Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Талха ибн Убайдулла
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Талха ибн Убайдулла
Оьлген сонг да Ер юзюнде юрюйген адам
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
«Оьлген сонг да Ер юзюнде юрюйген гишини гёрюп, сююнмеге сюе буса, Талха ибн Убайдуллагьгъа къарасын» (Мугьаммат Пайхаммар ﷺ).
Аш-Шамда Талха ибн Убайдулла аль-Тайми къурайшитлени сатыв-алыв учун чыкъгъан бир кериваныны арасындагъы заманы. Кериван Басрагъа етишгенде, къурайшитли далапчылар уллу базаргъа алгъасап, сатыв-алыв этмеге башлай. Жагьил чагъына къарамайлы ва сатыв-алывда сынаву ёкъ буса да, Талха олардан артда къалмай, гелимли дыгъарлар байлама бажара, неге десе ол тувмадан итти гьакъыллы адам болгъан.
Хыйлы ерлерден кёп адам гелеген базарда Талха сав гюнюн йибере. Мунда болгъан иш огъар ажайып таъсир этип ва умуми яшавун алышдыра.
Талха булай хабарлай: «Басраны базарындагъы заманда бир хачперес кешиш жыйылгъанлагъа булай сёйледи:
– Гьей, сатыв-алыв юрютегенлер! Адамлагъа сорап къарагъыз, шунда Маккадан гелгенлер бармы?
Мен ону янында эдим ва ювукъ гелип, жавапландым:
– Мен барман Маккадан гелген.
– Сизин арагъызгъа Агьмат чыкъдымы? – деп ол сорады.
– Агьмат дейген кимдир? – деп билмеге сюйдюм.
– Абдулланы ибн Абд уль-Мутталибни уланы, – деп кешиш англатды.
– Биз билеген кюйде, ол лап шу айда тувмагъа герек ва ол пайхаммарланы лап ахырынчысы. Ол оьзюню гьакъында Маккада билдирежек ва сонг къара ташланы, пальма тереклер оьсеген ва сув агъагъан булакъланы янына гёчежек. Гьей улан, сен алгъаса ону янына!
Маккагъа къайтыв ва Абу Бакр булан ёлугъув
Кешиш айтгъан сёзлер юрегимде къалды. Мен шоссагьат тюелериме алгъасадым, оланы онгарып, керивангъа къарап турмай, Маккагъа гетдим.
Етишгенде, адамлагъа:
– Биз гетген сонг Маккада болгъан иш бармы? – деп сорадым.
Магъа:
– Бар, оьзюн пайхаммар этип белгилеген Мугьаммат ибн Абдулла ﷺ арагъа чыкъды, Ибн Абу Кухафа (Абу Бакр) буса ону артына тюшдю, – деп жавап берди.
Мен Абу Бакрны яхшы таный эдим, ол илиякълы, къатнама сюердей, оьзюне тартагъан гиши эди. Ол адилликни юрютеген ва арив къылыкълы далапчы адам эди. Къурайшитлени тарихин бек билеген саялы, мен ону булан хабарлама кёп сюе эдим.
Ону янына гелип:
– Мугьаммат ﷺ пайхаммарлыкъ булан гелгени ва сен ону артына тюшген деген хабар гертими? – деп сорадым.
– Герти, – деди ол. – Шо гьакъ иш.
Ондан сонг ол магъа Пайхаммарны ﷺ гьакъында айтды ва ону ёлуна тюшмеге чакъырды. Абу Бакргъа кешишни гьакъында айтгъанда, ол бек тамаша болду ва магъа:
– Юрю, бирче Пайхаммарны ﷺ янына барайыкъ, шо гьакъда сен оьзюнг айтарсан огъар ва Есибиз Аллагьны ﷻ гьакъында айтагъан сёзлерине де тынгларсан, – деди.
Абу Бакр булан Мугьамматны ﷺ янына гелгендокъ, ол магъа Къуръанны бир нече аятларын охуп, бу ва герти дюньяда яхшылыкълагъа умут булан, шоссагьат Ислам динни къабул этмеге таклиф этди.
Юрек иманны нюрюнден тола ва сынавлар башлана
Яратгъаным жанымны ачды ва Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъгъа ва Мугьаммат ﷺ – Ону Элчиси экенге мен шагьатлыкъ этдим. Шолай, Абу Бакрны яхшылыгъы булан, мен гьакъ динни кабул этген адамланы дёртюнчюсю болдум. Мен Пайхаммаргъа ﷺ басриялы кешишни гьакъында хабарладым ва бетинден билинген кюйде ол эшитгенин ушатды».
Къурайшитли жагьил адамы Ислам динни къабул этгенлик ону къардашларына яшмын ургъандай таъсир эте. Барысындан да бек шо гьакъда ону анасы къайгъыра, пашман бола. Асил къылыкъларына гёре уланы къавумуну уллусу болажакъгъа ол умут эте болгъан.
Талханы къавумдашлары къабул этген дининден ону уьркдюрме къарагъан, тек ол таш тавдай тербенмей ва сайлагъан ёлундан тайышмай.
Яхшылыкъ булан мурадына етишмеге болмагъанда, олар ону къысасгъа алмагъа ва къыйнамагъа токъташа.
Талханы янына гелип, Навфал ибн Хувайлид къалын йип булан ону Абу Бакргъа бек къысып байлай ва сонг буланы экисин де къыйнамакъ учун, маккалы сатыв-алывчулагъа бере. Муна шо саялы Талха ва Абу Бакр Бирге къошулгъанлар деген ат ала.
