Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Сухайб ибну Синан ар-Руми

Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Сухайб ибну Синан ар-Руми

Яш йыллары ва есирге тюшюв

Арабызда Сухайб ар-Руми ким экенни билмейген ва ол этген ишлени гьакъында бирлерин сама да эшитмегенлер бармы экен?

Амма биревлер билмейдир, ол византиялы тюгюл, тап-таза арап болгъанны. Ону атасы Бану Нумайр, анасы – Бану Тамим къавумдан болгъан. Не саялы огъар византиялы деп айтмакълыгъыны («ар-руми») буса узун хабары бар. Мугьаммат Пайхаммаргъа ﷺ Есибиз Аллагьдан ﷻ биринчи вагьйу гелгенче 20 йыл алдын АльАбулла деген бырынгъы шагьарда перслени пачасы салып Синан ибн Малик аль-Нумайри ёлбашчылылкъ эте болгъан.

Яшларыны арасында ол барысындан да бек беш йыллыкъ Сухайбны сюе болгъан. Бу уланъяшны арив бети, гьакъыллы гёзлери ва къызгъылт-сари (рыжий) тюслю чачы болгъан. Шо улан чарс хасиятлы, юваш, гелишли ва ачыкъ юрекли болгъан, демек атасыны жаны огъар бек исине, гьатта къайгъыланы да унутдура. Бир гезик Сухайбны анасы гиччи уланы ва ювукъ адамлары, олай да къуллукъчулары булан Иракъдагъы Ас-Сания деген юртгъа ял алмакъ учун ёлгъа чыкъгъан болгъан. Византиялы бир асгер бёлюк буса, о юртгъа чапгъын этген болгъан. Бары да къаравулчуланы оьлтюрюп, византиялылар ерли халкъны тонап, адамларын буса, есирге ала. Душманны къолуна тюшгенлени арасында Сухайб да болгъан. Къул сатагъан о якълардагъы бир базарда ону сонг башгъа биревлеге сата.

Шолайлыкъ булан къолдан къолгъа сатыла туруп, бу улан башгъа-башгъа адамлагъа къуллукъ эте. Ону къысматы Византия империядагъы оьзге къулланыки йимик бола. Сухайб Византияда оьссе де, ят халкъны арасында уллу болса да, ана тилин биле-билмей дегенлей унутса да, ол арап экенин ва ватаны дангыл авлакъ экенни бир заманда да эсден чыгъармай. Ватанын сюегенлик, ону сагъынагъанлыкъ ол къулчулукъдан азат болгъанча ва элине къайтгъанча юрегинден таймай.

Маккагъа багъып къачыв

Бир хачперес сынчы (предсказатель) Сухайбны гезикли есине булай сёзлени айтгъанда ону ватанына бакъгъан гьасиретлиги бирден-бир арта: «Арап ярым атавда Маккадан чыгъып, Иса ибн Марьям пайхаммарны u элчилигин исбат этежек, Пайхаммар гелмеге заман болгъан, ол адамланы къарангылыкъдан ярыкъгъа чыгъаражакъ».

Шо сёзлерден сонг, онгайлы мюгьлет тувгъандокъ Сухайб есинден къачып, Маккагъа багъып гете. Бу якълагъа гелгенде Сухайб Маккада бир вакътини ичинде яшай. Ерли адамлар буса, огъар Сухайб ар-Руми (византиялы Сухайб) деген ат бере, неге десе ол арап тилде къулакъгъа бек чалынагъан акцент булан сёйлей, уьстевюне чачлары къызгъылт-сари болгъан. Макканы ёлбашчыларыны бириси Абдулла ибн Жудан булан дыгъар байлап, Сухайб сатыв-алыв булан машгъул бола ва байыгъып гете.

Амма сатыв-алыв уьстюнлю ва гелимли болса да, Сухайб хачперес сынчы айтгъан сёзлени унутмай. Гьар гезик шо сёзлер эсине тюшгендокъ, ол оьзюне: «Шо заман къачан гелер экен?» – деп сорай болгъан. Бу соравгъа жавапны узакъ заман токътамагъа тюшмей.

