Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Пайхаммарны ﷺ Мадинагъа къайтыву
Къазаватдагъы дав битген сонг да Пайхаммар ﷺ Бадрда дагъы да уьч гюн тургъан. Сонг ол асгери булан Мадинагъа къайтмагъа тербене. Ас-Сафра деген къакъадан чыкъгъанда, Расулуллагь ﷺ уллу хум тёбени къырыйында токътай ва бусурманланы арасында давда тюшген малны пайлай. Пайлагъанча бир башлап малны беш пайыны бир пайын айыра («хумс» деп айтылагъан шо пайны Пайхаммар ﷺ оьзю сюйген кюйде харжлама болгъан).
Асгер ар-Равха деген ерге етишгенде, буланы бусурманланы башчылары къаршылай. Олар чавушлардан шат хабарны эшитгенде, Мадинадан чыгъып, уьстюнлюк булан гелеген ёлдашларын къутлама сюе. Усайд бин Хузайр булай деген: «Гьей Расулуллагь ﷺ, сени уьстюнлюкге элтген ва сени сююндюрген Аллагьгъа ﷻ макътав болсун! Аллагь ﷻ булан ант этемен, гьей Расулуллагь ﷺ, дав болажакъны билген бусам, мен ягъада къалмас эдим. Мени эсиме гелген кюйде, шо – кериван болма тарыкъ эди». Бу сёзлеге тынглагъан сонг, Пайхаммар ﷺ: «Сен гертини айтдынг», – деген.
Шондан сонг Пайхаммар ﷺ Мадинагъа уьстюнлюк булан гире. Бу иш белгили болгъанда, Мадина шагьардагъы ва ону айланасындагъы Пайхаммарны ﷺ бары да душманлары ондан къоркъмагъа башлай, Мадинадагъы хыйлы халкъ Ислам динни къабул эте. Шо заман гёземеликге Ислам динни ёлдашлары булан Абдуллагь бин Убайй да къабул эте.
Пайхаммар ﷺ Мадинагъа есирлерден алда геле. Есирге алынгъанлар асгьабаланы арасында пайлана ва олагъа яхшы къарасын деп буйрукъ бериле. Пайхаммарны ﷺ айтгъанын этип, асгьабалар оьзлер кабахурма ашап, есирдегилеге экмек бере болгъан.
Есирдегилени масъаласын чечив
Мадинагъа гелгенде Пайхаммар ﷺ есирлер булан не этейик деп асгьабалар булан гьакълаша. Абу Бакр: «Гьей Расулуллагь ﷺ, бу адамлар бизин къардашларыбыз, зукъарилерибиз ва бизин булан ювукъ аралыкъда. Мен гьисап этеген кюйде, сен шолардан гьагъын алсанг, шолайлыкъ бутпереслеге дав этивдеги ёлда бизин къатдыражакъ. Балики, Есибиз Аллагь ﷻ оланы тюз ёлгъа бакъдырар ва шо заман олар бизге кёмекчилер болар», – деп оьзюню пикрусун айта. Асгьабаланы арасындан бирлери есирлени такъсырлама таклиф эте, неге десе бутперес болмакъдан къайры, булар оланы лап яхшы асгерчилери де дюр. Пикру алышдырывдан сонг, Абу Бакрны таклифи къабул этиле ва азат этилмек учун есирлерден гьакъ алынажакъ бола. Гьакъны оьлчевю адамгъа гёре бола ва азатлыкъны багьасы бир мингден дёрт минг дирхамгъа ерли токъташдырыла.
Маккалылар язып бола болгъан, мадиналылар буса аслу гьалда язып болмайгъан авам халкъ болгъан. Азатлыгъы учун гьакъ тёлеме болмайгъан маккалылагъа тёлев гьисапда он мадиналы яшны охутмагъа герек бола. Есирдеги адам охутагъан яшлары арив кюйде охуп да, язып да уьйренгенде азат этиле болгъан.
Пайхаммар ﷺ бир-бир есирлеге рагьмулу янашып, олардан бир зат да алмай азат эте болгъан. Шолайланы арасында аль-Мутталиб бин Хантаб, Сайфи бин Абу Рифаа ва Абу Изза аль-Жумахи болгъан. Бу рагьмулукъ Пайхаммарны ﷺ гиевю – Абу ль-Асгъа да тие, эгер ол Зайнабны эркин этме рази болса. Зайнаб эрин азат этмек учун, анасы Хадижа ол уьйленегенде савгъат этген тагъымчагъын элчиден берип йибере. Шону гёргенде Пайхаммарны ﷺ юреги бузула ва ол Абу ль-Асны бир затсыз азат этсин деп асгьабалардан тилей. Асгьабалар шолай этмеге рази бола. Абу ль-Асгъа Зайнабны Мадинагъа йиберсин, деп бир шарт салына. Ол да берген сёзюне гёре эте. Пайхаммарны ﷺ къызын къаршыламакъ учун Зайд бин Харисни ва бирдагъы бир ансарны йиберип, олагъа: «Яжуж деген къакъада токътагъыз, Зайнабны гёргенде, ону Мадинагъа ерли узатыгъыз», – деп англата. Бу экев ёлгъа чыгъа ва бираздан Зайнабны Пайхаммарны ﷺ янына гелтире.
