Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Саад ибну Абу Вакъкъас

Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда булай айтгъан (маънасы): «Ва Биз адамгъа ата-анасы булан яхшы болмагъа буюргъанбыз. Ана баласын къарнында юрютген, осал гьалланы башдан гечирген ва эмчекден эки йыл битген сонг айыргъан ону. Магъа шюкюрлюк эт, ата-анагъа да шюкюрлюк эте, неге тюгюл – Магъа къайтажакъсан. Амма ата-анаг Менден башгъагъа баш ий десе, шо заман тынгламагъа олагъа. Оьмюр боюнгда олагъа яхшы янаш. Магъа таби болгъанланы ёлу булан юрю. Сонг сиз барыгъыз да Магъа къайтажакъсыз ва (дюньяда) этген ишлеригизни гьакъында Мен айтажакъман сизге (ва этгенигизге гёре тийишлисин бережекмен)» («Лукъман» деген сура, 14–15-нчи аятлар).

Бугюнгю хабарны игити – Саад ибну Абу Вакъкъас, Маккада айтылгъан бир тухумну вакили.

Мугьаммат Пайхаммар ﷺ элчилик юрютмеге башлагъан заманда Саад яшлыгъыны жагь вакътисинде болгъан. Яхшы къылыкълы Саад, ата-анасын, айрокъда анасын бек сюе болгъан. Он етти йылгъа гирген яш адам буса да, ол чагъына къарамайлы, бек итти гьакъыллы ва уллу адам йимик ойлаша болгъан.

Жагьил тенглилери йимик, ол кеп чегивню юрютмей ва бары да заманын къаркъара чыныкъдырывгъа, окъ булан атышмагъа, къазархы булан гьазирленмекге бакъдыра. Аташывгъа, тюз урмагъа уьйренегенлиги бир де башгъа тюгюл, Саад оьзюн уллу ишлеге онгарагъанда йимик эди.

Ондан къайры, ону жаны ватандашлары этеген яман ишлени къабул этмей ва эрши ишлерден сакъ эди. Огъар къараса, бу адам халкъы авамлыкъны къарангылыгъындан къачан чыгъар деп къарайдыр деп эсге гелмеге болар эди.

Пайхаммарны ﷺ чакъырывуна сесленив

Яратгъаныбыз дюньядагъы бары да адамны къарангылыкъдан ярыкъгъа чыгъармагъа токъташгъанда бу иш Мугьаммат ибн Абдуллагъа ﷺ тапшурула. Пайхаммардан ﷺ таба инсанлагъа Есибизни каламы – Къуръан гелди. Дин яйылмагъа башлагъандокъ Саад ибну Абу Вакъкъас шоссагьат жавапланып, гьакъ ёлгъа тюше ва Ислам динни къабул этген адамланы дёртюнчюсю бола. Ол шо гьакъда: «Етти гюн гетгенде мен Ислам динни къабул этгенлени дёртюнчюсю эдим», – деп айта болгъан.

Аллагьны ﷻ динин Саад къабул этгенде Пайхаммар ﷺ бек сююне. Ону гьюнерлери ва бажарывлугъу ювукъ арада Макканы жагьиллерине тизив уьлгю болажакъгъа ва кёплер ону ёлуна тюшежекге уллу умут тувдура.

Ондан къайры, Саад Пайхаммарны ﷺ ана янындагъы тухумундан болгъан. Ол Бану Зухра деген къавумлу болгъан, шондан Пайхаммарны ﷺ анасы Амина бинт Вахб чыкъгъан.

Хабарланагъан кюйде, бир гезик Расулуллагь ﷺ асгьабалар булан жыйылгъан ерге Саад ибну Абу Вакъкъас гирип гелегенни гёргенде, Пайхаммар ﷺ жыйылгъанлагъа: «Бу мени ана янымдан болагъан агъайым ва шулай агъай булан дагъы ким макътанмагъа бола?» – деген.

Саад башдан гечирген къыйынлыкълар

Амма Саадны Ислам динге геливю тынч ва рагьат болмагъан. Гьакъ юрекли улан бу ёлда лап къыйынлы сынавдан оьтген. Шо сынав шонча да авур болгъан, гьатта шо гьакъда Есибиз биз оьрде эсгерген аятланы йиберген.

Саад шо гьакъда оьзю булай айта: «Есибизге инангъанча уьч гюн алдын мен къарангылыкъда адашгъан гьалда юрюп тюш гёрдюм. Шо къарангылыкъны лап къалын ерине етишгенде алдымда айны ярыгъы шавла берди. Ай ярыкъ булан юрюп йибергенде алдымда барагъан башгъа адамланы эс этдим. Мен Зайд ибн Харисни , Али ибн Абу Талибни ва Абу Бакрны гёрдюм. Мен олагъа: “Къачандан берли мундасыз?” – деп сорагъанда, олар: “Кёп болмай!” – деп жавапланды.

Артындагъы гюн магъа белгили болгъан кюйде, Пайхаммар ﷺ яшыртгъынлай адамланы гьакъ динге чакъырмагъа башлагъан экен. Пайхаммарны ﷺ гьаракаты къарангылыкъдан ярыкъгъа чыгъаражакъны, Яратгъаныбыз шону булан магъа яхшылыкъ ёрайгъанны шоссагьат англадым. Артгъа салмай, мен тезокъда Аллагьны Элчисине ﷺ бардым ва гьакъ юрекден Ислам динни къабул этдим. Сонг магъа белгили болгъан кюйде, тюшюмде гёрюнген лап шо уьч адам да менден алда динге гелген экен».