Пайхаммар ﷺ булан таныш болув ва динни къабул этив

Бир керен, Сухайб Маккагъа гезикли сапарындан къайтгъанда, огъар Мугьаммат ибн Абдулла ﷺ адам урлукъгъа Есибиз Аллагьны ﷻ динине чакъырмагъа башлагъанын билдире. Олай да, Пайхаммар ﷺ адилликге ва яхшылыкъгъа уьйрете, адамлагъа уллу ва гиччи гюнагьлар этмеге гери ура болгъан. Сухайб:

– Оьзюне Амин (инамлы, таянмагъа ярайгъан) деп айтылагъан адам тюгюлмю шо? – деп сорай

– Дюр, лап шо адам. – Ону къайдан тапмагъа бола, не ерде яшай? – деп Сухайб билмеге сюе. Огъар:

– Ол Сафа тёбечикни къырыйындагъы аль-Аркам ибн Абу альАркамны уьюнде яшай. Амма къурайшитлер гёрерден сакъ бол, неге десе олар сагъа зарал этмеге бола. Сен бизин арада ят адамсан ва сени янынгны тутар тухум да ёкъ, къардашларынг да ёкъ, – деп англата. Сакълыкъ булан, якъ-якъгъа къарай туруп, Сухайб аль-Аркамгъа багъып ёл чыгъа. Етишгенде ол къапуну алдында бир заманлар таныгъан Аммар ибн Ясирни гёре. Бираз шеклене туруп, Сухайб ону янына барып:

– Аммар, сагъа мунда не тарыкъ? – деп сорай. Оьз гезигинде Аммар да огъар:

– Сагъа не тарыкъ? – деп сорав бере. Сухайб:

– Мен шу уьйге гирип, бу адам булан ёлугъуп, ол айтагъангъа тынгламагъа сюер эдим, – дей.

– Мен де мунда шону учун гелгенмен, – дей Аммар да.

– Олай буса, Аллагьны ﷻ рагьмулугъу булан экибиз де бирче гирейик, – деп Сухайб таклиф эте. Аммар булан Сухайб уьйню ичине гире ва Пайхаммар ﷺ айтагъангъа тынглайлар. Расулуллагьны ﷺ сёзлери оланы ичинде иманны ярыгъын ягъа ва олар Пайхаммаргъа ﷺ къолларын узатып, имангъа гелеген шагьадатны сёзлерин айтып, бусурманлыкъны къабул эте. Гечени къарангылыгъында олар Пайхаммарны ﷺ къоюп гете ва гьарисини юрегинде иманны ярыгъы ялламагъа башлай, гележекде оьзгелени де ярыкъ этеген кюйде.

Шондан сонг олар гьар гюн гелип, Пайхаммарны ﷺ сёзлерине тынглап, ону насигьатындан бирден-бир иманны теренине тюшюне. Билал, Аммар, Сумайя, Гьаббаб ва оьзге асгьабалар булан бирче Сухайб да къурайшитлени яманлыгъындан толу кюйде къыйналгъан. Оьзге асгьабалар булан Сухайб бутпереслерден гёрген акъуба оьзгелер яртысыны яртысына да чыдап болмасдай уллу болгъан. Амма башдан гечирген бары да къыйынлыкълагъа Сухайб бюдюремей чыдай, неге десе женнетге элтеген ёл тынч болмайгъанны ва рагьатлыкъда тюшмейгенни яхшы биле.

Пайхаммар ﷺ асгьабаларына Мадинагъа гёчмеге буюргъанда, Сухайб Расулуллагь ﷺ ва Абу Бакр булан бирче ёлгъа чыкъмагъа токъташа. Шо гьакъда къурайшитлер эшитгенде олар Сухайб мурадына етишмес учун огъар бирденбир къыйынлыкълар этмеге токъташа. Ону гьар абатын асгерчилер тергей ва ол оьзю булан сатыв-алывда къазангъан байлыгъын алып гетмес учун не де этмеге гьазир болгъан.