Рамазан айда ораза тутмакъны гьакъындагъы буйрукъ
Гьижраны экинчи йылында бусурманлагъа рамазан айда ораза тутмагъа ва сагь чыгъармагъа (закят уль-фитр – ораза битген сонг берилеген садагъа) деп борч салына. Бу ораза тутувдан сонг, мал тийишли даражагъа етишгенде (нисаб) секет чыгъарма гереги де англатыла. Сагь садагъаны борчу салынгъанда ва секетни гьакъында англатыв берилгенде амалсыз яшайгъан кёбюсю асгьабаланы гьалы енгиллешме башлай. Чёрекни гьайын этип, ер-ерге гёчюп айланагъан пакъыр яшайгъан асгьабалар учун бу шайлы кёмек бола.
Юрегинде оьчлюгю булангъылар
Бадрдагъы къазават бусурманланы бутпереслер булангъы савутлу биринчи къаршы туруву болгъан. Булай алгъанда, бу уруш бек агьамиятлы дав болду, мунда бусурманлар шексиз кюйде уьстюнлюк алды ва бары да араплар шону гёрдю. Бу давну натижасы барысындан да бек ягьудилени гёнгюн буза. Бусурманланы уьстюнлюгю олар учун динине ва экономика гьалына къатты къапасдай гёрюндю. Шо себепден бусурманлар Бадрда уьстюнлюк алгъан замандан тутуп бутпереслеге къошулуп ягьудилер де иманы барлагъа ичинден оьчлюк билдире. Шо гьакъда Куръанда булай айтыла (маънасы): «Иманы барлар учун лап ярашмас душманлар – ягьудилер ва бутперслер экенин сен шексиз кюйде гёрежексен…» («Аль-Маида» деген сура, 82-нчи аят).
Мадинада бу эки де гюпню адамлары болгъан. Олар сёз булан Пайхаммаргъа ﷺ инангъан, неге тюгюл адамланы арасында дагъы ёгъесе абурлугъун сакълама болмас эди. Абдуллагь бин Убайй да, ёлдашлары булан шолай адамлардан болгъан. Булардан жыйылгъан гюп ягьудилер ва бутпереслер йимик бусурманланы гёрюп ярамай.
Мадина бойда гёчюп юрюйген бедуинлер буса, бусурманланы сюймейген бирдагъы, дёртюнчю гюп болгъан. Тонав булан яшавлукъ этеген бу адамлар дин ва иман булан авара болмай. Амма Мадина шагьарда гючлю пачалыкъ тувма болагъаны буланы къоркъута, неге десе оьзлени бу яшавуна, тонавларына шо уьлке пуршав этмеге болажакъ. Шо себепге гёре, булар да бусурманланы гёрюп ярамайгъан бола ва олагъа къаршы чыгъа. Шолайлыкъ булан, бусурманланы айлана ягъы душмандан толгъан. Эсгерилген шо гюплени гьариси бусурманлагъа къаршылыгъын башгъа-башгъа кюйде гёрсете, оьз муратларына етишмек учун, гючюне гёре тюрлю ёлланы къоллай.
Мадинадагъы ва ону ювукъ айланасындагъы биревлер Ислам динни гёземеликге къабул этип, оьзлени къаршы турувун яшырып, тюпден таба яман ишлер эте буса, ягьудилени бир пайы къаршы турувун яшырмай, бусурманлагъа ачыкъдан оьчлюгюн билдире.
Маккалылар буса, давда утдургъаны булан токътап къалмай, къайтарыш гьисапда гючлю уруш этмек учун, ачыкъдан гюч жыя ва буланы муратлары гьал шолай экенине шекликге ер къоймай.
Бану Салим къавумгъа къаршы чыгъыв
Бадрдагъы къазаватдан сонг, мадиналы ахтарывчулар биринчилей билген ва Пайхаммаргъа ﷺ шо гьакъда етишдирген кюйде, Гатафан деген бирлешген къавумланы ичине гиреген Бану Салим къавум Мадинагъа чапгъын этмек учун гюч топлай. Шо гьакъда билгенде, эки юз атлыны башына да тюшюп, Расулуллагь ﷺ шолагъа къаршы чыгъа ва аль-Къудр деген ерде хапарсыздан булагъа оьзю чапгъын эте.
Бану Салим къавумну адамлары къакъада беш юз тюесин де ташлап къача. Бу гьайванлагъа Мадинаны асгери ес бола. Къолгъа тюшген малдан Пайхаммар ﷺ беш пайындан бир пайын айыра, къалгъан тюелени походда ортакъчылыкъ этгенлени арасында пайлай, гьар асгерчиге экишер гьайван тюше. Малдан къайры, Ясар дейген къул да есирге алына. Пайхаммар ﷺ ону азат этип йибере. Бу ишден сонг, Расулуллагь ﷺ асгьабалары булан бу ерде уьч гюн туруп, Мадинагъа къайта. Бу поход Бадрдан къайтып, етти гюнден сонг, гьижрагъа гёре шаввал айны 2-нде болгъан. Походну вакътисинде Мадинада ёлбашчы этип, Пайхаммар ﷺ оьзюню орнунда бир риваятгъа гёре, Сибаа бин Арфатны, башгъасына гёре – Ибн Умм Мактумну къоя.
(Давамы гелеген номерде)