Саад хабарын булай узата: «Мен бусурман болгъанны гьакъында эшитгенде анам бек ачувланды, мен буса ону ажайып бек сюе эдим. Яныма гелип, ол: “Саад, ата-бабаларынг юрютюп тургъан динни къоюп, бу не диндир сен къабул этген? Тезокъда къой шону, дагъы ёгъесе мен ашамай, ичмей туражакъман, гьатта оьлмей туруп! Пашманлыкъгъа батып, юрегинг къыйналып ярылажакъ, этгенинге гьёкюнежексен, адамлар буса, ахыр гюнлеринге ерли айыплажакъ сени”, – деп къоркъув берди. Мен буса: “Гьей, анам, тилеймен: этме шолай! Не болса да, мен динимге арт бермесмен”, – дедим.

Бир затгъа да къарамай, анам айтгъанын эте ва бир зат да ашамайгъан бола. Гюнлер гете, ол буса ашамай, ичмей гюнден-гюн осаллаша, гючюн тас эте.

Мен ону янына барып, бир зат буса да ашасын, ичсин деп гьар заман тилей эдим. Гючсюз, гьалсыз болса да, анам айтгъан сёзюнден къайтмай, мен алышынмасам, бусурманлыкъны къоймасам оьлежекге дагъы да, дагъы да ант эте.

Шо заман мен огъар: “Аявлу анам, мен сени нечакъы кёп сюйсем де, тек Аллагьгъа ﷻ ва Ону Пайхаммарына ﷺ бакъгъан сюювюм дагъы да бек гючлю. Сени минг жанынг болуп ва сен минг керен оьле бусанг да, мен динимни къоймас эдим”, – дедим.

Мени булай къаттылыгъымны гёрюп ва айтгъан сёзюмден таймажагъымны англап, анам жиргене туруп ашамагъа, ичмеге башлай».

Эркеклик ва къоччакълыкъ

Саад ибну Абу Вакъкъас бусурманлыкъны къабул этгени иманы барлагъа сююнч болду ва Аллагьны ﷻ динин яйывунда ол гёрмекли ер тутду.

Саад ва ону къардашы Умайр Бадр деген къазаватда оьзлени айрыча гёрсетмеге бажарды. Шо урушда, маккалыланы кёп санавлу асгери булангъы ябушувда, агъа-инилени бириси Умайр шагьит кюйде оьле.

Ухуддагъы къазаватда кёплер осал болгъанда, Пайхаммарны ﷺ айланасында гьатта янгыз онгъа ювукъ адам къалгъанда, шоланы арасында къолунда окъжаясы булан Саад ибну Абу Вакъкъас да болгъан. Ол атгъан гьар окъ бир душманны ёкъ эте болгъан. Пайхаммар ﷺ буса: «Ур окъ булан, ур, Саад! Аллагь ﷻ рази болгъур сени булан», – деп ону гёнгюн гётере болгъан.

Оьмюр бою Саад шо сёзлер булан оьктем тургъан ва: «Пайхаммар ﷺ магъа этген абурлукъ – ажайып иш», – деп айта болгъан.

Умар аль-Фарукъ бусурманланы халипасы болгъан заманда перслеге къаршы дав этмеге, оланы пачасыны тахын дагъытмагъа ва бутпересликни ёкъ этмеге токъташгъанда буса, Саадны аты дагъыдан бек айтылагъан бола.

Асгерчилер походгъа чыкъмакъ учун ер-ерден Мадина шагьаргъа жыйыла. Бары да асгер жыйылгъанда Умар тамазалардан ва белгили адамлардан шура (совет) къура. Шо жыйында бу ажайып уллу асгерни башын ким тутажагъы гьакъда пикру алышдырыв башлана. Шондагъылар барысы да бир тавушдан асгербашы Саад ибну Абу Вакъкъас болмагъа герек деп айта. Халипа ону оьз янына чакъырып, бютюн бусурман асгерни баш байрагъын тапшура огъар.

Мадина шагьардан асгер чыкъмагъа гьазир болгъанда оланы ёлгъа узатмакъ учун Умар ибн аль-Хаттаб чыгъа. Насигьат сёзю булан ол асгербашчыгъа булай айта: «Гьей, Саад, сагъа “Пайхаммарны ﷺ агъайы”, “Пайхаммарны ﷺ асгьабасы”– деп айта деп алданма. Яратгъаныбыз яманны яман булан тозмай, яман яхшылыкъ булан тозула. Гьей, Саад, Аллагьны ﷻ алдында ким-кимни къардашы яда тухум тайпасы маъналы тюгюл, Есибиз учун Огъар таби болмакъ агьамиятлы. Айтылгъан тухумдан чыкъгъан да, простой адам да Есибиз учун бир тенг. Аллагь ﷻ – оланы Еси, олар буса, яхшы иш этив булан ярышлар этеген ва иман якъдан къалышынагъан Ону къуллары. Таби болмакълыгъына гёре Аллагь ﷻ олагъа рагьмулугъун яя. Пайхаммар ﷺ башлагъан ишни гьакъында даим эсде сакъла ва шо гьаракатны узат. Кютюлмеге герек ва борч деп гьисапланагъан шу мени буйругъум».

Саад башчылыкъ этеген асгер Кадисийя деген ерде болгъан урушда уьстюнлюкге етишмеге бажара. Исламны тарихинде шо лап гёрмекли урушланы бириси санала.

Саад узакъ ва насипли яшав яшагъан. Оьле турагъанда ол оьзюне юнден этилген ва эсги болгъан жубба (узун енгли уьст гийим) гелтирмекни талап эте ва: «Бу опуракъ магъа гебин болсун. Мен шону гийген гьалда Бадрдагъы урушда бутпереслеге къаршы ябуша эдим ва шону гийген гьалда Есимни алдына бармагъа сюемен», – дей.

Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Саад ибну Абу Вакъкъас