Есибизни ﷻ разилигин къазанмакъ учун бир зат да къызгъанмагъан

Сувукъ гечелени бирисинде Сухайб гьажатын кютмек учун йимик гёрюнеген кюйде уьюнден кёп керен къыргъа чыгъа. Шолай, уьюне гиргендокъ узакъ къалмай ол янгыдан къыргъа чаба. Ону гьызарлайгъанлар бу гьалны гёрюп, бир-бирине:

– Ол гьакъда ойлашмасакъ да ярай, кюйге къарагъанда, аль-Лат ва аль-Узза (бутпереслени ташсуратлары – идол) ону къурсагъына къайгъы гелтирген. Шолай, уьйден бир чыкъгъан гезигинде Сухайб Мадина шагьаргъа багъып къачып йибере. Ону гьызарламагъа деп салынгъанлар Сухайб къачмагъа болгъанны бираздан англай. Шоссагьат атларына да минип, олар къачгъанны артына тюше. Гьызарлайгъанлар артына етише турагъанны англап, Сухайб бир тёбечикге де минип, аркъасындагъы садакъдан (колчан) окъну алып, жаягъа сала ва ювукъ гелгенлеге:

– Гьей, къурайшитлер! Аллагь ﷻ булан ант этемен, сиз билесиз мен жаядан лап тюз урагъан адамман. Сиз магъа етишерсиз эгер мендеги гьар окъ арагъыздан бирерни йыгъып битмей туруп. Окъларым битгенде къолумда къылыч тутуп болгъан чакъы ону булан къаршы ябушажакъман сизге. Артына тюшгенлени бириси огъар:

– Биз сагъа акъчанг булан гетмеге къоймасбыз. Сен Маккагъа гелгенде пакъыр адам эдинг, сонг буса байыгъып, сюйген-сюйгенни алмагъа болагъан гьалгъа етишдинг, – дей.

– Эгер мен сизге байлыгъымны къойсам, мени рагьат гетмеге къоярмысыз? – деп Сухайб олагъа сорай.

– Къоярбыз, – деп олар разилигин билдире. Сухайб олагъа акъчасын Макканы къайсы еринде яшыргъанын ачыкъ эте. Гьазырлайгъанлар белгиленген ерге барып, онда акъчаны табып къайтып гелгенде, огъар гетмеге къоя. Сухайб акъчасындан куру къалгъанына бирт де гьёкюнмей, ёлун Мадинагъа багъып узата. Мадина шагьарны къырыйларындагъы Куба деген ерге етишгенде ону Пайхаммар ﷺ эс эте. Сухайб эсен-аман гелгенге сююнюп, Пайхаммар ﷺ огъар:

– Сатывунг хайырлы болду, гьей, Абу Ягьия! Сатывунг хайырлы болду! – дей. Расулуллагь ﷺ бу сёзлени уьч керен такрарлай. Шо сёзлени эшитгенде Сухайбны бети иржайывдан ярыкъ бола ва ол:

– Яратгъаныбыз булан ант этемен, гьей, Расулуллагь ﷺ сагъа багъып юрюмекде, сагъа етишмекде менден бирев де озмас. Сагъа шо гьакъда Жабрайыл малайик етишдирмесе дагъы кюй ёкъ. Шолайлыкъ Къуръан аят булан да исбат этиле ва «Аль-Бакъара» сураны 207-нчи аятында булай айтыла (маънасы): «Адамланы арасында Аллагьны ﷻ разилигин къазанмакъ учун оьзюн къурбан этегенлер (малын къызгъанмайгъанлар) бар. Аллагь ﷻ (Оьз къулларына) языкъсынавлу».

АДИЛ ИБРАГЬИМОВ