Пайхаммар ﷺ да гьис этген Талханы къоччакълыгъы
Гюнлер бирини артында бири оьте, яшав оьз агъымы булан бара. Талха ибн Убайдулла оьсе, уллу бола, дин ёлда этеген гьаракаты да арта. Талха Ислам динге шонча да бериле, бусурманланы гьайын шонча да эте, гьатта огъар Сав шагьит деген ат къоюла, Пайхаммар ﷺ буса огъар «чомарт, таза юрекли Талха» деп айтагъан бола.
Гьар шолай ат берилмекни оьз себеби болгъан.
Ухуддагъы къазаватда хыйлы асгьабалар артгъа тартылды ва Пайхаммарны ﷺ янында он бир ансардан (мадиналылар) ва биргине-бир мугьажирден (маккалы) къайры дагъы бирев де къалмады. Шо бир мугьажир де – Талха ибн Убайдулла эди.
Пайхаммар ﷺ ва ону ёлдашлары тавгъа минип барагъанда оланы артына бутпереслер тюше. Душманны чапгъынындан Пайхаммарны ﷺ къоруп сакъламакъ учун, Талха ону алдына эретура. Расулуллагь ﷺ буса, душманны сюнгюсю (копьё) жагьил Талхагъа тиймес учун ону сакълай болгъан. Пайхаммарны ﷺ якълай туруп, бирини артындан бири, ансарланы барысы да оьле. Артда да, Пайхаммарны ﷺ янында Талхадан къайры дагъы бирев де къалмай. Ол къалкъандай (щит) Пайхаммарны ﷺ сакълай ва душманны гьужумуна къаршы тура.
Пайхаммарны ﷺ алдындагъы тиши сына, мангалайы ва эрини ярылып, бети къангъа бата. Ону гючю аз бола. Талха бутпереслеге чабып, оланы гьужумун токътата, сонг аркъасына Пайхаммарны ﷺ гётерип, тавгъа багъып ёлун узата. Бираздан ол Пайхаммарны ﷺ ерге салып, душманны бирдагъы чапгъынына къаршы тура ва къувалап, оланы ариге чыгъарта.
Абу Бакр о ишлени гьакъында булай хабарлай: «Шо вакътиде мен ва Абу Убайда ибн аль-Жаррах Пайхаммардан йыракъда эдик. Кёмек этмек учун, ону янына чабып гелгенде, ол бизге:
– Мени къоюгъуз, ёлдашыгъызгъа алгъасагъыз, – деп буюрду.
Ол Талханы айта эди. Янына етишгенде, ол къангъа бёленгенин гёрдюк, къаркъарасында етти яра барны санадыкъ. Огъар къылыч, сюнгю ва окъ булан яралар салынгъан эди. Бир аясы гесилип, оьлгенми-савму деген гьалда биз ону бир чонкъда тапдыкъ».
Ухудда болгъан къазаватны эсине алгъан сайын, Абу Бакр: «Шо гюн – Талханы гюню эди», – деп эсгере болгъан.
Талха ибн Убайдулла Сав шагьит деген атны алгъан кюйню хабары муна шулай.
Чомартлыкъ ва эркин юреклик
Чомарт ва Эркин юрекли (великодушный) деген атлар къайдан гелген десе, о гьакъда хыйлы хабар гелтирме бола.
Талха далапчы бай адам болгъаны белгили. Бир гезик Хадрамаутда (Йемен) уьстюнлю сатыв-алыв юрютеген сонг, ол 700 минг дирхемге хайыр алгъан болгъан. Шо ишден сонг Талха къоркъуп, бек къайгъылы гьалда гечесин оьтгере.
Умму Кулсум дейген къатыны (Абу Бакрны къызы) ону гьалын гёрюп:
– Гьей Абу Мугьаммат, сагъа не болгъан? Бизин арабыздан ким буса да сагъа яманлыкъ сама да этмегенми? – деп сорай.
– Этмеген, – деп Талха жаваплана. – Бусурмангъа болма болагъан сен лап яхшы къатынсан. Мен сав гече оьз-оьзюме шу сорав бере туруп къыйналдым: уьюнгде шончакъы байлыкъ бар туруп, парахат юхлап бола бусанг, Есингни алдында не гьалдасан?
– Неге сени шо къыйнай? – деп къатын сорай. – Амалсыз ва пакъыр яшайгъан къавумдашларынгны гьакъында ойлаш. Эртенокъ да оланы арасында шо акъчаны пайла.
– Аллагьны ﷻ рагьмусу болсун сагъа! – деп Талха сююне. – Сен гьакъыллы ва заманында арив ой бермеге болагъан къатынсан, атангны герти къызысан.
Тангдан башлап Талха акъчасын пайлап, эртенинде барысын да оьлеше – мугьажирлеге ва ансарлагъа.
Олай да, хабарланагъан кюйде, бир гезик Талха ибн Убайдулланы янына бир пелен адам гелип, къардаш экенин эсине салып, кёмек тилеген болгъан. Талха огъар:
– Гьали болгъанча бир къардашлар экенибизни бирев де эсгермеген эди. Мени бир топурагъым бар, Усман ибн Аффан шону 300 минг дирхамгъа багьалагъан эди. Сюйсенг ал оьзюнге шону яда сатып акъчасын берейими сагъа? – деп сорады.
Ол адам акъча бермекни тиледи. Айтгъан кюйде, топурагъын сатып, Талха огъар акъча тутдурду.
(Давамы гелеген номерде)
