкъ болду, Мадина шагьарны ягьудилери бизге хыянатлыкъ этди. Бу къатты ел де бизге этип турагъан пелекетни оьзюгюз гёресиз. Шо саялы уьйлеригизге къайтыгъыз, мен де Маккагъа гетемен”.
Сёйлеп битгенде, ол тюесини янына гелип, байлангъанын чечип, уьстюне гётерилип, ер (седло) салып олтурду. Эгер Пайхаммар ﷺ къайтмай туруп бир зат да этмегейсен деп айтмагъан эди буса, мен ону окъ уруп еринде оьлтюрер эдим.
Гери къайтгъанда Пайхаммарны ﷺ намаз къыла туруп тапдым, ону уьстюнде плаш барны эс этдим. Гелгенимни гьис этгенде, ол аякъ тюбюне багъып мени олтуртуп, плашыны ягъасы булан уьстюмню япды. Мен де гёргенимни, эшитгенимни ачыкъ этдим. Бу хабарны билгенде ол ажайып сююндю ва Яратгъаныбызгъа макътав этди».
Хузайфа – яшыртгъын сырланы сакълавчусу
Оьмюр боюнда Хузайфа ибн аль-Йаман экиюзлюлени гьакъындагъы сырланы яшырып сакълагъан. Бу масъалагъа байлавлу халипалар ондан кёмек излей болгъан. Ким буса да оьлсе, халипа Умар ибн аль-Хаттаб : «Жаназада Хузайфа бармы?» – деп сорай болгъан. Эгер Хузайфа бар деп билдирегенде, ол оьлю саялы дуа охуп, ахыр ёлуна узата болгъан. Эгер Хузайфа ёкъ деп айтылагъан заманда буса, Умар оьлюге шекленип, дуа этмей къоя болгъан.
Бир гезик Умар Хузайфагъа : «Мен ёлбашчылыкъ этмеге деп салгъан адамланы арасында ва айланамда экиюзлюлер бармы?» – деп сорагъан болгъан. Хузайфа : «Бар, бир адам», – деген. Умар : «Гёрсет магъа шо адамны», – деп тилеген. Хузайфа : «Мен шолай этмеге болмайман», – деп жавап берген. Умар дагъы тилеп турмагъан, тек узакъ къалмай халипа билегенде йимик лап шо адамны къуллугъундан тайдыра.
Хузайфа ибн аль-Йаман къоччакъ асгерчи ва пагьмулу ёлбашчы болгъан. Ол башчылыкъ этеген асгер Нахванд, ад-Дайнавар, Хамазан ва ар-Рай деген Персияны уллу шагьарларын къолгъа алгъан. Ондан къайры, Хузайфа Къуръан китапны жыйывунда да жагь кюйде ортакъчылыкъ этген.
Хузайфа ибн аль-Йаман – Дагъыстанда (Дербентде) болгъан
Кёплер билмейдир Ислам дин яймакъ учун Хузайфа ибн аль-Йаман оьзге асгабалар булан бирче Дагъыстангъа гелгенни. Шо агьвалатны гьакъында «Тариху ат-Табари», «Аль-Бидаяту ва н-Нахият», «Итаму уль-Вафа» деген китапларда язылгъанны къысгъача хабарлайыкъ.
Ёлбашчылыкъ этеген башлапгъы вакътисинде бусурманланы уьчюнчю сыйлы халипасы Усман ибн Аффан Куфагъа ёлбашчы гьисапда Валид бин Укбатны сала, тек адамлар уьстюне арза этеген саялы, ону орнуна Пайхаммарны ﷺ белгили асгьабасы Сайит бин аль-Асс белгилене. Сайит Куфагъа гелгенде ерли халкъ Пайхаммарны ﷺ асгьабаларына абур-сый этмейгенин гёре.
Шону эс этгенде, ол Усман халипагъа гьалны англатып кагъыз яза. Бусурманланы башчысындан ол булай кагъыз ала: «Сиз Пайхаммарны ﷺ асгьабаларына герек чакъы гьюрмет этигиз, айрокъда Расулуллагьны ﷺ чакъырывуна лап башлап сесленгенлерине. Ва оьзге шагьарлылар да шоланы артына тюшсюн, гьакъыкъатны ёлундан тайышгъан асгьабалардан къайрыларына. Сен олагъа даражасына гёре янаш ва гьарисине тийишлисин бер. Шо кюйдеги янашывну натижасында адам арада адиллик ва тенглик болажакъ».
Сайит бин аль-Асс адилли, бажарывлу ва пагьмулу асгербашы гьисапда танывлу болгъан. Ол ёлбашчылыкъ этеген заманда бусурманлар Табаристан деген ерге (Каспий денгизни бою, гьалиги Иранны топурагъы) еслик этмеге башлай. Табаристан бойдагъы урушда Сайит булан бирче Пайхаммарны ﷺ яшларыны яшлары Гьасан ва Гьусейн , олай да Абдулла ибну Аббас , Абдулла ибну Умар , Абдулла ибну Амр бин аль-Асс , Абдулла ибну Зубайр ибн Аввам , Хузайфа ибн аль-Йаман ва башгъалар болгъан. Шо дав гьижраны 30-нчу йылында болгъан.
«Итмам уль-Вафа» деген китапны автору арты булан язагъан кюйде: «Табаристанны къолгъа алгъан сонг, Сайит ибн аль-Асс ва Хузайфа Дербент къалагъа гьужум этип турагъан Абдурагьман ибн Рабиагъа кёмекге бара. Азербайжангъа етишгенде Сайит башына Хузайфаны салып бир асгер бёлюкню алгъа бакъдыра, оьзю буса артдан таба душмандан зарал болмас учун шо ерде къала. Хузайфа Дербентге етишгенде ол Абдурагьман ибн Рабиагъа ёлугъа ва оланы бирикген асгери Дербентден темиркъазыкъ бойгъа, Дагъыстанны ичине гире. Ерли халкъны Ислам динни къабул этмеге чакъыргъан сонг, Хузайфа гери къайта ва Куфада Сайитге къошула».
Аллагьдан ﷻ къоркъуву ва ювашлыгъы
Къатты асгерчи буса да, Хузайфа бек юваш ва Аллагьдан ﷻ ажайып къоркъагъан адам болгъан. Аврувлары оьрчюп йибергенде, бир гече ону гёрмеге деп ёлдашлары гелгенде, ол: «Не вакътидир?» – деп олагъа сорай. Танг къатмагъа аз къалгъан деп билдиргенде, Хузайфа : «Гьей, Есим, отгъа элтежек тангдан сакълагъыр мени», – деп алгъыш эте. Сонг: «Сиз гебин гелтирдигизми?» – деп сорай. «Гелтирдик», – дегенде, Хузайфа : «Гебин артыкъ гьалда болмасын. Эгер Яратгъанымдан яхшылыкъ гёре бусам, гебиним олай да берекетли болур. Дагъы ёгъесе шону менден чыгъарып алар…» Арты булан: «Гьей, Есим, Сен билесен мени учун ярлылыкъ байлыкъдан эсе артыкъ, саламатлыкъны уллулукъдан къолай гёремен, магъа дюньядан эсе ахырат яхшы», – деп къоша.
Оьле турагъанда буса, ол: «Мурадына гьашыкъ етишер… Товбадан яхшы зат ёкъ…» – деген.
